Кіріспе
Эссекс классындағы АҚШ Әскери-теңіз флотының ұшақ тасымалдағышы
USS Franklin (CV/CVA/CVS 13, AVT 8), «Big Ben» деп аталған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз флоты үшін салынған 24 ұшақ тасымалдағыштан бірі және осы атпен аталған бесінші АҚШ Әскери-теңіз флоты кемесі болды. 1944 жылдың қаңтарында комиссияға берілген ол Тынық мұхитындағы бірнеше науқандарда қызмет етіп, төрт шайқас жұлдызына ие болды. 1945 жылдың наурыз айында Жапонияның материгіне шабуылдар жасаған кезде, бір жапондық бомбалаушы ұшағы екі бомбамен соғып, қатты зақымдады. Бұл шабуыл нәтижесінде оның 807 экипажы мерт болды және Франклин соғыстан аман қалған АҚШ-тың ең көп зақымданған ұшақ тасымалдағыш кемесіне айналды. Франклиннің экипажы соғыс кезінде 924 қаза тапты, бұл АҚШ-тың аман қалған соғыс кемелері арасындағы ең жоғары көрсеткіш және Аризонадан кейінгі екінші орынды иеленді. Шабуылдан кейін ол жөндеуге АҚШ құрлығына оралды, соғыстың қалған бөлігін өткізбеді; 1947 жылы қызметтен босатылды. Резервте ол шабуылдаушы тасымалдағыш (CVA), содан кейін суасты қайыққа қарсы тасымалдағыш (CVS) және соңында ұшақ тасымалы (AVT) ретінде қайта жіктелді, бірақ ол ешқашан жаңартылмады және қайтадан активті қызметке кірген жоқ. Франклин және Банкер Хилл (екі камикадзе шабуылына ұшыраған) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұшақ тасымалдағыш ретінде активті қызметте болмаған жалғыз Эссекс классының тасымалдағыштары болды. Франклин 1966 жылы металл тескісіне сатылды.
Құрылыс және іске қосу
Франклиннің келі іргетасы 1942 жылдың 7 желтоқсанында, Перл-Харборға жасалған шабуылдың бір жылдығы күні, 11-ші кеме құрылыс алаңында салынды. 1943 жылдың 14 қазанында ол Вирджиния штатындағы «Ньюпорт Ньюс» кеме құрылысы компаниясымен суға түсірілді. Кеме, елдің іргесін қалаушы Бенджамин Франклиннің құрметіне және оның атымен аталған бұрынғы кемелердің есімімен аталды; кейде қате айтылғандай, ол Америка Азамат соғысы кезінде болған Теннесси штатындағы Франклин шайқасының құрметіне аталмаған, бірақ «Франклин үйге оралады» кітабындағы түсіндірме Франклин шайқасына байланысты есім беруді айтады. (Теннесси штатындағы Франклин қаласы да Бенджамин Франклиннің атымен аталыпты.) Франклин 1944 жылдың 31 қаңтарында қолданысқа берілді. Кемеге алғашқы экипаж ретінде кіргендердің арасында сол кезде кәсіби музыканттар болған бірнеше сарбаздардан құралған кеме оркестрі болды, олардың ішінде Сакси Доуэлл және Диан Кинкейд лотерея арқылы Франклинге бекітілді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1943 жылғы қарашада 13-ші авиациялық топ құрылып, Франклин кемесіне әскери қызметке шықты. Франклин сынақ жүргізу үшін Тринидадқа оңтүстікке қарай бағытталды, жақын арада ол 27.7-ші міндеттік топпен (TG 27.7) Сан-Диегоға, жауынгерлік міндеттерге дайындық жаттығуларына қатысу үшін аттанды. Маусым айында ол Пёрл-Харбор арқылы Эниветок аралына жетіп, TG 58.2-ге қосылды. Франклин батыс Тынық мұхитындағы қызметінің көп бөлігінде контр-адмирал Ральф Э. Дэвисонның штаб-кемесі ретінде тағайындалды.
Мариана және Палау аралдарындағы науқан
1944 жылдың маусым айының соңғы күні, ол Мариана аралдарына шабуылдауға қолдау көрсету үшін Бонин аралдарына әуе шабуылына шықты. Оның ұшақтары жерде және ауадағы ұшақтарды, қару-жарақ орналымдарын, әуежайларды және жау кемелерін жойды. 4 шілдеде Иво Джима, Чичи Джима және Хаха Джимаға шабуылдар жасалды, құрлықтағы нысаналар соққыға ұшырады, порттағы үлкен жүк кемесі батып, үш кішкентай кеме өртенді. 6 шілдеде Франклин Гуам және Рота аралдарына шабуылдауды бастады, Гуамға десант түсетін күштерге қарсы оларды әлсірету мақсатында. Бұл шабуылдар 21 шілдеге дейін жалғасты, содан кейін ол алғашқы десант тобының қауіпсіз түсуіне тікелей көмектесу үшін күшін жұмсады. Сайпанда екі күндік толықтырудан кейін, ол 58-ші жедел топ құрамында фотоға түсіру және Палау аралдары тобына қарсы әуе шабуылдарын жүргізуге мүмкіндік алды. 25 және 26 шілдеде оның ұшақтары жау ұшақтарына, кемелеріне және жердегі нысаналарға шабуыл жасады. 28 шілдеде Франклин Сайпанға бағыт алды, ал ертесі күні TG 58.1-ге ауыстырылды. Теңіздің күшті болуына байланысты қажетті бомбалар мен ракеталарды қабылдау мүмкін болмады, бірақ Франклин Бонин аралдарына қарсы тағы бір шабуылға шықты. 4 тамызда оның истребительдері Чичи Джимаға шабуыл жасады, ал пикировщиктері мен торпеда тасушылары Отото Джимадан солтүстікке қарай кеме конвойына шабуылдады. Нысаналарға радио стансалары, гидроұшақтар базасы, әуежайлар және кемелер кірді. 9-28 тамыз аралығында Эниветокта күтім мен демалыс кезеңі болды, содан кейін ол Энтерпрайз, Беллеу Вуд және Сан-Хасинтомен бірге Бонин аралдарына қарсы бейтараптандыру және диверсиялық шабуылдар үшін кетті. 31 тамыздан 2 қыркүйекке дейін Франклиннің шабуылдары жерге зиян келтірді, екі жүк кемесін батырды, ұшу кезіндегі жау ұшақтарын жойды және фотосуреттерге түсірді. 1944 жылдың 4 қыркүйегінде Франклин Сайпанда жабдықталып, содан кейін Яп аралына шабуыл үшін TG 38.1 тобымен (3-6 қыркүйек) бірге жүрді, соның ішінде 15-ші күні Пелелиуға жасалған десантты тікелей әуеден қамтамасыз етті. Жедел топ 21-25 қыркүйек аралығында Манус аралында жабдықтауды жүзеге асырды. Франклин, қазір TG 38.4 флагманы, Палау аймағына қайта оралды, онда ол күнделікті қарауылдық және түнгі истребительдерді ұшырды.
Лейте
1944 жылдың 14 қыркүйегінде таңертең Апарриге қарсы истребительдер тобы жіберілді, содан кейін Лейтеге шабуылға дейін Лусонның шығысына қарай жүзіп, орналымдарды бейтараптандыруға кірісті. 15 қыркүйекте Франклинге үш жау ұшағы шабуыл жасады, олардың бірі палуба жиегіндегі лифттің артқы бұрышына бомбамен соқтығысып, үш матросты қаза қылды және 22-ін жарақаттады. 38.4-тараптық міндеттік топтың құрамында Франклин 12-16 қазан аралығында Формоза әуе шайқасына қатысу үшін солтүстік-батысқа қарай жүзіп барды. Осы шайқаста АҚШ Әскери-теңіз күштері Филиппиннен Окинаваға және Оңтүстік Жапон аралдарына дейінгі ауа кеңістігін бақылаған жапон әуе базаларын жою қажеттігі туды. Жапон әуе күштері бейтараптандырылмағанша Лузонға шабуыл жасау мүмкін емес еді. 13 қазанда жапондық "Бетти" бомбалаушысы атып түсірілді және Франклинге камикадзе шабуылы жасауға тырысты. Ол ұшу палубасына зақым келтірді, бірақ кеменің оң жағынан сығарып тастады. Содан кейін Франклин Филиппинге шабуыл жасауға қолдау көрсетуге кірісті. 19 қазанда оның ұшақтары Манила шығанағына шабуыл жасады, жапондық кемелер мен қайықтарды батырып немесе зақымдады, жүзбелі құрғақ доктарды жойды және 11 жапон ұшағын жойды. Лейтеге алғашқы қону кезінде (20 қазан) Франклиннің ұшақтары айналасындағы әуежайларға шабуыл жасады және күтілетін жау шабуылына дайындалып, іздеу патрульдерін ұйымдастырды. 24 қазан күні таңертең Сибуян теңізіндегі шайқаста оның ұшақтары вице-адмирал Такео Курита басқаратын жапондық бірінші шабуылдық күштеріне шабуыл жасаған топтардың бір бөлігін құрады, Лусонның оңтүстігіндегі "Мусаши" линкорының батыруына, "Фусо" және "Ямаширо" линкорларына зақым келтіруге және "Вакаба" эсмингісін батыруға көмектесті. Жаудың басқа да қауіптері басқа бағытта пайда болғандай болды, Франклин 38.4, 38.3 және 38.2 міндеттік топтарымен жапондық авиатасымалдаушы күштерін тоқтатуға және таңертең шабуыл жасауға асықты. Алыстағы авиатасымалдаушы күші шындығында құрбандық шалудың амалы болды, өйткені сол кезде жапондықтарда пайдалануға жарамды ұшақтар қалмады және одан да маңыздысы, жаттығудан өткен ұшқыштар жетіспеді, бірақ жауапты адмирал Уильям Холси осы әрекетке барып, өз ниеттерін тиімді жеткізбей, олардың артынан қуды, бұл "әлемнің таңғалуы" коммуникациялық дағдарысына әкелді. Франклиннің шабуылдық топтары 25 қазанда Энгано мысығындағы шайқаста басқа авиатасымалдаушылардан келген топтармен бірігіп, "Чийода" жапондық авиатасымалдаушысына зақым келтірді (кейін американдық крейсерлердің оқтарымен батырылды) және "Цюйхо" жапондық авиатасымалдаушысын батырды. Ол 27 қазанда Лейте операциясына оралды, оның ұшақтары Миндароның оңтүстігіндегі ауыр крейсер мен екі эсминецке шабуыл жасады. 30 қазанда Самардан 160 шақырым (100 миль) қашықтықта, жаудың бомбалаушылары өз-өзіне қол жұмсау миссиясына кіріскен кезде, ол жолға шықты. Әскери-теңіз күштерінің истребительдері жапондық ұшақтардың көпшілігін атып түсірді, бірақ алты ұшақ Франклиннің төрт авиатасымалдаушыдан тұратын жұмыс тобына жауынгерлік әуе қорғанысын бұзып өтті, олар шамамен жиырма крейсер мен эсминецтен тұратын қоршаумен қоршалған. Кемедегі ұшаққа қарсы қарулар әрбір авиатасымалдаушыға қарай секіріп бара жатқан төрт камикадзенің үшеуін атып түсірді, бірақ Франклинге бағытталған ұшақ палубаға соқтығысып, галерея палубасына құлап, 56 матросты қаза қылды және 60-ын жарақаттады. Қалған екі камикадзе шабуыл жасағанда, біреуін әуеге қарсы қарулар атып түсірді, ал екіншісі Франклинге екі бомбамен тигенше ұшып кетті. Франклин өртті сөндіріп, ұшу палубасын жөндеуге үлкерді, камикадзе шабуылынан кейін 76 минуттан соң ұшақтарды қабылдады. Франклин 1945 жылдың 2 ақпанында Бремертоннан оқу-жаттығу және ұшқыштарды даярлау операцияларына аттанды. Жабдықтар үшін тоқтағаннан кейін ол 1945 жылдың 3 наурызында Окинаваға шабуыл жасауға қолдау көрсету үшін TG 58.2 тобына қосылу үшін Перл-Харбордан кетті. Бортта РАДМ Дэвисон, 4-авиатасымалдаушы дивизиясының командасын қабылдауға бара жатқан РАДМ Джеральд Ф. Боган және "Йорктаун" командасын қабылдауға бара жатқан капитан Арнольд Дж. Исбелл болды. 15 наурызда ол TF 58 бөлімдерімен кездесті, ал үш күннен кейін Оңтүстік Кюсюдағы Кагосима мен Изумиге шабуылдар жасады. Бір "Йокосука D4Y "Джуди" шомылу бомбалаушысы радарлар байқалмай Франклинге жақындады. Франклин соққылаушы ұшақтардың екінші толқынын іске қосудың ортасында болған кезде, жапондық шомылу бомбалаушысы бұлтты қаптаманы тесіп, кеменің ұшаққа қарсы артиллериялық пулеметтері оқ атпастан бұрын екі жартылай бронебойғыш бомбаны тастады. Зақымды талдау нәтижесінде бомбалардың бірі ұшу палубасының ортасымен соғылып, ангар палубасына дейін жетіп, екінші және үшінші палубаларда өрт шығарды және жауынгерлік ақпараттық орталықты және әуе бақылауын жойды деген қорытындыға келді. Екіншісі артқы жағына тиді, екі палубадан өтті. Шабуылға ұшыраған кезде Франклиннің ұшу палубасында 31 қаруланған және жанармаймен толтырылған ұшақ қыздырылып тұрды, және осы ұшақтар дерлік бірден өртке ұшырады. Осы ұшақтардағы 13-16 тонна жарылғыш заттар жақында прогрессивті түрде жарыла бастады, ал "Tiny Tim" әуеден-жерге ракеталары Vought F4U Corsairs-ке жүктелгенімен, олардың үш нүктелі, мұрынды көтеріңкі орны қозғалтқыштары тұтанғанда көптеген ракеталардың сыртқа ұшып кетуіне мүмкіндік берді. және кемені тастап кетуді ұсынды, бірақ Гехрес Франклинде әлі де көп адамдар тірі болғандықтан батыруға бас тартты. Басқа эсминецтер кемеден сыртқа лақтырылған немесе өрттен қашу үшін секіріп түскен экипаж мүшелерін құтқару үшін авиатасымалдаушының артынан басты. Кейбір эсминецтер өрттен шыға алмаған адамдарды шығару үшін кеменің жанына басты. Франклиннің екі круизі үшін салдарынан 926 адам қаза тапты, бұл кез келген тірі АҚШ соғыс кемесі үшін ең көп көрсеткіш және тек "Аризона" линкорынан ғана кем. Әрине, салдар саны осыдан әлдеқайда көп болуы мүмкін еді, бірақ көптеген құтқарылғандардың еңбегі болмағанда. Олардың арасында католик капелланы, кеменің капелланы, соңғы қасиеттіліктерді жасаған, өрт сөндіру және құтқару топтарын ұйымдастырған және жарылу қаупі бар журналдарды сумен шайып, төменге бағыттап, сондай-ақ 300 адам қара күйген асхана бөлімінде тұтқынға алынған лейтенант-коммандер Джозеф Т. О'Каллахан болды. Сонымен қатар, үш шығу жолын тапқан және топтарды қауіпсіздікке жеткізген лейтенант-джет Дональд А. Гэри де болды. Гэри кейін ангар палубасындағы өрттермен күресу үшін өрт сөндіру топтарын ұйымдастырып, басқарды және бірінші қазандықта бу көтеру үшін кірді. "Санта-Фе" экипаж мүшелерін теңізден құтқарып, көптеген жаралылар мен қажетсіз персоналды шығару үшін Франклинге жақындады. Эвакуацияланғандардың арасында 5-авиатасымалдаушы тобының аман қалған мүшелері болды, олар пайдалы емес деп танылды. Жапондық шабуылдың салдарынан 32 Corsair истребителі, 15 Grumman TBM Avenger торпедалық бомбалаушысы, 7 Curtiss SB2C Helldiver шомылу бомбалаушысы және 5 Grumman F6F Hellcat истребителі, барлығы 59 ұшақ жойылды. Франклиннің қаза тағдыры туралы мәліметтер әртүрлі көздерде әртүрлі, себебі кейбіреулері әуе тобының мүшелерін немесе транзитте болған теңізшілерді, журналисті немесе жараларынан кейін көп уақыттан кейін қайтыс болғандарды есепке алмайды. "Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ Әскери-теңіз операцияларының тарихында" Сэмюэл Элиот Морисон 1945 жылдың 19 наурызында 724 қаза тапқан және 265 жараланған деп хабарлайды. Джозеф А. Спрингер "ресми статистиканы" сілтеме жасай отырып, 807 қаза тапқан және кем дегенде 487 жараланған деген жоғары көрсеткіштерді келтіреді. Франклин Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалған кез келген АҚШ флоттық авиатасымалдаушысының ең көп зақымдануын және ең көп қазасын көрді. Дональд Гэри мен Джозеф О'Каллаханға берілген Ерен медальдарға және Джордж Фоксқа берілген өлімнен кейінгі Әскери-теңіз кресіне қоса, сол күні болған әрекеттер үшін 21 қосымша Әскери-теңіз кресі және 26 күміс жұлдыз табыс етілді. Олардың арасында кеменің атқарушы офицері және бұрынғы торпедалық бомбалаушы ұшқышы болған КДР (кейін РАДМ) Джозеф Ф. "Джо" Тейлорға үшінші Әскери-теңіз кресі орнына алтын жұлдыз берілді, сондай-ақ Әскери-теңіз кресі...
Franklin was able to extinguish fires and patch the flight deck so planes could be recovered 76 minutes after the kamikaze hit. Franklin departed from Bremerton on 2 February 1945 for training exercises and pilot qualification operations. After a stop for provisions, she departed from Pearl Harbor on 3 March 1945 to join TG 58.2 for strikes on the Japanese homeland in support of the Okinawa landings. On board were RADM Davison in command of the task group, RADM Gerald F. Bogan en route to take command of Carrier Division 4 and CAPT Arnold J. Isbell en route to take command of Yorktown. On 15 March, she rendezvoused with TF 58 units, and three days later launched sweeps and strikes against Kagoshima and Izumi on southern Kyūshū. A single Yokosuka D4Y "Judy" dive bomber approached Franklin without being detected by radar. As Franklin was about halfway through launching a second wave of strike aircraft, the Japanese dive bomber pierced the cloud cover and dropped two semi armor piercing bombs before the ship's anti aircraft gunners could fire. The damage analysis came to the conclusion that the bombs were
One bomb struck the flight deck centerline, penetrating to the hangar deck, causing destruction and igniting fires through the second and third decks, and knocking out the combat information center and air plot. The second hit aft, tearing through two decks. At the time she was struck, Franklin had 31 armed and fueled aircraft warming up on her flight deck, and these planes caught fire almost immediately. The 13 to 16 tons of high explosives aboard these planes soon began detonating progressively, and although "Tiny Tim" air to surface rockets were loaded aboard Vought F4U Corsairs, their three point, nose up attitude allowed most of the rockets to fly overboard when their engines ignited. and suggested abandoning ship, but Gehres refused to scuttle the Franklin as there were still many men alive below deck. The other destroyers fell in astern of the carrier to rescue members of the crew who had been blown overboard, or jumped off to avoid the fire. Some of the destroyers put their bows against the side of the burning carrier to take off men trapped by the fire. When totaling casualty figures for both Franklin cruises numbers increase to 926 killed in action, the worst for any surviving U. S. warship and second only to that of battleship Arizona. Certainly, the casualty figures would have far exceeded this number, but for the work of many survivors. Among these were the Medal of Honor recipients Lieutenant Commander Joseph T. O'Callahan, the warship's Catholic chaplain, who administered the last rites, organized and directed firefighting and rescue parties, and led men below to wet down magazines that threatened to explode; and also Lieutenant Junior Grade Donald A. Gary, who discovered 300 men trapped in a blackened mess compartment and, finding an exit, returned repeatedly to lead groups to safety. Gary later organized and led fire fighting parties to battle fires on the hangar deck and entered the No. 3 fireroom to raise steam in one boiler. Santa Fe rescued crewmen from the sea and approached Franklin to take off the numerous wounded and nonessential personnel. Among those evacuated were the surviving members of the embarked Air Group 5, who were deemed nonexpendable. 32 Corsair fighters, 15 Grumman TBM Avenger torpedo bombers, 7 Curtiss SB2C Helldiver dive bombers, and 5 Grumman F6F Hellcat fighters, 59 planes total, were destroyed by the Japanese attack. The casualty count for Franklin varies from source to source as some do not include air group personnel or Marines, passengers who were in transit, a journalist, or those who died from their wounds much later. In History of United States Naval Operations in World War II, Samuel Eliot Morison gives figures of 724 killed and 265 wounded for 19 March 1945. Joseph A. Springer, citing "official statistics," gives higher numbers of 807 killed and at least 487 wounded. Franklin suffered the most severe damage and highest casualties experienced by any U. S. fleet carrier that survived World War II. In addition to the Medals of Honor for Donald Gary and Joseph O'Callahan and the posthumous Navy Cross for George Fox, 21 additional Navy Crosses and 26 Silver Stars were awarded as a result of actions that day. Among these were a gold star in lieu of a third Navy Cross for CDR (later RADM) Joseph F. "Joe" Taylor, the ship's executive officer and a former torpedo bomber pilot, and Navy Crosses for CAPT (later RADM) Harold C. Fitz, the Santa Fe commander, CDR Stephen Jurika, the Franklin navigator and also a former torpedo bomber pilot, LCDR (later RADM) Dwight L. Johnson, the Miller commander, and LT Fred R. "Red" Harris, a Franklin flight deck officer and a member of the Texas Legislature both before and after the war. Among those who received Silver Stars were LT Grimes W. Gatlin, the ship's other chaplain and a Methodist minister, and Donald H. Russell, a civilian Corsair technical support engineer. Franklin, like many other wartime ships, had been modified with additional armament, requiring larger crews and substantial ammunition stocks. Aircraft were both more numerous and heavier than originally planned for, and thus the flight deck had been strengthened. The aircraft carrier, therefore, displaced more than originally planned, her freeboard was reduced, and her stability characteristics had been altered. Santa Fe came alongside Franklin to spray water from fire hoses over the fire as she received stretcher cases and ambulatory wounded from the carrier. The enormous quantities of water poured aboard her to fight the fires further reduced freeboard, which was exacerbated by a 15 degree list to starboard, and her stability was seriously impaired such that her survival was in jeopardy. Pumping ballast to correct the starboard list caused a 15 degree list to port. Pittsburgh towed Franklin at for the remaining daylight hours. After six hours, with the fire finally under control such that the ship could be saved, men returned to the engineering spaces and got underway at with only two of the four screws driving. Franklins planes which had been in the air when the carrier was hit landed aboard the other carriers in the task group, although it was necessary to push some planes overboard to make room for them. After temporary repairs were completed, the ship continued its journey through the Panama Canal to the Brooklyn Navy Yard, New York, where she arrived on 28 April 1945. She had to steam to the East Coast of the United States for repairs in New York because all of the repair shipyards on the West Coast were heavily overloaded with American warships that had been damaged by Japanese kamikazes. Despite severe damage, Franklin was eventually restored to good condition. The story of this aircraft carrier's near destruction and salvage was chronicled in the wartime documentary, The Saga of the Franklin (1945), and the 2011 documentary, USS Franklin: Honor Restored.
Соғыстан кейінгі
Франклин Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін төрт ұрыс жұлдызына ие болды. Әскери-теңіз күштері бастапқыда Франклинді Портсмут, Вирджиниядағы Пек темір және металл компаниясына сатты, бірақ төрт турбогенераторына Кемелер бюросының шұғыл қажеттілігі туғандықтан оны қайтарып алды. 1966 жылдың 27 шілдесінде ол Вирджиния штатының Чесапик қаласындағы Портсмут құтқару компаниясына қайтадан сатылды. 1966 жылдың 1 тамызында кешке Red Star Towing Company компаниясының сүйреуімен теңізден шықты.