Кіріспе
Кемелерге қатысты мұражай түрі Теңіз мұражайы (кейде теңізшілік мұражайы) – кемелерге және үлкен су кеңістіктеріндегі саяхаттарға қатысты заттарды көрсетуге маманданған мұражай. Теңіз мұражайларының бір тармағы – теңіз күштеріне және теңіздің әскери мақсаттағы қолданылуына арналған теңіз мұражайлары. Теңіз мұражайының бағалы экспонаты – мұражай кемесі ретінде қолжетімді тарихи кеме (немесе оның көшірмесі). Бірақ олардың үлкен өлшемді болуы және күтіп ұстауға қатты қаржы талап етуі себепті, көптеген мұражайлар кішкентай немесе көмілген кемелерді немесе кемелердің бөліктерін мұражай ғимараттарында сақтайды. Көптеген мұражайларда кемелерден жасалған қызықты бұйымдар (мысалы, кеме мүсіні немесе зеңбірек), кеме үлгілері және кемелермен, теңіз тасымалымен байланысты әртүрлі шағын заттар – ас-аяқ, форма киімдері және т.б. экспонаттар қойылған. Кеме үлгілерін жасаушылар теңіз мұражайларымен тығыз байланыста болады; мұражай модельшіге дәлдікті арттыруға көмектесетін заттармен ғана емес, сонымен қатар үлгілерді көрсету үшін үйіне сыймайтын үлкен үлгілерге арналған орын ұсынады және мұражай кеме үлгісін сыйға қабылдауға дайын болуы мүмкін. Мұражайлар да үлгілерге тапсырыс береді. Әлемде мыңдаған теңіз мұражайлары бар. Көптеген мұражайлар Халықаралық теңіз мұражайлары конгресіне мүше, ол мүшелерінің материалдық-мәдени мұраларын жинау, сақтау және көрсету жөніндегі күш-жігерін үйлестіреді. Тым көп теңіз мұражайларының болуы көпшілік үшін тәжірибені азайтуы мүмкін, ал нашар басқарылатын мұражай басқа муниципалитеттерді мұндай мұражай ашудан тоқтатуы мүмкін. Ұлыбританияның Кент қаласындағы Чатем тарихи кемежайы әлемдегі ең ірі теңіз мұражайы болып саналады. Онда көптеген кемежай ғимараттары бар, соның ішінде 1/4 мильге созылған арқан тоқу шеберханасы, иіру бөлмелері, жабық слиптер, құрғақ доктар, темірхана, желкен тігу шеберханасы, торап үйі, қалыпты асқабақ, шіркеу, сондай-ақ үш тарихи соғыс кемесі бар. Бұл – Желкенді кемелер дәуірінен сақталған ең жақсы кемежай. Алайда, Ұлыбританияның Гринвичтегі Ұлттық теңіз мұражайы да үлкен тарихи маңызы бар көптеген заттармен, мысалы Трафальгар шайқасында Горацио Нельсон киген нақты форма киімімен бәсекелес. Америка Құрама Штаттарындағы ең үлкені – Коннектикут штатының Мистик қаласындағы Мистик теңіз порты; онда бірнеше желкенді кемелер ғана емес, сонымен қатар көптеген түпнұсқа теңіз порты ғимараттары, соның ішінде кеме жабдықтарын сататын дүкен, желкен тігу шеберханасы, арқан тоқу шеберханасы және т.б. сақталған. Теңіз мұражайларының соңғы қызметі – кемелердің көшірмелерін жасау, өйткені қалпына келтіріліп, көрнекі экспонат ретінде қойылмаған кемелердің саны азайып барады. Тағы бір қызмет – музейлік портты басқару, әсіресе Германия мен Нидерландыда, бірақ басқа да елдерде жеке меншіктегі тарихи кемелерді тоқтатуға мүмкіндік беру, оларды қарап отыруға болады, бірақ оларға кіруге рұқсат етілмейді.
A maritime museum (sometimes nautical museum) is a museum specializing in the display of objects relating to ships and travel on large bodies of water. A subcategory of maritime museums are naval museums, which focus on navies and the military use of the sea. The great prize of a maritime museum is a historic ship (or a replica) made accessible as a museum ship, but as these are large and require a considerable budget to maintain, many museums preserve smaller or more fragile ships or partial ships within the museum buildings. Most museums exhibit interesting pieces of ships (such as a figurehead or cannon), ship models, and miscellaneous small items associated with ships and shipping, like cutlery, uniforms, and so forth. Ship modellers often have a close association with maritime museums; not only does the museum have items that help the modeller achieve better accuracy, but the museum provides a display space for models larger than will comfortably fit in a modeller's home, and of the museum is happy to take a ship model as a donation. Museums will also commission models. There are thousands of maritime museums in the world. Many belong to the International Congress of Maritime Museums, which coordinates members' efforts to acquire, preserve, and display their material. There is a risk that too many maritime museums might dilute the experience for the public, while a poorly managed museum might put other municipalities off from the idea of hosting such a museum. At the Chatham Historic Dockyard in Kent, UK can lay claim to being the largest maritime museum in the world, incorporating numerous dockyard buildings, including a 1/4 mile long ropewalk, spinning rooms, covered slips, dry docks, smithery, sail loft, rigging house, mould loft, church, as well as three historic warships, it is the best preserved dockyard from the Age of Sail. However, the UK's National Maritime Museum in Greenwich is also a contender, with many items of great historical significance, such as the actual uniform worn by Horatio Nelson at the Battle of Trafalgar. The largest in the United States of America is , Mystic Seaport in Mystic, Connecticut; it preserves not only a number of sailing ships, but also many original seaport buildings, including a ship chandlery, sail loft, ropewalk, and so forth. A recent activity of maritime museums is to build replicas of ships, since there are few survivors that have not already been restored and put on display. Another is operating a museum harbour, most notably in Germany and the Netherlands but elsewhere too, that offers mooring to privately owned historical vessels, which can be watched but not boarded.
Кемелерді сақтау
Кемелерді мұражайларда сақтау көне және тарихи кемелердің ұрпақтарға оңтайлы жағдайда жеткізілуін қамтамасыз етеді, сондай-ақ оларды академиялық зерттеулерге және халықтың білімін арттыруға, қызығушылық тудыруға пайдалануға мүмкіндік береді. Көне және тарихи кемелер мен қайықтардың қалдықтарын әлемнің әртүрлі мұражайларында көруге болады. Егер кеме жақсы сақталған болса, ол кейде өздігінен мұражай рөлін атқара алады. Көптеген мұражай кемелері, мысалы, HMS Victory танымал туристік орындар болып табылады. Кейбір кемелердің сыртқы ортаға шығарғанда зардап шегуі мүмкін немесе олар толық емес болғандықтан, оларды жабық үй-жайларда сақтау қажет. Мысалы, "Мэри Роза" кемесінің қалдықтары арнайы салынған ғимаратта сақталады, осылайша консервациялық жұмыстар жүргізіледі. Кейде археологтар кемелер мен қайықтардың іздерін табады, бірақ сақталған физикалық қалдықтар жоқ, мысалы, Саттон-Худе, мұражай экспонаттары кеменің бұрынғы келбетін көрсетуге мүмкіндік береді, бірақ кеменің өзі қазір жоқ.