Кіріспе
Платондық махаббат - жыныстық құштарлық немесе романтикалық сезімдер жоқ немесе басып тасталған, жоғарылатылған немесе тазартылған махаббат түрі, бірақ ол қарапайым достықтан артық. Бұл термин грек философы Платонның есімімен байланысты, алайда философ өзі бұл терминді қолданған емес. Платонның ойынша, платондық махаббат – даналық пен нағыз сұлулыққа қадам-қадаммен жақындасу, жеке денелерге ғана емес, жанға тартылу және соңында шындықпен бірігумен байланысты. Платондық махаббат романтикалық махаббаттан өзгеше.
Platonic love is a type of love in which sexual desire or romantic features are nonexistent or have been suppressed, sublimated, or purgated, but it means more than simple friendship. The term is derived from the name of Greek philosopher Plato, though the philosopher never used the term himself. Platonic love, as devised by Plato, concerns rising through levels of closeness to wisdom and true beauty, from carnal attraction to individual bodies to attraction to souls, and eventually, union with the truth. Platonic love is contrasted with romantic love.
Классикалық философиялық түсіндірме
Платондық махаббат Платонның «Симпозиум» атты диалогында зерттеледі, оның тақырыбы – махаббат немесе, жалпы алғанда, Эрос. Онда махаббат сезімінің қалай пайда болғаны және оның сексуалдық және сексуалдық емес аспектілерде қалай дамығаны түсіндіріледі. Нағыз платондық махаббат – адамның санасы мен жанын шабыттандырып, оның назарын рухани мәселелерге бұратын нәрсе деп анықталады. Сократтың сөзі ерекше маңызға ие, ол Диотима пайғамбарға платондық махаббатты құдайлықты тамашалауға жол ашатын құрал ретінде сипаттайды, бұл жол «Махаббаттың баспалдағы» деп аталады. Диотима мен Платон үшін адамдарға деген махаббаттың ең дұрыс жолы – сананы құдайлыққа бағыттау болып табылады. Сократ махаббатты жүктіліктің үш түрлі жіктелуіне (ұрпақ тудыру) байланысты анықтайды: дене жүктілігі, жан жүктілігі және тікелей өмірмен байланыс. Дене жүктілігі адам баласына әкеледі. Жан жүктілігі, процестің келесі сатысы, «артыстылықты» тудырады – яғни, жан (ақиқат) өзін материалдық формаға көшіреді.
Эрос құдай ретінде
Симпозиумда Эрос грек құдайы ретінде талқыланады – атап айтқанда, құдайлардың патшасы ретінде, кештің әрбір қатысушысы Эросқа мақтау айтатын сөз сөйлейді.
Қасиеттілік
Грек философиясына сәйкес, ізгілік – шындық пен материалдық форманың жақсылық, позитивтік немесе мейірімділікпен қаншалықты үйлесетіндігін көрсететін ұғым. Бұл тілдік қатыстылықтың бір түрі болып саналады. Кейбір қазіргі заманғы авторлардың "изгілік" және "жақсылық" терминдерін "Симпозиумнан" ағылшын тіліне аударғандағы түсінігі осы жаңылысудың анық белгісі. Келесі цитатада автор ізгілік идеясын тек "жақсы" деп қарапайымдап түсіндіреді.
Махаббат сатысы
«Махаббат баспалдағы» – бұл әрбір қадамды бір-бірінен кейін келетін сатылар ретінде көрсететін метафора. Шындыққа жақындаған сайын махаббат дене сұлулығынан алыстап, даналыққа және сұлулықтың мәніне бағытталған махаббатқа ұмтылады. Платондық махаббат терминін қазіргі түсінігінде алғаш рет Фичино бір хатында қолданған деп есептеледі. Платонның махаббат туралы әңгімелері бастапқыда бір жынысты адамдар арасындағы сексуалдық қатынастарға қатысты болса да, ғалым Тодд Ризер Платонның бастапқы мағынасындағы платондық махаббаттың мағынасы Ренессанс кезеңінде қалай өзгергенін зерттейді, бұл қазіргі кездегі сексуалдық емес гетеросексуалдық махаббатқа алып келді. «Платоникалық» деген ағылшын термині Уильям Дэвенанттың 1635 жылы қойылған «Платоникалық ғашықтар» пьесасына дейін жетеді, бұл пьеса Карл I сотында танымал болған платондық махаббат философиясын сынады. Пьеса Платонның «Симпозиум» еңбегіндегі адамның жақсылық идеясына деген махаббатынан алынған, ол барлық жақсылықтың және шындықтың бастауы деп саналды. Платондық махаббат қысқа мерзімге ағылшын корольдік сотында, әсіресе король Чарльз I-нің әйелі королева Генриетта Марияның төңірегінде сәнге айналды. Платондық махаббат Каролина дәуірінде сарайда қойылған кейбір маскалардың тақырыбы болды, бірақ бұл сән әлеуметтік және саяси өзгерістердің әсерінен тез жойылды.
Анықтама
Платондық махаббат – қазіргі заманғы түсінік бойынша, жыныстық құштарлықтан мүлдем уақтанбайтын, әсіресе, басқаша болуы мүмкін деп ойлаған жағдайлардағы әсерлі қарым-қатынас. Платондық махаббатта достар бір-біріне қолдау көрсетуге, кеңес беруге, жігерлендіруге және көңіл көтеруге міндетті болады, бұл қарым-қатынас өзге біреумен ғана байланысты емес.
Асқынулар
Платондық махаббаттың қиындықтарының бірі – "дос" деген сөздің орнына "платондық махаббат" терминін қолданудың жалғасуында. Дәл "махаббат" деген сөз бізді қалыпты достықтан артық терең қарым-қатынасқа ұмтылдырады.
Платондық махаббат
Аромантикалық және жыныстық қатынасқа құштар емес адамдардың қатарында, жалпы ЛГБТ қауымдастығы ішінде, романтиканы қамтымайтын, жақын адамдар арасындағы ресми, тығыз қарым-қатынастарды атау үшін "куирплатоникалық" термині пайда болды. Квирплатоникалық сезімдер көбінесе, романтика сияқты, достықтан артық, терең әрі мағыналы эмоционалды байланыс ретінде сипатталады. Джули Сондра Декердің сөзіне сүйенсек, квирплатоникалық махаббат "сырттан қарағанда романтикадан ажыратылмайды", бірақ "қатысушылар оның романтикалық емес екенін айтса, романтикалық мәртебе тағайындалмауы керек". Ол сондай-ақ, әлеуметтік ортада романтикалық әрекеттер күтілетін жағдайларда, оны жақын достық деп қате түсіну мүмкін екенін айтады. Декер үшін квирплатоникалық тартылыстың мәні – нормативтік санаттармен салыстырғандағы оның белгісіздігінде: ол QPR-дың "платоникалық қарым-қатынас екенін, бірақ ол бір жағынан 'куир' болып келеді – достар емес, романтикалық серіктес емес, басқаша бір нәрсе" деп жазады.