Кіріспе

Усури өзеніндегі арал, Ресей-Қытай шекарасында орналасқан. Женбао аралы немесе Даманский аралы (о́стров Дама́нский) – Қытайдың Хэйлунцзян провинциясының Хулинь, Цзиси қалаларындағы, өте шағын ауданы бар арал. Бұл арал Ресейдің Приморский өлкесі мен Қытайдың Хэйлунцзян провинциясы арасындағы Усури өзенінде жатыр. 1991 жылғы Қытай-Кеңес шекаралық келісіміне дейін арал Қытай мен Кеңес Одағы арасында даулы жер болған. Аралға орысша Даманский деген атау, 1888 жылы Транссибір темір жолының болашақ жолын картаға түсіру кезінде қаза тапқан теміржол инженері Станислав Даманскийдің құрметіне берілген.

Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы қақтығыс

Бұл арал Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы аумақтық дау нысаны болды. Қытай (ҚХР) "ешқандай нақты шарт жоқ болған жағдайда, өзендердегі шекараны белгілеу үшін негізгі арнаның орталық сызығы – Тальвег принципі – заңдық негіз болып табылады деп санады. Осы негізде Пекин өзендердің 700 аралының 600-ы, соның ішінде Уссури өзеніндегі Чжэнбао аралы, маңызды совет қаласы Хабаровскінен оңтүстік-батысқа қарай 180 миль қашықтықта, ҚХР-ға тиесілі деп мәлімдеді." 1969 жылдың ортасындағы Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысында көптеген адам қаза болды. Чжэнбао аралына байланысты дау 1969 жылдың қараша айындағы қақтығыстың алғашқы шешіміне дейін үшінші дүниежүзілік соғысқа ұласуы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. АҚШ президенті Ричард Никсон өзінің мемуарларында премьер Чжоу Эньлай (Чжоу Энлай) осы шекаралық дау туралы айтқан оқиғаны еске алды: "Кейін, ол біршама босаңсығанда, "Совет Одағы мен біздің арамызда жедел байланыс желісі болған кезде" болған бір қызықты оқиғаны айтты, - деді ол, - бірақ ол суықтап қалған, себебі Кремль оны ешқашан пайдаланбады. Алайда, Чэнь Пао [Чжэнбао аралы] шекаралық оқиғасы кезінде Косыгин телефонды көтеріп, бізге қоңырау шалды. Телефонға жауап берген оператор: "Бұл премьер Косыгин. Мен төраға Маомен сөйлескім келеді", - деді. Оператор өз бетінше: "Сіз ревизионистсіз, сондықтан сізді қосымаймын", - деді. Косыгин: "Егер сіз төрағамен байланыса алмасаңыз, онда премьер-министр Чжоумен байланыстыра аласыз ба?" - деп сұрады. Бірақ оператор рұқсатсыз жауап беріп, байланысты үзіп жіберді". 1991 жылдың 19 мамырында екі тарап та аралдың Қытай аумағының бір бөлігі екендігі туралы келісімге келді және кеңес әскерлері шығарылды. 2004 жылғы орыс деректі фильмі, "Даманский аралы. 1969 жыл" ("Остров Даманский. 1969 год"), 1969 жылғы Чжэнбао оқиғасы туралы түсірілді.