Кіріспе

Ирландия еркін мемлекетінің жарымәскери ұйымы.

Блюшерттер қорғаған саяси партиялардың көпшілігі кейіннен Fine Gael партиясы болып бірікті, және осы партияның мүшелері кейде "Блюшерттер" деп аталады. Тарихшы Майк Крониннің пікірінше, Блюшерттер өздерінің қатарын жиі көбейтіп көрсеткен, ал шын мәнінде сол кездегі саны шамамен 8000-ге жуық болған. Әйел мүшелері "Көк блузкалар" деп аталған.

Эон О'Даффи көшбасшы болады

1933 жылдың қаңтарында Фианна Фейл үкіметі күтпеген сайлау шақырып, оны үкімет сәтті жеңіп алды. Сайлау науқанында ИРА және АСА жақтастары арасындағы қақтығыстар күрт күшейді. 1933 жылдың сәуір айында АСА ерекше көк көйлек киімшесін кие бастады. Эoin О'Даффи Ирландияның тәуелсіздік соғысында ИРА партизандық жетекшісі, Ирландия азамат соғысында Ұлттық армия генералы және 1922-1933 жылдары Ирландия еркін мемлекетіндегі Гарда Сихона полиция комиссары болды. 1933 жылдың ақпанында Фианна Фейл қайта сайланғаннан кейін Атқару кеңесінің президенті Эмон де Валера О'Даффиді, биліктен оны құлату үшін төңкеріс жасауды жоспарлағанын білген соң, комиссарлық қызметтен босатып жіберді. Сол шілдеде О'Даффиге АСА басшылығы ұсынылып, ол оны қабылдады және ұйымды Ұлттық гвардия деп атады. Ол ұйымды қайта құру барысында еуропалық фашизм элементтерін қабылдады, мысалы, тік қолмен амандасу, бірыңғай киім кию және ірі митингілер ұйымдастыру. Жаңа ұйымға мүшелік ирландтарға немесе ата-анасы "христиан дінін ұстанатын" адамдарға ғана шектелді. О'Даффи Бенито Муссолинидің жақтасы болды және "Көк көйлектер" корпоративизмді басты саяси мақсаты ретінде қабылдады. Ол қабылдаған конституцияға сәйкес, ұйымның мақсаттары төмендегідей болды:

Ирландияның бірігуіне қолдау көрсету. Коммунизмге және ұлттық істердегі шетелдік бақылау мен ықпалға қарсы тұру, сондай-ақ қоғамдық өмірдің барлық саласында христиандық принциптерді қорғау. Әлеуметтік тәртіпті нығайту және сақтау. Ұйымдастырылған және тәртіпті ерікті қоғамдық қызметті саяси өміріміздің тұрақты және қабылданған бөлігіне айналдырып, Ирландия жастарын құрылысшыл ұлттық қозғалысқа жетекшілік ету. Жұмыс берушілер мен жұмысшылардың үйлестірілген ұлттық ұйымдарын құруға көмектесу, олар сот органдарының көмегімен ереуілдер мен жұмыстан шығаруды тиімді болдырмай, өндірістік қарым-қатынастарды үйлестіруге мүмкіндік береді. Жеке кәсіпкерлікпен қамтамасыз ете алмайтын азаматтарға пайдалы және экономикалық жұмыс орындарын ұсыну сияқты маңызды әлеуметтік мәселелерді шешу үшін мемлекеттік органдармен ынтымақтастық жасау. Ауыл шаруашылығы және саяси саясаттың барлық өзгерістерінде ауыл шаруашылығы мүдделерін қорғауға жеткілікті құқықтары мен мәртебесі бар фермерлердің өкілдік заңды ұлттық ұйымын құруды қамтамасыз ету. Ұлттық және жергілікті басқарудағы сыбайлас жемқорлық пен зұлымдыққа қарсы күресу және оны болдырмау. Елде өзара көмек, тәртіп, құлшыныс және патриоттық реализм рухын ояту, бұл мемлекетті экономикалық және әлеуметтік салаларда халыққа тиімді қызмет етуге дайындауға мүмкіндік береді.

Дублинге қарсы науқан

Ұлттық гвардия 1933 жылдың тамызында Дублинде парад өткізуді жоспарлады. Олар Гласневин зиратына баруды көздеді, сонда Ирландия Парламенті алдындағы Ленстердің алаңында қысқа тоқталым жасап, сөз сөйлейтін еді. Парадтың мақсаты – ирланд лидерлері Артур Гриффит, Майкл Коллинз және Кевин О’Хиггинстің естелігін арнау болатын. Көрініп тұрғанындай, ИРА және түрлі социалистік топтар «Көк жейделілермен» (Blueshirts) Дублинде шеру өткізсе, қақтығысуға ниеттенген. 1933 жылдың 22 тамызында Фианна Файл үкіметі Муссолинидің Римге жасаған жорығын еске алып, төңкерілгенінен қорқып, конституцияның 2А бабын қолданып, парадты тыйым салды. Он жылдар өткен соң де Валера Фианна Файл саясаткерлеріне 1933 жылдың соңында Ирландия армиясы оның бұйрықтарын орындай ма, әлде әскерлер «Көк жейделілерді» қолдай ма (олардың қатарында көптеген бұрынғы сарбаздар болған) деп күмәнданатынын айтты. О’Даффи тыйымды қабылдады және заңды сақтауға бейілді екенін мәлімдеді. Оның орнына Гриффит, О’Хиггинс және Коллинздің құрметіне бірнеше облыстық шерулер өтті. Де Валера мұны өзінің тыйымына наразылық ретінде қарастырды және «Көк жейделілер» заңсыз ұйым деп жарияланды. Шындығында, партияның бастапқы аты «Біріккен Ирландия партиясы» болған, бірақ соңында Fine Gael деп шешілді. 1934 жылдың наурыз айында Фианна Файлдың Әділет министрі П.Ж. Раттледж Ирландияның қоғамдық өмірінде саяси киім киюді шектеуге бағытталған «Киім кию (шектеулер) туралы» заң жобасын ұсынды. Сондай-ақ, қоғамдық тыныштыққа қауіп тудыратын белгілер, тулар және әскери атақтарға тыйым салынуы керек еді. Раттледж бұл мақсаттың бір бөлігі – «Көк жейделілерді» тарату екенін ашық айтты, бірақ іс жүзінде бұл саяси спектрдің барлық бөлігіне қатысты екенін қосты. Алайда, Дайлде өткен қызу пікірталастардан кейін, заң жобасы Сенатта 30 дауысқа 18 дауыспен қабылданбады. «Көк жейделілер» экономикалық соғыстағы шаруалардың қиын жағдайына байланысты күйреуге бет бұрды, себебі олар шешім таба алмады. 1934 жылдың желтоқсанында О’Даффи Швейцариядағы Монтрёда өткен фашистік конференцияға қатысты. Одан кейін ол Ұлттық Корпоративтік партияны құрды, содан кейін Испания азаматтық соғысында генерал Франсиско Франконың жағына шыққан ирланд бригадасын ұйымдастырды, бұл апатқа ұшырады. Темірқасықта Fine Gael партиясы бұрын Cumann na nGaedhael-ді басқарған WT Cosgrove-тің жетекшілігімен қайта құрылды. Енді партия төрағасының орынбасары – бұрын Ұлттық орталық партиясының мүшесі болған Джеймс Диллон болды, ол партияға демократиялық көзқарастарды нығайтуға көмектесті. Диллон либералды демократияның жақтаушысы болды және кейінірек нацизмді «20 ғасырдың тиімділігімен шайтанның өзі» деп айыптады. Ол 1942 жылы Ирландияның бейтараптығын бұзып, Гитлерге қарсы күресу үшін одақтастарға қосылуы керек деген сенімінен Fine Gael-ден кетті. Кейіннен ол партияға қайта оралып, Ричард Малкахиден кейін партияның басшысы болды.

Мұра

Көбінесе, қазіргі Fine Gael партиясы Блюшерттерді партияның негізі қалағандарының бірі деп атаудан мұқият қашып жүреді, бірақ Cumann na nGaedhael және Ұлттық орталық партиясының тамырларын мойындауға және Майкл Коллинстің мұрагерлігін көрсетуге дайын. Стэнли Г. Пейн Блюшерттердің «мүлдем фашистік ұйым болмағанын» айтқан. Морис Мэннинг оларды фашистер деп санамады, олардың патриоттық консерватизм, әскери ұйымдастыру және корпоративизмнің қосылысы «Кельттік Croix de Feu-ден артық емес» деді, ал Блюшерттердің «фашизмнің сыртқы белгілері көп, бірақ мазмұны аз» болды. Тарихшылар Блюшерттердің Муссолини мен оның сол кездегі көптеген ізбасарларынан қаншалықты үлгі алғаны туралы келіспейді. Кейіннен кейбір Блюшерттер Франсиско Франконың басшылығымен Испания азамат соғысында коммунизмге қарсы күреске қатысты. Олар түсті жейделер, римдік сәлемдесу және Римге наурыз сияқты Муссолини қозғалысының кейбір элементтерін еліктеді; алайда, тарихшы Р.М. Дуглас оларды «фашизмнің ирландиялық көрінісі» ретінде бейнелеудің дұрыс емес екенін айтады. Ирландия саяси және мәдени тарихы бойынша мамандық алған ғалым Майк Кронин да Блюшерттердің «күдіссіз фашистік белгілері болғанын, бірақ олар неміс немесе итальяндық мағынада фашистер емес» деген қорытындыға келді. Керісінше, Кронин «жартылай фашистер» термині орындырақ екенін ұсынады, олар фашизмнің сыртқы атрибуттарын қабылдағанмен, радикалды элементтерге толық бейімделмегенін көрсетеді. Кронин Блюшерттердің кейбір мүшелері фашистік көзқарастарға ие болғанымен, Fine Gael-ге біріккеннен кейін дәстүрлі консерватор мүшелердің көптігі оларды «басып тастағанын» айтады. Дегенмен, Кронин Блюшерттердің фашизмге ұмтылу мүмкіндігін де жоққа шығармайды. Белфасттағы Королева университетінің профессоры Фиргал МакГарри О'Даффиді шынайы фашист деп санауға болатынын, бірақ оның басшылығына қарамастан, ол Блюшерттердің көпшілігін ұсынбағанын және ирландиялық республикашылар Блюшерттерді фашистер ретінде көрсету дәрежесі соғыстар аралық кезеңде олардың фашизмге қарсы беделін нығайту үшін артық бағаланғанын айтты. МакГарридің пікірінше, Блюшерттерден туындаған қауіп – Ирландияны фашистік Италияға айналдыру емес, сол кездегі Салазардың басшылығымен Португалиядағы диктатураға айналдыру еді. Пол Бью де Блюшерттерге «фашист» терминін қолдануға қарсы шығып, оларды популизммен айналысқан «ашулы ауылдық консерваторлар» деп сипаттады, ал орташа мүшелердің көзқарастары итальяндық фашизмге қарағанда Ирландия парламенттік партиясы немесе Ирландия жер лигасына жақын болды. Осыған ұқсас, Элвин Джексон Cumann na nGaedhael басшылығының кейбіреулері «жартылай әскери ұйымдармен және фашизмнің атрибуттарымен флирт жасағанын» айтса, оның пікірінше «О'Даффидің әдемі риторикаға және әсем киімдерге құштарлығы Гитлерлік емес, О'Коннеллиттікке көбірек ұқсады». Тарихшы Джон Джозеф Ли «Фашизм Блюшерттердің көпшілігі үшін тым интеллектуалды талап қойды» деп мәлімдеді. Марксистік тарихшы Джон Ньюсингер бұл ойға келіспейді, өйткені Блюшерттердің қатардағы мүшелері идеологиялық тұрғыдан фашист емес, бірақ басшылығы болғанда, Блюшерттердің билікке келуінің салдары бір партиялық диктатура болар еді. Блайт Ailtirí na hAiséirghe жетекшісі Гиройд О'Куиннегайнге партияның конституциясын жазуда кеңес берді, оған өзінің журналында қолдау көрсетті. 1940 жылдары Блайттың әрекеттері Ирландияның құпия барлау агенттігі G2-ні алаңдатты, олардың барлау құжаттары оны «ирландиялық Квислинг» және «100 пайыз нацист» деп сипаттады. Кейбір сарапшылар Блюшерттер мен ИРА арасындағы қақтығысты фашизмге қарсы фашизм призмасы арқылы қарастырудың орнына, шын мәнінде, қақтығысты алғаш рет үкіметке келген Фианна Фейлдің фонында басталған Ирландия азамат соғысының саяси қайта жаңғыруы ретінде қарастыру керек деп ұсынады.