Кіріспе
Кашмир аймағындағы Үндістан мен Пәкістан арасындағы демаркациялық сызық
Бақылау сызығы (БС) – бұрынғы Жамму және Кашмир княздік мемлекетінің Үндістан және Пәкістан бақылауындағы бөліктері арасындағы әскери бақылау сызығы. Бұл сызық заңды түрде мойындалған халықаралық шекара болып табылмайды, бірақ де-факто шекара қызметін атқарады. Ол 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысының соңында Симла келісімі аясында құрылған. Екі ел де атысты тоқтату сызығын «Бақылау сызығы» деп атауға келісіп, оны өзара ұстанымдарына зиян келтірмей сақтауға уәде берді. Ендігі кезде, ұсақ-түйектерден басқа, сызық 1949 жылғы атысты тоқтату сызығымен шамалас. Үндістан бақылауындағы бұрынғы княздік мемлекетінің бөлігі Джамму және Кашмир және Ладакх одақтық аумақтарына бөлінген. Пәкістан бақылауындағы бөлік Азад Кашмир және Гилгит-Балтистан болып екіге бөлінеді. Бақылау сызығының ең солтүстік нүктесі NJ9842 деп белгіленген, одан әрі Сиачен мұздығы орналасқан, ол 1984 жылдан бері даулы мәселе болып табылады. Бақылау сызығының оңтүстігінде (Сангам, Ченаб өзені, Ахнур) Пәкістанның Пенджаб провинциясы мен Джамму провинциясы арасындағы шекара жатыр, оның мәртебесі нақты емес: Үндістан оны «халықаралық шекара» деп есептейді, ал Пәкістан «жұмыс шекарасы» деп атайды. Тағы бір атысты тоқтату сызығы Үндістан бақылауындағы Джамму және Кашмир штатын Қытай бақылауындағы Аксай Чин аймағынан бөліп тұрады. Одан шығысқа қарай орналасқан бұл сызық Нақты Бақылау сызығы (НБС) деп белгіленген.
Өмірбаян
Үндістанның бөлінуінен кейін, қазіргі Үндістан мен Пәкістан Джаму және Кашмир княздығы үшін таласты. Үндістан бұл княздықтың билеушісінің елге қосылуына байланысты, ал Пәкістан – оның халқының көп бөлігі мұсылман болғандықтан таласты. 1947 жылы өткен Бірінші Кашмир соғысы БҰҰ-ның делдалдығымен атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілгенге дейін бір жылдан астам уақытқа созылды. Екі тарап атысты тоқтату желісін келісті. 1965 жылы тағы бір Кашмир соғысынан және 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысынан (сол кезде Бангладеш тәуелсіздік алды) кейін бастапқы атысты тоқтату желісіне ұсақ өзгерістер енгізілді. 1972 жылғы Симла келісімінде екі ел де атысты тоқтату желісін «Бақылау желісіне» (БЖ) айналдыруға және оны қарулы шабуылдар жасалмауы керек де-факто шекара ретінде сақтауға келісті. Келісімде «ешбір тарап өзара пікір келіспеушіліктері мен құқықтық түсіндірулеріне қарамастан, оны бір жақты өзгертуге тырыспайды» делінген. Біріккен Ұлттар Ұйымының Үндістан және Пәкістандағы әскери бақылау тобының (UNMOGIP) атысты тоқтату ережелерін бұзу фактілерін зерттеу міндеті болды, бірақ 1971 жылдан кейін олардың рөлі азайды. 2000 жылы АҚШ президенті Билл Клинтон Үндістан субконтинентін, әсіресе Кашмир Бақылау желісін әлемдегі ең қауіпті жерлердің бірі деп атады.
Жер бедері
Каргилден Гурезге дейінгі аймақ тау жолдары мен аңғарлардан, кішкентай арналар мен өзендерден тұрады. Шамамен 14 000 футқа (4267 м) дейінгі бөлігі орманды, ал шыңдары одан да биікке көтеріледі. Қысы суық, қарлы болады, ал жазы ыстыққа жақын, қоңыл. Гурезден Ахнурға дейінгі аймақ таулы және төбелі, көбінесе орманды. Елді мекендерді байланыстыратын жолдар мен шағын жолдар бар. Өсімдік жамылғысы мен биіктіктің үйлесімі көру қабілетіне және көріс қашықтығына елеулі әсер етеді.
Өртке қарсы келісімді бұзу
2018 жылы шекаралық қауіпсіздік күштерінің екі корпусы мен бірнеше батальоны Бақылау-өлшеу сызығының (LoC) үнді жағында орналасқан болатын. Равалпинди корпусы пакистандық жағын бақылады. Отты тоқтату ережелерін бұзу (CFV) екі тараптан басталып, орындалады және бұл симметрияны көрсетеді. Бір жердегі CFV-ға жауап беру салдарынан мүлдем басқа ауданда оқ атылуы мүмкін. Бақылау-өлшеу сызығында қолданылатын қаруларға шағын қарулар, зымырандық гранататар, зеңбірексіз мылтықтар, минометтер, автоматты граната лақтырғыштар, зымыран лақтырғыштар және басқа да тікелей және жанама әсер ететін қару-жарақтар жатады. Екі тараптағы әскери қызметшілердің қозғалыстағы көліктерде, бункерлердегі қарау тесіктері арқылы және тамақ ішкен кезде мергендердің оққа ұшырау қаупі бар. Бақылау-өлшеу сызығындағы азаматтық халық, кейбір жерлерде ең алдыңғы бекеттердің алдында орналасқандығы жағдайды одан әрі қиындатады. Екі тараптың да Бақылау-өлшеу сызығы бойындағы оқ жаудыруы салдарынан азаматтар қаза тапты. Осы азаматтарды CFV кезінде қорғау үшін бункерлер салынды. Үндістан мен Пәкістан әдетте Бақылау-өлшеу сызығының тек өз жағындағы қаза болғандар туралы хабарлайды, ал бұқаралық ақпарат құралдары оқ атуға екінші тарапты айыптайды және әр тарап тиісті жазалау шараларын қабылдағанын мәлімдейді. Happymon Jacob-тың пікірінше, Бақылау-өлшеу сызығы бойындағы CFV-лердің себептеріне операциялық себептер (бақылау пункттері сияқты қорғаныс құрылыстары, қарудың үстемдігі, шекараны басқару үшін екіжақты механизмдердің жоқтығы, сарбаздар мен командирлердің жеке ерекшеліктері мен эмоционалдық жағдайы), саяси-стратегиялық себептер, пропорционалды жауап (жерді басып алу, мергендердің шабуылы, "Мен сенен жақсымын" деген ниет, өш алу), кездейсоқ CFV (азаматтарға байланысты, шекараның қайда екенінің нақты белгісіздігі) және басқа да себептер (жаңа келгендерді сынау, құрмет, бедел және қорлық, ойын, тактикалық амал) жатады. Якоб CFV-лердің басты себебі ретінде операциялық себептерді, одан кейін жазалау және саяси-стратегиялық себептерді атайды.
Жер миналары мен IED
1947, 1965, 1971 және 2001 жылдары Үндістан-Пәкістан шекарасы мен Бақылау жолында (LoC) миналар орналастырылды. Қоршаудың қатарлары арасындағы шағын жер участағылары мыңдаған миналармен толтырылған. 2001-2002 жылдардағы Үндістан-Пәкістан қақтығысы кезінде Бақылау жолының бойындағы мыңдаған акр жер миналанды. Екі тараптан да азаматтық және әскери қызметкерлер миналар мен қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларынан (IED) туындаған жарылыстарда қаза тапты, ал көптеген адамдар жарақат алды. 2000 жылдың қаңтарынан 2002 жылдың сәуіріне дейін Үндістан тарапында 138 әскери қызметкер қаза болды.
Бекіткіштер мен бункерлер
Құм мен бетоннан нығайтылған бағаналар мен бекіністер Бақылау Сызығының бойындағы бірінші қорғаныс шебінің құрамында. Қарулы әскерлер бұл позицияларды кем дегенде бір аптаға жететін қорекпен жабдықтайды. Посттар мен бекіністер әскерлерге ұйықтауға, тамақ дайындауға және жаудың орналасқан жерін тәулік бойы бақылауға мүмкіндік береді. Кейбір посттар қашық жерлерде орналасқан. Жүк тасымалдау үшін кейде жануарлар қолданылады, ал кейбір посттарда мал өсіріледі. Тұрғын жайлар мен жауға қарап тұрған бекініс арасында белгілі бір қашықтық бар. Кейбір посттардың орналасқан жері алдын ала жоспарланбаған, олар Бірінші Кашмир соғысы және одан кейінгі атысты тоқтату сызығында пайдаланылған жерлерде орналасқан, 1972 жылы шағын түзетулер енгізілген.
Кіргізу және әскери бақылау-қадағалау шекарасы арқылы қозғалысы
Үндістанның ішкі істер министрлігі 2002 жылы 1504 "террористтің" Үндістанға енуге тырысқанын мәлімдеді. 2001–2002 жылдардағы Үндістан-Пәкістан қақтығысында ену Үндістанның басты мәселелерінің бірі болды. Жылдар бойы ену әрекеттері азайды. Сәтті енгендердің саны шектеулі; 2016 жылы Министрлік 105 сәтті енуді тіркеді. Үндістанның бақылау шебі енуге қарсы тұру мақсатында қорғаныс принципі бойынша салынған. Енудің азаюы Пәкістан ішінде осыған ұқсас іс-әрекеттерге қолдаудың төмендеуіне де көрсетіп тұр. 2019 жылғы Балакот әуе шабуылы кезінде Үндістан ұшақтары 48 жылдан бері алғаш рет бақылау шебін кесіп өтті.
Чилиана Тетвал
Тейтвал өткелі Музаффарабад пен Купвара арасындағы Нейлум өзенінен өтеді. Ол әдетте тек жаз айларында ғана ашылады, және басқа екі өткелден өзгеше, тек адамдардың қозғалысы үшін ғана ашық, сауда үшін емес. 1931 жылы тұңғыш рет салынған Титвал көпірі екі рет қайта жаңартылды.
Шакоти Саламабад
Саламабад өткел пункті немесе Камран посты, Джаму және Кашмирдің Барамулла ауданында Чакоти мен Ури қалалары арасындағы жолда, Бақылау жолының (ЖК) бойында орналасқан. Бұл – Бақылау жолы арқылы сауда және саяхаттың маңызды бағыты. Үндістан тарапында банк қызметтерін көрсету және сауданы жеңілдету орталығын құру жоспарлануда. Бұл бағыт 61 жыл жабық тұрғаннан кейін 2008 жылы сауда үшін қайта ашылды. Шринагар – Мұзаффарбад автобусы осы көпір арқылы Бақылау жолын кесіп өтеді.
Тетриноте Чакан Да Баг
Жол Пәкістан жағындағы Котли мен Татриноте қалаларын Чакан-да-Баг өткізу пункті арқылы Үндістанның Джамму және Кашмир штатындағы Пунч ауданымен байланыстырады. Бұл – шекара арқылы сауда және саяхаттың маңызды бағыты. Саудагерлердің ыңғайлылығы үшін Үндістан жағында банктік қызметтер мен сауданы жеңілдету орталығы құру жоспарлануда. Үндістан мен Пәкістан қауіпсіздік күштері арасындағы туған флаг-кездесулердің көпшілігі осы жерде өтеді.
Таттапани Мендхар
2005 жылдың 14 қарашасында Таттапани мен Мендхар арасындағы төртінші шекара өткізу пункті ашылды.
Азаматтарға әсері
Бақылау сызығы Кашмирді екіге бөліп, Джелум аңғарының жолын жапты, ол Пакистанның Пенджаб аймағынан Кашмир аңғарына кіру және шығудың жалғыз жолы еді. Осы аймақтық бөлініс көптеген ауылдарды айырды және отбасы мүшелерін бөліп тастады. Кейбір отбасылар Нейлум өзені сияқты жерлерде Бақылау сызығы бойында бір-бірін көре алды, бірақ кездесе алмады. Белгілі бір жерлерде Пәкістан жағындағы Бақылау сызығындағы әйелдер оқшаулауға және атысты тоқтату режимін бұзуға әсер етуде маңызды рөл атқарды; олар жақын маңдағы Пәкістан армиясының лагерьлеріне тікелей жүгініп, оқшаулауды тоқтатуды талап етті, бұл Үндістанның Бақылау сызығынан атуын азайтты.
Танымал мәдениетте
"Витаста өзені арқылы саяхат", Раджа Шабир Ханның "Бақылау сызығы" және HistoryTV18 телеарнасының "Каргил: Батылдық және жеңіс" сияқты деректі фильмдер ЛоК және оған байланысты оқиғаларды қамтиды. 1999 жылғы Каргил қақтығысы туралы бірнеше Болливуд фильмдерінде, соның ішінде "LOC: Kargil" (2003), "Lakshya" (2004) және "Gunjan Saxena: The Kargil Girl" (2020) фильмдерінде бақылау сызығының суреттері мен сахналары бейнеленген. Басқа Болливуд фильмдері: "Uri: Хирургиялық шабуыл" (2019) және "Bajrangi Bhaijaan" (2015), сондай-ақ "Avrodh" (2020) сияқты стримингтік телешоулар да бар.