Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Богемия және Польша патшасы
King of Bohemia and Poland
Вацлав III (Венцеслав, Вацлав, ; 6 қазан 1289 – 4 тамыз 1306) 1301 және 1305 жылдар арасында Венгрия және Хорватия патшасы, ал 1305 жылдан бастап Богемия және Польша патшасы болды. Ол Богемия патшасы Вацлав II және Габсбург әулетінен Юдиттің ұлы. Вацлав II кейін Польша патшасы да болды. Вацлав кішкентай кезінде Венгрияның Андрей III-нің жалғыз қызы Елизаветаға құдаланды. 1301 жылдың басында Андрей III қайтыс болғаннан кейін, венгр феодалдары мен дін қызметкерлерінің көпшілігі Вацлавты патша етіп сайлады, бірақ Папа Бонифаций VIII басқа талапкер, Неаполь патшалығының патшалық үйінің мүшесі Карл Робертті қолдады. Вацлав 1301 жылдың 27 тамызында Венгрия патшасы болып тағайындалды. Венгрияда ол Ладислав деген атпен өкімдеріне қол қойды. Оның билігі тек номиналды болды, себебі патшалықтың үлкен аумақтарында ондаған қуатты феодалдар билік жүргізді. Әкесі Вацлавтың жағдайын жақсарту мүмкін емес екенін түсініп, 1304 жылдың тамызында оны Венгриядан Богемияға қайтарды. Вацлав 1305 жылдың 21 маусымында әкесінің орнына Богемия және Польшаны биледі. 9 қазанда ол Баварияның Отто III пайдасына Венгрия тағына деген құқығынан бас тартты. Вацлав Богемиядағы жас достарына патшалық жерлердің үлкен бөлігін сыйлады. Польша тағына талапкер, Владыслав I Локотек, Вацлав әкесі билік еткен кезде Польша жерлерін жаулап алған, 1306 жылдың басында Краковты басып алды. Вацлав Польшадағы қарсыласының жерлерін басып алуға шешім қабылдады, бірақ жорыққа шығар алдынан қаза тапты. Ол Богемияның соңғы ер Премислид билеушісі болды.
Wenceslaus III (, Vencel, Wacław, , ; 6 October 12894 August 1306) was King of Hungary and Croatia between 1301 and 1305, and King of Bohemia and Poland from 1305. He was the son of Wenceslaus II, King of Bohemia, who was later also crowned king of Poland, and Judith of Habsburg. Still a child, Wenceslaus was betrothed to Elizabeth, the sole daughter of Andrew III of Hungary. After Andrew III's death in early 1301, the majority of the Hungarian lords and prelates elected Wenceslaus king, although Pope Boniface VIII supported another claimant, Charles Robert, a member of the royal house of the Kingdom of Naples. Wenceslaus was crowned king of Hungary on 27 August 1301. He signed his charters under the name Ladislaus in Hungary. His rule was only nominal, because a dozen powerful lords held sway over large territories in the kingdom. His father realized that Wenceslaus's position could not be strengthened and took him back from Hungary to Bohemia in August 1304. Wenceslaus succeeded his father in Bohemia and Poland on 21 June 1305. He abandoned his claim to Hungary in favor of Otto III of Bavaria on 9 October. Wenceslaus granted large parcels of the royal domains to his young friends in Bohemia. A local claimant to the Polish throne, Władysław the Elbow high, who had started conquering Polish territories during the rule of Wenceslaus's father, captured Kraków in early 1306. Wenceslaus decided to invade his rival's territories in Poland, but he was murdered before starting his campaign. He was the last of the male Přemyslid rulers of Bohemia.
Балалық шағы (12891301)
Ол Богемия королі Венцлав II және Венцлав II-нің әйелі Габсбург әулетінен Джудиттің екінші ұлы болды. Ол 1289 жылдың 6 қазанында Прагада дүниеге келді. Оның ағасы оның тууына дейін қайтыс болды және ол ата-анасының нәресте шағынан аман қалған жалғыз ұлы болды. Венцлавтың анасы Джудит 1297 жылдың 18 маусымында қайтыс болған кезде ол әлі бала еді. 12 ақпанда ол Венгрияның Елизаветасына құдаланды. Ол Венгрияның Андрей III-нің жалғыз баласы болды. Андрей III – Арпад әулетінің соңғы еркек өкілі, Венгрияның туған патшалық әулеті, бірақ оның билігінің заңдылығы бірауыздан мойындалмады. Венцлавтың әкесі 1300 жылдың басында Ұлы Польша, Куявия және Польшаның басқа да аймақтарын иеленді. Оның басты қарсыласы, Биік Лыс Владислав патшалықтан қуылғаннан кейін, Венцлав II 1300 жылдың қыркүйек айының соңында Гнезнода Польша королі болып таж кигізілді. Дегенмен, Рим папасы Бонифаций VIII Венцлав II-нің Польшадағы мәртебесін растаудан бас тартты.
He was the second son of Wenceslaus II, King of Bohemia and Wenceslaus II's wife, Judith of Habsburg. He was born in Prague on 6 October 1289. His elder brother died before his birth and he was the only son of his parents to survive infancy. Wenceslaus was still a child when his mother, Judith, died on 18 June 1297. He was betrothed to Elizabeth of Hungary on 12 February 1298. She was the only child of Andrew III of Hungary. Andrew III was the last male member of the House of Árpád, the native royal dynasty of Hungary, but the legitimacy of his rule had not been unanimously acknowledged. Wenceslaus's father occupied Greater Poland, Kujavia and other regions of Poland in early 1300. After his main opponent, Władysław the Elbow high, was forced to leave the kingdom, Wenceslaus II was crowned king of Poland in Gniezno in late September 1300. However, Pope Boniface VIII refused to confirm Wenceslaus II's position in Poland.
Венгрия мен Хорватия патшасы (13011305)
14 қаңтар 1301 жылы Венгрияның Андраш III қайтыс болды, еркек мұрагер қалдырмады. Кейіннен марқұм патшаның қарсыласы Анжулық Карл, Венгрияның IV Беланың шөбересі, өзін көп жылдар бойы Венгрияның заңды патшасы деп санады. Андраш III-нің қайтысы туралы естіген соң, Анжулық Карл Эстергомға асығып барды, онда Эстергом архиепископы Григорий Бицкей оны патшалыққа кигізді. Папа Бонифаций VIII-нің венгр тағына үміткері болғандықтан, Карл әрқашан танымал болған жоқ, себебі венгр феодалдары «қасиетті шіркеу тағайындаған патшаны қабылдау арқылы бостандықтарынан айырыламыз» деп қорқып жүрді, – делінген «Нұрлы жылнамада». Карлдың тағына отыруы Секешфехерварда Венгрияның қасиетті тәжімен өткізілмеді, әдеттегі заң талап еткендей, Эстергомда уақытша тәжбен өткізілді. Осыған байланысты 13 мамыр 1301 жылы Венгрия диетасы Карлдың тағына отыруын жарамсыз деп жариялады. Богемияның Венцлав II-нің кеңесшісі Краков епископы Ян Муската Венцлав II-нің ұлы мен есімдісін Венгрия патшасы етіп сайлауды алғаш ұсынды. Кіші Венцлав Венгрияның IV Беланың шөбересі ғана емес, сонымен қатар марқұм Андраш III-нің қызының күйеуі болды. Венцлав II-нің агенттері пара бергеннен кейін, венгр феодалдары мен прелаттарының көпшілігі кіші Венцлавқа тәж сыйлауға келісті және оның әкесіне Богемияға делегация жіберді. Венцлав II тамыз айында Ходонинде венгр елшілерімен кездесіп, ұлының атынан олардың ұсынысын қабылдады. Венцлав II ұлын Секешфехерварға алып барды, онда Калоча архиепископы Ян Хонт Пазмани кіші Венцлавты 27 тамызда қасиетті тәжбен патшалыққа кигізді. Венцлав Ладислав есімін қабылдады және Венгриядағы барлық грамоталарына осы атпен қол қойды. Венцлав II Богемияға оралғаннан кейін Ян Муската жас патшаның Венгриядағы бас кеңесшісі болды. Көптеген феодалдар мен прелаттар Венцлав Ладиславтың билігін қабылдады. Венгриялық әріптестерінен айырмашылығы, хорват феодалдары Венцлав Ладиславты заңды патша деп мойындамады және Анжулық Карлға адал болды. Соңғысы Венцлав Ладиславтың жақтасы Иван Кесеги 1301 жылдың тамыз айының соңында Эстергомды басып алғаннан кейін Венгрияның оңтүстік аймақтарына шегінді. Алайда, екі патшаның билігі де номиналды болды, себебі Венгрия осы уақыт аралығында оншақты провинцияға бөлініп, әрқайсысын қуатты феодалдар немесе «олигархтар» басқарды. «Нұрлы жылнамада» венгр феодалдары Венцлав Ладиславқа да, Анжулық Карлға да «қала, күш-қуат немесе патшалық билік» бермегені жазылған. Рим папасы Богемияның Венцлав II және Калоча архиепископы Иоаннға жолдаған хаттарында В. Ладиславтың қасиетті тақтың рұқсатынсыз таққа отырғызылғанын атап көрсетті. Папаның елшісі Никколо Боккасини қыркүйек айында Венгрияға келді, ол венгр прелаттарымен келіссөздер бастады, оларды Венцлав Ладиславтан бас тартып, Анжулық Карлді қолдауға көндіруге тырысты. Ең қуатты феодалдарды сатып алу үшін Венцлав Ладислав оларға үлкен жерлер мен жоғары лауазымдар берді. Матвей Чак 1302 жылдың ақпанында Нитра және Тренчин округтерін, сондай-ақ оларға қосылған патшалық қамалдар мен иеліктерді алды. Иван Кесеги 1302 жылдың 25 сәуіріне дейін Венгрияның палатині болды. Сол жылдың бірінші жартысында көптеген прелаттар (оның ішінде Калочаның жаңа архиепископы Стефан) Венцлав Ладиславты тастап кетті; тіпті Ян Муската Венгриядан кетті. Қарсыласының әлсіздігін пайдаланып, 1302 жылдың қыркүйегінде Анжулық Карл Венцлав Ладиславтың астанасы Буданы басып алуға тырысты. Буданы қоршап алғаннан кейін Анжулық Карл қала тұрғындарын Венцлав Ладиславты ұстап беруге шақырды. Көптеген неміс азаматтары мен олардың мэрі Вернер жас патшаға адал болды және Иван Кесеги сол айда қаланы босатты. Анжулық Карл Будадан кеткеннен кейін, папаның өкілі қалаға интердикт салды. Бұған жауап ретінде жергілікті дін қызметкері папаны және барлық венгр прелаттарын қауымнан шығарды. 1303 жылдың 31 мамырында папа Бонифаций VIII Анжулық Карлды Венгрияның заңды королі деп жариялады, Венцлав Ладиславтың сайлауы жарамсыз деп мәлімдеді. Содан кейін Германияның Альберт I, Венцлав Ладислав пен Анжулық Карлдың анасының інісі, Венцлав Ладиславты Венгриядан кетуге шақырды. 1304 жылдың мамыр айында Венцлав II, ұлының билігін нығайту үшін үлкен әскермен Венгрияға келді. Ол Эстергомды басып алды, бірақ жергілікті феодалдармен болған келіссөздер оның ұлының Венгриядағы беделі күрт төмендегенін көрсетті. Осыған байланысты ол Венцлав Ладиславты Богемияға қайтаруға шешім қабылдады. Венцлав Ладислав Венгриядан бас тартқан жоқ және Богемияға кетіп бара жатып Иван Кесегиді губернатор етіп тағайындады. Ол тіпті қасиетті венгр тәжін Прагаға алып кетті. Анжулық Карл мен Австрияның Рудольф III қыркүйек айында Моравияға шабуыл жасады, бірақ Венцлав II әскерін жеңе алмады. Сол айларда Пиаст әулетінің өкілі Владыслав I, Венцлав II-ге қарсы Польшаны талап еткен, венгр әскерлерінің басында Польшаға оралды. Ұзақ уақыт өткен соң, ол Пелчиска, Вислица, Сандомир және Серадз сияқты көптеген маңызды қамалдар мен қалаларды басып алды.
Andrew III of Hungary died on 14 January 1301, leaving no male heirs. The late king's rival, Charles of Anjou, who was Béla IV of Hungary's great great grandson, had regarded himself as the lawful king of Hungary for years. On hearing Andrew III's death, Charles of Anjou hurried to Esztergom where Gregory Bicskei, Archbishop elect of Esztergom, crowned him king. Being Pope Boniface VIII's candidate for the Hungarian throne, Charles had always been unpopular, because the Hungarian lords feared that they would "lose their freedom by accepting a king appointed by the Church", according to the Illuminated Chronicle. Charles's coronation was not performed with the Holy Crown of Hungary in Székesfehérvár, as it was required by customary law, but with a provisional crown in Esztergom. Accordingly, the Diet of Hungary declared Charles's coronation invalid on 13 May 1301. Jan Muskata, Bishop of Kraków, who was Wenceslaus II of Bohemia's advisor, was the first to propose that Wenceslaus II's son and namesake should be elected king of Hungary. The younger Wenceslaus was not only Béla IV of Hungary's great great grandson, but also the fiancé of the late Andrew III of Hungary's daughter. Bribed by Wenceslaus II's agents, the majority of the Hungarian lords and prelates decided to offer the crown to the young Wenceslaus and sent a delegation to his father to Bohemia. Wenceslaus II met the Hungarian envoys in Hodonín in August and accepted their offer in his eleven year old son's name. Wenceslaus II accompanied his son to Székesfehérvár where John Hont Pázmány, Archbishop of Kalocsa, crowned the young Wenceslaus king with the Holy Crown on 27 August. Wenceslaus who assumed the name Ladislaus signed all his charters under that name in Hungary. After Wenceslaus II returned to Bohemia, Jan Muskata became the young king's principal advisor in Hungary. Most lords and prelates accepted the rule of Wenceslaus Ladislaus. In contrast with their Hungarian peers, the Croatian lords did not acknowledge Wenceslaus Ladislaus as a lawful king and remained faithful to Charles of Anjou. The latter withdrew to the southern territories of Hungary after Ivan Kőszegi, who was a partisan of Wenceslaus Ladislaus, captured Esztergom in late August 1301. However, both kings' authority remained nominal because Hungary had meanwhile disintegrated into a dozen provinces, each headed by a powerful lord, or "oligarch". The Illuminated Chronicle writes that the Hungarian lords did not "grant a castle, or might and power, or royal authority" either to Wenceslaus Ladislaus or to Charles of Anjou. In his letters to Wenceslaus II of Bohemia and Archbishop John of Kalocsa, Pope Boniface VIII emphasized that Wenceslaus Ladislaus had been crowned without the authorization of the Holy See. The papal legate, Niccolo Boccasini, who came to Hungary in September, started negotiations with the Hungarian prelates to convince them to abandon Wenceslaus Ladislaus and support Charles of Anjou's case. In an attempt to buy the most powerful lords off, Wenceslaus Ladislaus granted large estates and high offices to them. Matthew Csák received Nyitra and Trencsén Counties, along with the royal castles and the estates attached to them, in February 1302. Ivan Kőszegi was made Palatine of Hungary before 25 April 1302. In the first half of that year, many prelates (including Stephen, the new Archbishop of Kalocsa) abandoned Wenceslaus Ladislaus; even Jan Muskata left Hungary. Taking advantage of the weakened position of his rival, Charles of Anjou attempted to capture Buda, the capital of Wenceslaus Ladislaus, in September 1302. After laying siege to Buda, Charles of Anjou called upon the burghers to extradite Wenceslaus Ladislaus. The mainly German citizentry and their major, Werner, remained faithful to the young king and Ivan Kőszegi relieved the city in the same month. After Charles of Anjou withdrew from Buda, the papal legate placed the town under interdict. In response, a local priest excommunicated the pope and all Hungarian prelates. On 31 May 1303, Pope Boniface VIII declared Charles of Anjou the lawful king of Hungary, stating that Wenceslaus Ladislaus's election had been invalid. Thereafter Albert I of Germany, who was the maternal uncle of both Wenceslaus Ladislaus and Charles of Anjou, called on Wenceslaus Ladislaus to withdraw from Hungary. To strengthen his son's position, Wenceslaus II of Bohemia came to Hungary at the head of a large army in May 1304. He captured Esztergom, but his negotiations with the local lords convinced him that his son's position in Hungary had dramatically weakened. Accordingly, he decided to take Wenceslaus Ladislaus back to Bohemia. Wenceslaus Ladislaus did not renounce Hungary and made Ivan Kőszegi governor before leaving for Bohemia in August. He even took the Holy Crown of Hungary with himself to Prague. Charles of Anjou and Rudolf III of Austria invaded Moravia in September, but did not defeat Wenceslaus II's army. In the same months, a member of the Piast dynasty, Władysław the Elbow high, who had claimed Poland against Wenceslaus II, returned to Poland at the head of Hungarian troops. Before long, he captured many important forts and towns, including Pełczyska, Wiślica, Sandomierz, and Sieradz.
Богемия мен Польша королі (13051306) және өлім
Богемия мен Польшаның Вацлав II 1305 жылғы 21 маусымда қайтыс болды. Венцеслав III әкесінен екі патшалықты мұраға алды, бірақ Польшадағы жағдайы тұрақсыз болды, себебі Ладыслав Биік польша тәжін бағындыру үшін күресін жалғастырды. Венцеслав үш патшалығын сақтап қала алмайтынын түсініп, Венгриядан бас тартуға шешім қабылдады. Бірақ Анжу әулетінен шыққан Карлдың Венгрияның заңды патшасы екенін мойындаудың орнына, Венцеслав Венгрия тағына құқығынан бас тартып, Венгрияның Бела IV-нің немересі, Баварияның Отто III-іне оны ұсынды. Венцеслав 1305 жылғы 9 қазанда Брно қаласында Оттоға Венгрияның қасиетті тәжін тапсырды. Сол айларда Венцеслав, Венгрияның Елизаветасымен жасаған келісімін бұзғаннан кейін, богемиялық ақсүйектердің кеңесімен Виола Тешенге үйленді. Он алты жастағы Вацлав босаң өмір сүрді. Ол жас чех ақсүйектерімен қоршалған еді, оларға көптеген жерлер сыйлады. 1306 жылдың басында Краковты басып алғаннан кейін Польшадағы оның жағдайы одан да нашарлады. Өзінің қарсыласына қарсы одақ құру үшін Венцеслав 1306 жылғы шілдеде Гданьск пен Поморье аймақтарын Бранденбург маргравы Вальдемар Стендаль мен Бранденбург маргравы Герман Салцведельге лендік иелік ретінде берді. Польшаға жорық жасауға шешім қабылдағаннан кейін Венцеслав жас сүйіктілерін қызметтен босатып, қайын інісі Генрих Каринтияны губернатор етіп тағайындады. Бірақ Венцеслав жорыққа шығар алдынан, 1306 жылғы 4 тамызда Оломоуц қаласында пышақталды. Оның кісі өлтірушісі анықталған жоқ. Венцеслав – Премислидтер әулетінен шыққан соңғы патша.
Wenceslaus II of Bohemia and Poland died on 21 June 1305. Wenceslaus III succeeded his father in both kingdoms, but his position in Poland was precarious because Władysław the Elbow high continued his fight for the Polish throne. Wenceslaus realized that he could not preserve his three kingdoms and decided to renounce Hungary. However, instead of acknowledging Charles of Anjou as the lawful king of Hungary, Wenceslaus abandoned his claim to the Hungarian throne in favor of Otto III of Bavaria, who was Béla IV of Hungary's grandson. Wenceslaus handed the Holy Crown of Hungary over to Otto in Brno on 9 October 1305. In the same months, Wenceslaus, who had meanwhile broken his engagement to Elizabeth of Hungary, married Viola of Teschen upon the Bohemian lords' advice. The sixteen year old Wenceslaus led a dissolute life. He was surrounded by a group of young Czech noblemen, to whom he made large land grants. His position in Poland further weakened after Władysław the Elbow high captured Kraków in early 1306. To forge an alliance against his rival, Wenceslaus granted Gdańsk and Pomorze to Waldemar, Margrave of Brandenburg Stendal and Herman, Margrave of Brandenburg Salzwedel as fiefs in July 1306. After deciding to invade Poland, Wenceslaus dismissed his young favorites and made his brother in law, Henry of Carinthia, governor. However, before Wenceslaus could invade, he was stabbed in Olomouc on 4 August 1306. His assassin was never identified. Wenceslaus was the last king of Bohemia from the native Přemyslid dynasty.