Кіріспе

Wenceslaus I (; шамамен 1205 – 23 қыркүйек 1253), Бір көзді деп аталған, 1230 жылдан 1253 жылға дейін Богемия патшасы болды. Wenceslaus I Богемия патшасы Оттокар I мен оның екінші әйелі, Венгрияның Констанциясының ұлы еді.

Ерте билік

1228 жылдың 6 ақпанында Вацлав әкесімен бірге Богемия Корольдігінің бірлескен билеушісі атанды. 1230 жылдың 15 желтоқсанында Оттокар қайтыс болды, ал Вацлав Богемияның толыққанды патшасы болды. Оның билігінің бастапқы кезеңі Австрия герцогы Фридрих II-нің Богемияға қауіп төндіруімен айналысты. Фридрихтің экспансиялық саясаты басқа билеушілердің алаңдаушылығы мен наразылығын тудырды. 1236 жылы Киелі Рим императоры Фридрих II Ломбард Лигасына қарсы соғысқа қатысты. Император Вацлавтан және Киелі Рим империясының басқа билеушілерінен соғыс үшін өз әскерлерінің бір бөлігін беруді талап етті. Вацлав өз аумақтарын Австрия герцогтығынан болатын шабуылдан қорғау үшін әскерін жұмылдырмауға ниет білдірген князьдер тобын басқарды. Олар императордың бұл жағдайға араласуын сұрады. 1236 жылдың маусым айында император Австрия герцогына қарсы имперлік тыйым салды. Герцогқа қарсы жіберілген әскерлер оны Венадан Винер-Нойштадтқа қашуға мәжбүр етті. Ол келесі жыл бойына шағын мемлекетті басқарды. Император Австрия және Штирия герцогтықтарында тікелей имперлік билікті орнатып, оларды қашқан герцогтың билігінде қалдырды. Бұрынғы Бамберг епископы Экберт фон Андекс-Мераньен екі герцогтықтың губернаторы болып тағайындалды. Экберт 1237 жылдың 5 маусымында қайтыс болғанға дейін билік етті. Вацлав өзінің шекарасына жақын жердегі императорлық биліктің осылай кеңеюіне риза болмады. Вацлав пен герцог Фридрих императорға қарсы одақ құрды. Фридрих император 1237 жылы тағы бір майдан ашудың орнына тыйымды алып тастауды жөн көрді. Вацлав Дунайдан солтүстікке қарай Богемияның аумағын кеңейту бойынша келіссөздер жүргізіп, одақтарын нығайту үшін герцог Фридрих ұсынған жерлерді аннексиялады. Вацлав пен Фридрих Бавария герцогы Отто II-де одақтас тапты. 1239 жылдың маусым айында Вацлав пен Отто Егердегі рейхстагтан шығып, император Фридрих II-ге қызмет етуден бас тартты. Олар анти-патша сайлауға ниеттенгенімен, мұндай сайлау 1246 жылға дейін өткізілмеді. 1246 жылы Тюрингия ландграфы Генрих Распе император Фридрих II және Конрад IV-ке қарсы Германия королі болып сайланды.

Моңғол шапқыншылығы

1241 жылы Венцеслав Моңғол империясының Бату хан мен Субутай бағынышты күштерінің Еуропаға жасаған жорылысын сәтті тойтарды. Моңғолдар Байдар, Кадан және Орда хан бастаған Польша, Силезия және Моравия корольдіктеріне шабуыл жасап, шамамен 20 000 сарбаздан тұратын күшпен көптеген қиратушылықтар келтірді. Польшаға моңғолдар шабуыл жасаған кезде, Венцеславтың қайын інісі, Силезияның тақуа герцогы Генрих II, моңғолдармен күресу үшін оның көмегін сұрады. Алайда, Венцеслав 5000 сарбаздан тұратын әскермен Легницаға көмекке келгенде, Генрих II-нің асығуы Богемияның көмегінсіз моңғолдарға шабуыл жасауға мәжбүр етті, нәтижесінде Легница шайқасы ауыр жеңіліспен аяқталды. Моңғолдардың жеңісінен кейін Венцеслав Богемияны қорғау үшін шегінді. Ол Тюрингия мен Саксониядан қосымша күштер жинап, Богемияның таулы аймақтарына сиынды, ондағы жер бедері моңғол атты әскерінің жылдамдығын төмендетер еді. Моңғолдың алғы шебі Клодскоға шабуыл жасағанда, богемиялық атты әскер оларды тау жолдарында оңай жеңді. Венцеславтың әскеріне қарсы жеңіліске ұшырағаннан кейін, Байдар мен Кадан бастаған моңғолдар Богемия мен Польшадан бұрылып, Мохи шайқасында мажарларды талқандаған Бату мен Субутаймен бірігу үшін оңтүстікке қарай жол тартты. 1242 жылы Субутай Үлкен хан Өгедейдің өткен жылы қайтыс болғанын естіген соң, моңғол әскері шығысқа қарай шегінді, себебі Субутайдың бағынысында үш ханзада болды және Шыңғыс хан хағанның барлық ұрпақтары келесі хағанды сайлайтын құрултайға моңғол астанасы Қарақорумға оралуы керек екенін айқын білдірген еді. Венцеславтың басқыншыларға қарсы осындай сәттілігіне байланысты, жылнамашылар император Фридрих II-ге оның «жеңісті қорғанысы» туралы хабар жіберді.

Премислидтер үшін Австрия герцогтігі

1246 жылғы 15 маусымда Австрия герцогы Фридрих II Венгрияның Бела IV-іне қарсы Лейта өзені шайқасында қаза тапты. Оның өлімі Австриядағы Бабенберг әулетінің билеуін аяқтады. 1156 жылғы 17 қыркүйекте Австрияны герцогтікке көтерген Privilegium Minus құжаты, Бабенберг әулетінің әйел затының таққа мұрагерлік етуіне жол берді. Осылайша, марқұм Фридрих II-нің немересі, Австрия герцогинясы Гертруда герцогтікті өз құқығымен иелене алды. Венцеслав оның үлкен ұлы, Моравия маркграфы Владиславқа үйленуін ұйымдастырды. Владислав юре ухорис Австрия герцогы деп жарияланды және австриялық ақсүйектердің бір бөлігінің қолдауын алды. 1247 жылғы 3 қаңтарда Владислав күрт қайтыс болды, ал Венцеславтың алғашқы жоспары күшін жойды. Гертруда өзінің талабын жалғастырып, Баден маркграфы Герман VI-ға үйленді. Оттокар II 1248 жылғы 31 шілдеден 1249 жылғы қарашаға дейін Богемия королі лауазымын атқарды. 1250 жылдың соңына қарай император да, Герман VI да қайтыс болды. Соңғысы австриялық ақсүйектер тарапынан қабылданбағандықтан, Гертруда мен олардың жалғыз ұлы Баден маркграфы Фридрих I талаптарын жалғастырды. Венцеслав Австрияға сәтті шабуыл жасады, ол 1251 жылы аяқталды. Венцеслав Оттокар II-ні босатып, оны Моравия маркграфы етіп тағайындады. Венцеслав Оттокарды Австрия герцогы деп жариялады және ақсүйектер оны құттықтады. Австрияға династиялық құқықтарды бекіту үшін Венцеслав тағы бір Бабенберг әйелін герцогиня етіп жариялап, ұлына күйеу етіп берді. Австрия герцогинясы Маргарет, герцог Фридрих II-нің қарындасы және Гертруданың тәтесі болды. Ол сонымен қатар 1242 жылы қайтыс болған Германияның Генрих (VII) патшасының жесірі еді. Алайда Маргарет Оттокардан әлдеқайда ересектеу болды. Олардың некесі 1252 жылғы 11 ақпанда өтті. Венцеслав жеңісімен ұзақ уақыт қуанбады. Ол 1253 жылғы 23 қыркүйекте қайтыс болды, ал Оттокар II оның орнын басты.

Вацлав I билігінің бағасы

Богемияның Вацлав I билігі тұсында патша сарайында қазіргі Батыс Еуропаға тән өмір салты қалыптасты, соның ішінде садақпен жарысу және турнирлер мәдениеті, сондай-ақ сарай поэзиясы мен әндерін тамашалау болды. Оның үкіметі Чехия мемлекеттілігінің құрылуымен, Еуропадағы Чехияның саяси ықпалының күшеюімен, чех дворяндығының өркендеуімен және қалалық өмірдің, сауда мен қолөнердің дамуымен байланысты. Вацлав, әкесі мен ұлындай, елге этникалық немістердің қоныс аударуын қолдады. Ол сондай-ақ яһудилерге алғаш рет жеңілдіктер берді, бірақ олар үшін осы жеңілдіктер үшін көп сомада ақша төлеу талап етілді.