Кіріспе

Ұлттық ту

Бразилияның ұлттық туы (bandeira do Brasil) – жұлдызды аспанды бейнелейтін көк дискі (оның ішінде Оңтүстік кресті) және ұлттық ұранымен жазылған қисық жолақпен араласқан "Ordem e Progresso" ("Тәртіп және прогресс") сары ромбтың ішіндегі жасыл өріс. Ол 1889 жылдың 19 қарашасында ресми түрде қабылданды – Республика жарияланғанынан кейін төрт күн өткен соң, Бразилия империясының туын алмастырды. Концепцияның авторы Раимундо Тейшейра Мендес, ал Мигель Лемос [pt], Мануэль Перейра Рейс [pt] және Десио Вилларес қатысты. Бұрынғы императорлық тудың жасыл өрісі мен сары ромбы сақталды (бірақ түсі мен пішіні сәл өзгертілді). Императорлық туда жасыл түс Бразилияның алғашқы императоры Педро I-нің Браганса әулетін, ал сары түс оның әйелі, императрица Мария Леопольдинаның Габсбург әулетін көрсетеді. Ақ бес бұрышты жұлдыздармен жарық түсті шеңбер Бразилия империясының гербін алмастырды. Тудағы орны 1889 жылдың 15 қарашасында Рио-де-Жанейро қаласының аспанына сәйкес келеді. "Ordem e Progresso" ұраны Огюст Конттың позитивизм ұранынан алынған: "L'amour pour principe et l'ordre pour base; le progrès pour but" ("Махаббат – принцип, тәртіп – негіз, прогресс – мақсат"). Әрбір жұлдыз Бразилияның федералды бірлігіне сәйкес келеді және географиялық көлеміне пропорционалды өлшемде болады. Бразилия заңына сәйкес, штат құрылған немесе таратылған жағдайда ту жаңартылуы тиіс. Ту 1889 жылы алғаш рет қабылданған кезде 21 жұлдыз болған. Кейін 1960 жылы Гуанабара штатын білдіретін бір жұлдыз, 1968 жылы Акре штатын білдіретін тағы бір жұлдыз, ал 1992 жылы Амапа, Рорайма, Рондония және Токантинс штаттарын білдіретін тағы төрт жұлдыз қосылды, соның нәтижесінде қазіргі нұсқасында барлығы 27 жұлдыз бар.

Колониялық Бразилия (1500-1815)

Америкадағы португалдық аумақтар, шамамен қазіргі Бразилияға сәйкес келетін, ешқашан өздерінің ресми туы болған емес, себебі португалдық дәстүр Португалия Корольдігінің барлық аумақтарында Португалия Корольдігінің туын көтеруді қадағалаған. Бразилияның алғашқы вексиллологиялық нышандары – Бразилияға сапар шегетін португал сауда кемелері қолданған жеке теңіз жалаулары болды. 1692 жылға дейін жасыл және ақ түсті жолақты ту қолданылды. Жасыл және ақ түстер Браганса үйі мен Португалияның ұлттық түстерін білдірді. 1692 жылы бұл ту Бразилияға сапар шегетін кемелерде қолданылуын тоқтатты және Португалия жағалауындағы сауда кемелерінің туына айналды. 1692 жылы Бразилияға сапар шегетін сауда кемелері үшін жаңа ту енгізілді. Жаңа тудың фондық бөлігі ақ, ал ортасында алтын түсті армиллярлық сфера болды. Армиллярлық сфера Португалия королі Мануэль I-нің (1494–1521 жылдары билік еткен) жеке эмблемасы ретінде қызмет еткен. Оның билік кезінде португалдық кемелер оны кеңінен пайдаланды, соңында ол Португалияның, әсіресе Португал империясының ұлттық нышанына айналды. Үндістанға сапар шегетін португалдық кемелер үшін де осыған ұқсас ту қолданылды, бірақ қызыл армиллярлық сферамен. Португалия империясының барлық құрамын білдіргеніне қарамастан, армиллярлық сфера Бразилияда – сол кездегі ең ірі және дамыған колонияда – теңіз жалауларында ғана емес, сонымен қатар монеталар мен басқа да бұйымдарда кеңінен қолданыла бастады. Соңында ол Бразилияның бейресми туына айналды.

Португалия, Бразилия және Алгарвтер Біріккен Корольдігі (1815-1822)

1815 жылы Бразилия корольдік мәртебесіне көтерілді, ал Португалия, Бразилия және Алгарве корольдіктері бір мемлекет ретінде біріктірілді – Португалия, Бразилия және Алгарве Біріккен Корольдігі. 1816 жылғы Жарғылық акт жаңа корольдіктің рәміздерін бекітті. Онда Бразилия Корольдігінің елтаңбасы көк түсті фондағы алтын аспан шеңберінен тұруы тиіс екені көрсетілген. Жасыл және сары түстер Педро I және оның әйелі Мария Леопольдина Австрияның династиялық үйлерін көрсетеді. Фонсека жаңа республиканың туы ескі империялық туға ұқсас болуын ұсынды. Ол 19 қараша 1889 жылы ресми түрде қабылданды. Ту үш рет өзгертілді: 1960 жылы (22 жұлдыз), 1968 жылы (23 жұлдыз) және 1992 жылы (27 жұлдыз). Көптеген басқа ұлттық тулардың айырмашылығында, саяси бөлімшелерді көрсететін элементтері бар Бразилия туына өзгерістер саяси қайта ұйымдастырулармен бірге әрдайым дереу енгізілмеді, нәтижесінде штаттар мен федералды округтер санына қатысты жұлдыздардың санында айырмашылықтар тудырған бірнеше жылдық кезеңдер болды. Соңғы өзгеріс 1992 жылғы 11 мамырда жасалды, онда аспан глобусына төрт жұлдыз қосылды (1982 және 1991 жылдар аралығында құрылған штаттарды көрсетеді), сондай-ақ жұлдыздардың орны астрономиялық координаттарға сәйкес келтіру үшін сәл өзгертілді.

Дизайн

Жарлық № 4, 1889 жылдың 19 қарашасында шығарылған, конституциялық монархия кезінде қолданылған туды жаңа ұлттық тумен алмастырды. Соңғы өзгеріс 1992 жылдың 11 мамырында № 8.421 заңмен жасалды, онда аспан шарына 6 жұлдыз қосылды. Тудың ұзындығы жиырма модуль, ал ені он төрт модуль, бұл 10:7 пропорциясын құрайды. Сары ромбтың сыртқы шеңберге дейінгі қашықтығы бір модуль және жеті ондыққа (1,7 м) тең. Сары ромбтың ортасындағы көк шеңбердің радиусы үш жарым модуль (3,5 м) құрайды. Ақ жолақтың доғаларының ортасы шеңбердің тік диаметрінің сыртқы шеңбердің табанымен қиылысатын нүктесінен екі модуль (2 м) солға қарай орналасқан. Ақ жолақтың төменгі доғасының радиусы сегіз модуль (8 м), ал жоғарғы доғасының радиусы сегіз жарым модуль (8,5 м) құрайды. Ақ жолақтың ені жарты модуль (0,5 м) тең. "Ordem e Progresso" деген жазу жасыл әріптермен жазылған. P әрпі шеңбердің тік диаметрінде орналасқан. "Ordem" және "Progresso" сөздерінің әріптерінің биіктігі модульдің үштен бірі (0,33 м). Бұл әріптердің ені модульдің үштен бірі (0,30 м). E әрпінің биіктігі модульдің үштен бірі (0,30 м), ал ені модульдің төрттен бірі (0,25 м). Жұлдыздар бес түрлі шамада: бірінші, екінші, үшінші, төртінші және бесінші. Олар диаметрлері келесідей шеңберлерге сыйып орналасқан: бірінші шама үшін модульдің үштен бірі (0,30 м), екінші шама үшін модульдің төрттен бірі (0,25 м); үшінші шама үшін модульдің бестен бірі (0,20 м), төртінші шама үшін модульдің жетіден бірі (0,14 м) және бесінші шама үшін модульдің оннан бірі (0,10 м). Оңтүстік Крест шоқжұлдызы меридианда орналасқан (суретте 6 нөмірмен көрсетілген). Оның оңтүстігінде Федералдық округті білдіретін Polaris Australis (Sigma Octantis, 7 нөмірлі) орналасқан. Бұл жұлдыз экватордың екі жағында жатқан Пара штатын көрсетеді. Жолақ және оның ұраны эклиптикамен шамамен сәйкес келеді, мысалы, Португалияның Мануэль I және Бразилияның колониялық дәуіріндегі армиллярлық символындағыдай, ал көрсетілген жұлдыздардың ешқайсысы осы сызықтардың солтүстігінде жатпайды. Кейбір түсіндірулерде бұл жолақ Амазонка өзенін де білдіреді.

Ұсынылған жобалық өзгерістер

2021 жылы "Amor na Bandeira" қозғалысы (ағылшын тілінде, Тудағы махаббат) француз философы Огюст Конт тұжырымдаған позитивизмнің "L'amour pour principe et l'ordre pour base; le progrès pour but" (Принцип ретінде махаббат, негіз ретінде тәртіп; мақсат ретінде прогресс) ұранына сілтеме жасай отырып, тудың ұранын "Ordem e Progresso" -дан "Amor, Ordem e Progresso" (Махаббат, тәртіп және прогресс) деп жаңартуды ұсынды. Бұл ұран тудың бастапқы ұранына шабыттандырған. Қозғалыстың негізгі қолдаушыларының бірі - саясаткер Эдуардо Суплици, ол бұрыннан депутат Чико Аленкар ұсынған PL 2179/2003 заң жобасын қолдаған болатын: Бразилия туындағы жазуды Махаббат, тәртіп және прогресске өзгерту.

Ту туралы хаттама

Федералды заң № 5,700, 1971 жылғы 1 қыркүйекте шығарылған, Бразилиядағы ту туралы ережелерді анықтайды. Ту Бразилиядағы Praça dos Três Poderes алаңында тұрақты түрде көтерілуі керек. Ту күн сайын президенттік сарайларда (Планальто және Альворада сарайларында), министрліктерде, Ұлттық Конгресс, Жоғарғы Федералдық Сот, Жоғарғы Сот, атқарушы, заң шығарушы және сот органдарының кеңселерінде, дипломатиялық миссияларда, федералдық, штаттық және жергілікті мекемелерде, сондай-ақ сауда флотының бөлімшелерінде көтеріліп, түсірілуі тиіс. Тудың пайдалануға жарамсыз болған жағдайында, оны әскери нысанға тапсырып, 19 қарашада ("Ту күні") арнайы салтанатты шарада өртеп жіберу керек. Президент ресми аза тұтуды жариялағанда, ту жартылай туған күйде көтерілуі керек. Сонымен қатар, штаттық және жергілікті билік әкім немесе губернатор қайтыс болған кезде ресми аза тұтуды жариялауға құқылы. Ту жартылай туған күйде болғанда, оны көтеру немесе түсіру алдында, ту флагштоктың ең жоғарғы нүктесіне дейін көтеріліп, содан кейін жартылай биіктікке түсірілуі керек. Туды шеруде алып жүрген кезде, мачтаның басына қара лента байлау керек. Шет елдің туы Бразилия туымен бірге, оның оң жағында ғана көтерілуі мүмкін. Ерекше жағдайлар – шет елдің туы елшілік немесе консулдықта, сондай-ақ шет елдік спортшылар жеңген спорт жарыстарының марапаттау рәсімінде көрсетілген кезде. Егер бірнеше ту бір уақытта көтеріліп немесе түсірілсе, Бразилия туы флагштоктың ең жоғарғы нүктесіне бірінші болып жететін және ең төменгі нүктесіне соңғы болып жететін болуы керек.

Қиылысу

Сахнаның сипаттамасыБірінші мысалЖалаудың жоғарғы жартысы кері жағына бүктеледі. Екінші: Жалаудың төменгі жартысы көк дискі мен ұраны көрінетінше кері жағына бүктеледі. Үшінші, жалау ені бойынша үш бөлікке бүктеледі, ұшқыш жағы мен арқа жағы кері бүктеледі, көк дискі мен ұран жоғары қаратылып қалады.

Әскери тулар

Бразилия әскерінің кейбір тармақтарының да өз тулары бар.

Кемелік жарақ

Бразилия теңіз жалауы (jaque) – 3:4 пропорциясындағы тікбұрышты жалау, қою көк түсті өрісте 21 ақ жұлдызбен бейнеленген: 13 жұлдыз көлденең қатарға, ал 9 жұлдыз тік бағанаға орналасқан.

Бұрынғы жалаушалар

Төмендегі тізім Бразилияда бұрын қолданылған туларды көрсетеді.

Бас тартылған жалаушалар

Төменде ең танымал қабылданбаған жалаулар тізімі келтірілген. Көптеген жобалар жасыл-сары Императорлық жалаудан үлкен шабыт алды, сондай-ақ қара-ақ-қызыл үлгі де ұсынылды. Бұл түстер Бразилия халқының басты топтарын көрсетер еді, қызыл – жергілікті халықты, ақ – еуропалық қоныс аударушылар мен көшпенділерді, ал қара – африкалықтарды білдіретін.