Кіріспе

Эссекс классындағы АҚШ Әскери-теңіз флотының ұшақ тасымалдағышы

USS Franklin (CV/CVA/CVS 13, AVT 8), «Big Ben» деп аталған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз флоты үшін салынған 24 ұшақ тасымалдағыштан бірі және осы атпен аталған бесінші АҚШ Әскери-теңіз флоты кемесі болды. 1944 жылдың қаңтарында комиссияға берілген ол Тынық мұхитындағы бірнеше науқандарда қызмет етіп, төрт шайқас жұлдызына ие болды. 1945 жылдың наурыз айында Жапонияның материгіне шабуылдар жасаған кезде, бір жапондық бомбалаушы ұшағы екі бомбамен соғып, қатты зақымдады. Бұл шабуыл нәтижесінде оның 807 экипажы мерт болды және Франклин соғыстан аман қалған АҚШ-тың ең көп зақымданған ұшақ тасымалдағыш кемесіне айналды. Франклиннің экипажы соғыс кезінде 924 қаза тапты, бұл АҚШ-тың аман қалған соғыс кемелері арасындағы ең жоғары көрсеткіш және Аризонадан кейінгі екінші орынды иеленді. Шабуылдан кейін ол жөндеуге АҚШ құрлығына оралды, соғыстың қалған бөлігін өткізбеді; 1947 жылы қызметтен босатылды. Резервте ол шабуылдаушы тасымалдағыш (CVA), содан кейін суасты қайыққа қарсы тасымалдағыш (CVS) және соңында ұшақ тасымалы (AVT) ретінде қайта жіктелді, бірақ ол ешқашан жаңартылмады және қайтадан активті қызметке кірген жоқ. Франклин және Банкер Хилл (екі камикадзе шабуылына ұшыраған) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұшақ тасымалдағыш ретінде активті қызметте болмаған жалғыз Эссекс классының тасымалдағыштары болды. Франклин 1966 жылы металл тескісіне сатылды.

Құрылыс және іске қосу

Франклиннің келі іргетасы 1942 жылдың 7 желтоқсанында, Перл-Харборға жасалған шабуылдың бір жылдығы күні, 11-ші кеме құрылыс алаңында салынды. 1943 жылдың 14 қазанында ол Вирджиния штатындағы «Ньюпорт Ньюс» кеме құрылысы компаниясымен суға түсірілді. Кеме, елдің іргесін қалаушы Бенджамин Франклиннің құрметіне және оның атымен аталған бұрынғы кемелердің есімімен аталды; кейде қате айтылғандай, ол Америка Азамат соғысы кезінде болған Теннесси штатындағы Франклин шайқасының құрметіне аталмаған, бірақ «Франклин үйге оралады» кітабындағы түсіндірме Франклин шайқасына байланысты есім беруді айтады. (Теннесси штатындағы Франклин қаласы да Бенджамин Франклиннің атымен аталыпты.) Франклин 1944 жылдың 31 қаңтарында қолданысқа берілді. Кемеге алғашқы экипаж ретінде кіргендердің арасында сол кезде кәсіби музыканттар болған бірнеше сарбаздардан құралған кеме оркестрі болды, олардың ішінде Сакси Доуэлл және Диан Кинкейд лотерея арқылы Франклинге бекітілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1943 жылғы қарашада 13-ші авиациялық топ құрылып, Франклин кемесіне әскери қызметке шықты. Франклин сынақ жүргізу үшін Тринидадқа оңтүстікке қарай бағытталды, жақын арада ол 27.7-ші міндеттік топпен (TG 27.7) Сан-Диегоға, жауынгерлік міндеттерге дайындық жаттығуларына қатысу үшін аттанды. Маусым айында ол Пёрл-Харбор арқылы Эниветок аралына жетіп, TG 58.2-ге қосылды. Франклин батыс Тынық мұхитындағы қызметінің көп бөлігінде контр-адмирал Ральф Э. Дэвисонның штаб-кемесі ретінде тағайындалды.

Мариана және Палау аралдарындағы науқан

1944 жылдың маусым айының соңғы күні, ол Мариана аралдарына шабуылдауға қолдау көрсету үшін Бонин аралдарына әуе шабуылына шықты. Оның ұшақтары жерде және ауадағы ұшақтарды, қару-жарақ орналымдарын, әуежайларды және жау кемелерін жойды. 4 шілдеде Иво Джима, Чичи Джима және Хаха Джимаға шабуылдар жасалды, құрлықтағы нысаналар соққыға ұшырады, порттағы үлкен жүк кемесі батып, үш кішкентай кеме өртенді. 6 шілдеде Франклин Гуам және Рота аралдарына шабуылдауды бастады, Гуамға десант түсетін күштерге қарсы оларды әлсірету мақсатында. Бұл шабуылдар 21 шілдеге дейін жалғасты, содан кейін ол алғашқы десант тобының қауіпсіз түсуіне тікелей көмектесу үшін күшін жұмсады. Сайпанда екі күндік толықтырудан кейін, ол 58-ші жедел топ құрамында фотоға түсіру және Палау аралдары тобына қарсы әуе шабуылдарын жүргізуге мүмкіндік алды. 25 және 26 шілдеде оның ұшақтары жау ұшақтарына, кемелеріне және жердегі нысаналарға шабуыл жасады. 28 шілдеде Франклин Сайпанға бағыт алды, ал ертесі күні TG 58.1-ге ауыстырылды. Теңіздің күшті болуына байланысты қажетті бомбалар мен ракеталарды қабылдау мүмкін болмады, бірақ Франклин Бонин аралдарына қарсы тағы бір шабуылға шықты. 4 тамызда оның истребительдері Чичи Джимаға шабуыл жасады, ал пикировщиктері мен торпеда тасушылары Отото Джимадан солтүстікке қарай кеме конвойына шабуылдады. Нысаналарға радио стансалары, гидроұшақтар базасы, әуежайлар және кемелер кірді. 9-28 тамыз аралығында Эниветокта күтім мен демалыс кезеңі болды, содан кейін ол Энтерпрайз, Беллеу Вуд және Сан-Хасинтомен бірге Бонин аралдарына қарсы бейтараптандыру және диверсиялық шабуылдар үшін кетті. 31 тамыздан 2 қыркүйекке дейін Франклиннің шабуылдары жерге зиян келтірді, екі жүк кемесін батырды, ұшу кезіндегі жау ұшақтарын жойды және фотосуреттерге түсірді. 1944 жылдың 4 қыркүйегінде Франклин Сайпанда жабдықталып, содан кейін Яп аралына шабуыл үшін TG 38.1 тобымен (3-6 қыркүйек) бірге жүрді, соның ішінде 15-ші күні Пелелиуға жасалған десантты тікелей әуеден қамтамасыз етті. Жедел топ 21-25 қыркүйек аралығында Манус аралында жабдықтауды жүзеге асырды. Франклин, қазір TG 38.4 флагманы, Палау аймағына қайта оралды, онда ол күнделікті қарауылдық және түнгі истребительдерді ұшырды.

Лейте

1944 жылдың 14 қыркүйегінде таңертең Апарриге қарсы истребительдер тобы жіберілді, содан кейін Лейтеге шабуылға дейін Лусонның шығысына қарай жүзіп, орналымдарды бейтараптандыруға кірісті. 15 қыркүйекте Франклинге үш жау ұшағы шабуыл жасады, олардың бірі палуба жиегіндегі лифттің артқы бұрышына бомбамен соқтығысып, үш матросты қаза қылды және 22-ін жарақаттады. 38.4-тараптық міндеттік топтың құрамында Франклин 12-16 қазан аралығында Формоза әуе шайқасына қатысу үшін солтүстік-батысқа қарай жүзіп барды. Осы шайқаста АҚШ Әскери-теңіз күштері Филиппиннен Окинаваға және Оңтүстік Жапон аралдарына дейінгі ауа кеңістігін бақылаған жапон әуе базаларын жою қажеттігі туды. Жапон әуе күштері бейтараптандырылмағанша Лузонға шабуыл жасау мүмкін емес еді. 13 қазанда жапондық "Бетти" бомбалаушысы атып түсірілді және Франклинге камикадзе шабуылы жасауға тырысты. Ол ұшу палубасына зақым келтірді, бірақ кеменің оң жағынан сығарып тастады. Содан кейін Франклин Филиппинге шабуыл жасауға қолдау көрсетуге кірісті. 19 қазанда оның ұшақтары Манила шығанағына шабуыл жасады, жапондық кемелер мен қайықтарды батырып немесе зақымдады, жүзбелі құрғақ доктарды жойды және 11 жапон ұшағын жойды. Лейтеге алғашқы қону кезінде (20 қазан) Франклиннің ұшақтары айналасындағы әуежайларға шабуыл жасады және күтілетін жау шабуылына дайындалып, іздеу патрульдерін ұйымдастырды. 24 қазан күні таңертең Сибуян теңізіндегі шайқаста оның ұшақтары вице-адмирал Такео Курита басқаратын жапондық бірінші шабуылдық күштеріне шабуыл жасаған топтардың бір бөлігін құрады, Лусонның оңтүстігіндегі "Мусаши" линкорының батыруына, "Фусо" және "Ямаширо" линкорларына зақым келтіруге және "Вакаба" эсмингісін батыруға көмектесті. Жаудың басқа да қауіптері басқа бағытта пайда болғандай болды, Франклин 38.4, 38.3 және 38.2 міндеттік топтарымен жапондық авиатасымалдаушы күштерін тоқтатуға және таңертең шабуыл жасауға асықты. Алыстағы авиатасымалдаушы күші шындығында құрбандық шалудың амалы болды, өйткені сол кезде жапондықтарда пайдалануға жарамды ұшақтар қалмады және одан да маңыздысы, жаттығудан өткен ұшқыштар жетіспеді, бірақ жауапты адмирал Уильям Холси осы әрекетке барып, өз ниеттерін тиімді жеткізбей, олардың артынан қуды, бұл "әлемнің таңғалуы" коммуникациялық дағдарысына әкелді. Франклиннің шабуылдық топтары 25 қазанда Энгано мысығындағы шайқаста басқа авиатасымалдаушылардан келген топтармен бірігіп, "Чийода" жапондық авиатасымалдаушысына зақым келтірді (кейін американдық крейсерлердің оқтарымен батырылды) және "Цюйхо" жапондық авиатасымалдаушысын батырды. Ол 27 қазанда Лейте операциясына оралды, оның ұшақтары Миндароның оңтүстігіндегі ауыр крейсер мен екі эсминецке шабуыл жасады. 30 қазанда Самардан 160 шақырым (100 миль) қашықтықта, жаудың бомбалаушылары өз-өзіне қол жұмсау миссиясына кіріскен кезде, ол жолға шықты. Әскери-теңіз күштерінің истребительдері жапондық ұшақтардың көпшілігін атып түсірді, бірақ алты ұшақ Франклиннің төрт авиатасымалдаушыдан тұратын жұмыс тобына жауынгерлік әуе қорғанысын бұзып өтті, олар шамамен жиырма крейсер мен эсминецтен тұратын қоршаумен қоршалған. Кемедегі ұшаққа қарсы қарулар әрбір авиатасымалдаушыға қарай секіріп бара жатқан төрт камикадзенің үшеуін атып түсірді, бірақ Франклинге бағытталған ұшақ палубаға соқтығысып, галерея палубасына құлап, 56 матросты қаза қылды және 60-ын жарақаттады. Қалған екі камикадзе шабуыл жасағанда, біреуін әуеге қарсы қарулар атып түсірді, ал екіншісі Франклинге екі бомбамен тигенше ұшып кетті. Франклин өртті сөндіріп, ұшу палубасын жөндеуге үлкерді, камикадзе шабуылынан кейін 76 минуттан соң ұшақтарды қабылдады. Франклин 1945 жылдың 2 ақпанында Бремертоннан оқу-жаттығу және ұшқыштарды даярлау операцияларына аттанды. Жабдықтар үшін тоқтағаннан кейін ол 1945 жылдың 3 наурызында Окинаваға шабуыл жасауға қолдау көрсету үшін TG 58.2 тобына қосылу үшін Перл-Харбордан кетті. Бортта РАДМ Дэвисон, 4-авиатасымалдаушы дивизиясының командасын қабылдауға бара жатқан РАДМ Джеральд Ф. Боган және "Йорктаун" командасын қабылдауға бара жатқан капитан Арнольд Дж. Исбелл болды. 15 наурызда ол TF 58 бөлімдерімен кездесті, ал үш күннен кейін Оңтүстік Кюсюдағы Кагосима мен Изумиге шабуылдар жасады. Бір "Йокосука D4Y "Джуди" шомылу бомбалаушысы радарлар байқалмай Франклинге жақындады. Франклин соққылаушы ұшақтардың екінші толқынын іске қосудың ортасында болған кезде, жапондық шомылу бомбалаушысы бұлтты қаптаманы тесіп, кеменің ұшаққа қарсы артиллериялық пулеметтері оқ атпастан бұрын екі жартылай бронебойғыш бомбаны тастады. Зақымды талдау нәтижесінде бомбалардың бірі ұшу палубасының ортасымен соғылып, ангар палубасына дейін жетіп, екінші және үшінші палубаларда өрт шығарды және жауынгерлік ақпараттық орталықты және әуе бақылауын жойды деген қорытындыға келді. Екіншісі артқы жағына тиді, екі палубадан өтті. Шабуылға ұшыраған кезде Франклиннің ұшу палубасында 31 қаруланған және жанармаймен толтырылған ұшақ қыздырылып тұрды, және осы ұшақтар дерлік бірден өртке ұшырады. Осы ұшақтардағы 13-16 тонна жарылғыш заттар жақында прогрессивті түрде жарыла бастады, ал "Tiny Tim" әуеден-жерге ракеталары Vought F4U Corsairs-ке жүктелгенімен, олардың үш нүктелі, мұрынды көтеріңкі орны қозғалтқыштары тұтанғанда көптеген ракеталардың сыртқа ұшып кетуіне мүмкіндік берді. және кемені тастап кетуді ұсынды, бірақ Гехрес Франклинде әлі де көп адамдар тірі болғандықтан батыруға бас тартты. Басқа эсминецтер кемеден сыртқа лақтырылған немесе өрттен қашу үшін секіріп түскен экипаж мүшелерін құтқару үшін авиатасымалдаушының артынан басты. Кейбір эсминецтер өрттен шыға алмаған адамдарды шығару үшін кеменің жанына басты. Франклиннің екі круизі үшін салдарынан 926 адам қаза тапты, бұл кез келген тірі АҚШ соғыс кемесі үшін ең көп көрсеткіш және тек "Аризона" линкорынан ғана кем. Әрине, салдар саны осыдан әлдеқайда көп болуы мүмкін еді, бірақ көптеген құтқарылғандардың еңбегі болмағанда. Олардың арасында католик капелланы, кеменің капелланы, соңғы қасиеттіліктерді жасаған, өрт сөндіру және құтқару топтарын ұйымдастырған және жарылу қаупі бар журналдарды сумен шайып, төменге бағыттап, сондай-ақ 300 адам қара күйген асхана бөлімінде тұтқынға алынған лейтенант-коммандер Джозеф Т. О'Каллахан болды. Сонымен қатар, үш шығу жолын тапқан және топтарды қауіпсіздікке жеткізген лейтенант-джет Дональд А. Гэри де болды. Гэри кейін ангар палубасындағы өрттермен күресу үшін өрт сөндіру топтарын ұйымдастырып, басқарды және бірінші қазандықта бу көтеру үшін кірді. "Санта-Фе" экипаж мүшелерін теңізден құтқарып, көптеген жаралылар мен қажетсіз персоналды шығару үшін Франклинге жақындады. Эвакуацияланғандардың арасында 5-авиатасымалдаушы тобының аман қалған мүшелері болды, олар пайдалы емес деп танылды. Жапондық шабуылдың салдарынан 32 Corsair истребителі, 15 Grumman TBM Avenger торпедалық бомбалаушысы, 7 Curtiss SB2C Helldiver шомылу бомбалаушысы және 5 Grumman F6F Hellcat истребителі, барлығы 59 ұшақ жойылды. Франклиннің қаза тағдыры туралы мәліметтер әртүрлі көздерде әртүрлі, себебі кейбіреулері әуе тобының мүшелерін немесе транзитте болған теңізшілерді, журналисті немесе жараларынан кейін көп уақыттан кейін қайтыс болғандарды есепке алмайды. "Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ Әскери-теңіз операцияларының тарихында" Сэмюэл Элиот Морисон 1945 жылдың 19 наурызында 724 қаза тапқан және 265 жараланған деп хабарлайды. Джозеф А. Спрингер "ресми статистиканы" сілтеме жасай отырып, 807 қаза тапқан және кем дегенде 487 жараланған деген жоғары көрсеткіштерді келтіреді. Франклин Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалған кез келген АҚШ флоттық авиатасымалдаушысының ең көп зақымдануын және ең көп қазасын көрді. Дональд Гэри мен Джозеф О'Каллаханға берілген Ерен медальдарға және Джордж Фоксқа берілген өлімнен кейінгі Әскери-теңіз кресіне қоса, сол күні болған әрекеттер үшін 21 қосымша Әскери-теңіз кресі және 26 күміс жұлдыз табыс етілді. Олардың арасында кеменің атқарушы офицері және бұрынғы торпедалық бомбалаушы ұшқышы болған КДР (кейін РАДМ) Джозеф Ф. "Джо" Тейлорға үшінші Әскери-теңіз кресі орнына алтын жұлдыз берілді, сондай-ақ Әскери-теңіз кресі...

Соғыстан кейінгі

Франклин Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін төрт ұрыс жұлдызына ие болды. Әскери-теңіз күштері бастапқыда Франклинді Портсмут, Вирджиниядағы Пек темір және металл компаниясына сатты, бірақ төрт турбогенераторына Кемелер бюросының шұғыл қажеттілігі туғандықтан оны қайтарып алды. 1966 жылдың 27 шілдесінде ол Вирджиния штатының Чесапик қаласындағы Портсмут құтқару компаниясына қайтадан сатылды. 1966 жылдың 1 тамызында кешке Red Star Towing Company компаниясының сүйреуімен теңізден шықты.