Кіріспе
Белгілі бір діннің ықпалымен туған философиялық ойлау. Діни философия – нақты бір діннің үйретілімдерінің әсерінен пайда болған және сол діннің бағытында дамыған философиялық ойлау. Ол объективті түрде жүзеге асырылуы мүмкін, бірақ сонымен қатар, сол сенімдегі адамы тарапынан иландыру құралы ретінде де қолданылуы мүмкін. Діни философия діннің мәні, құтқарылу туралы теориялар, және Құдай, құдайлар және/немесе илаһи күш туралы ұғымдармен айналысады. Діндердің тарихи дамуының нәтижесінде, көптеген діндер өз философияларында ортақ белгілерге ие. Бұл философиялар көбінесе жалпыға ортақ деп есептеледі және өлімнен кейінгі өмір, жан, кереметтер сияқты ұғымдарға қатысты сенімдерді қамтиды.
Religious philosophy is philosophical thinking that is influenced and directed as a consequence of teachings from a particular religion. It can be done objectively, but it may also be done as a persuasion tool by believers in that faith. Religious philosophy is concerned with the nature of religion, theories of salvation, and conceptions of god, gods, and/or the divine. Due to the historical development of religions, many religions share commonalities concerning their philosophies. These philosophies are often considered to be universal and include beliefs about concepts such as the afterlife, souls, and miracles.
Философиялық ортақ жайттар
Діни сенім мен философиялық ойлау өзара байланысты. Дін дәстүрі сол діннің жақтастарының философиялық ой-пікірлері мен сенімдеріне әсер етеді. Көптеген философиялық ортақтықтар діндердің тарихи негіздерінің ұқсастығынан туындады. Мысалы, яһудизм, христиандық, ислам, бахаи діні, езидилер, друздар, самаритян және растафарилік сияқты Авраам діндері философиялық ортақ белгілерге ие, бірақ олар осы философиялық ұғымдарды тиісті діни мәтіндері арқылы әртүрлі бейнелейді. Дін ғалымдары бір-бірінен тәуелсіз дамыған, бірақ ұқсас идеяларды көрсететін философиялық тұжырымдамалар мен ойлаулар да бар. Мысалы, барлықбілімді немесе көп құдайлардың бар екендігі туралы аргументтер мен ойларды христиандық, ислам және индуизм сияқты бірнеше діндерде кездестіруге болады. Тағы бір мысал – монотеистік және политеистік діндерде кездесетін ерік бостандығының философиялық ұғымы. Бұл ұғымдар міндетті түрде мәдени ықпалдан туындамайды. Мұндай діни ұғымдарға «өмірден кейінгі өмір, жандар, табиғаттан тыс күштер және керемет оқиғалар» туралы сенімдер жатады. Мұндай діни философиялар карма, құдайлық әділдік немесе құдайлық қамқорлық сияқты ұғымдарды, сондай-ақ христиан дініндегі үштік немесе индуизмдегі Брахман сияқты теологиялық ұғымдарды қамтиды. Әртүрлі онтологиялық аргументтерді дамытуға көптеген маңызды тұлғалар үлес қосты. 11 ғасырда Кентерберийлік Анзельм (1033–1109) өзінің «Прослогион» еңбегінде «өзінен артығын елестете алмайтын нәрсе» бар деген идеяға негізделген онтологиялық аргумент арқылы Құдайдың бар екендігін дәлелдеді. Томас Аквинский (шамамен 1225–1274) христиан дініне қатысты философиялық ілімнің элементтерін бөліп алып, Құдайдың бар екенін көрсету үшін философияны құрал ретінде пайдаланды. «Сумма теология» («Summa Theologica») еңбегінде Аквинский Құдайдың бар екендігіне қатысты бес аргумент келтіреді, олар «quinque viae» немесе «бес жол» деп аталады. 17 ғасырда Рене Декарт (1596–1650) Кентерберийлік Анзельмге ұқсас аргументтер ұсынды. Мысалы, өзінің «Бесінші медитация» еңбегінде ол егер біз жоғары дәрежедегі нәрсе туралы ұғымды түсіне алсақ (яғни, бізде жоғары дәрежедегі нәрсе туралы идея бар болса), онда біз жоғары дәрежедегі нәрсе бар деген қорытындыға келе аламыз деген ойға негізделген онтологиялық аргумент келтіреді. Декарттың онтологиялық аргументінің екі нұсқасы бар:
Құдай туралы түсінік
Адамның Құдай туралы түсінігі оның қиындықтармен күресу жолына әсер етеді. Дінге байланысты төрт негізгі қиындықпен күресу механизмі бар: Өзін-өзі бағыттайтын стиль: адам Құдайды тікелей араластырмай, дербес түрде мәселені шешу әдісін қабылдайды. Құдайға жүктеу стилі: адам өзінің мәселесін және оны шешуді Құдайға тапсырады.
Self directing style: the individual does not involve God directly and instead individually adopts a problem solving method. Deferring style: the individual submits their issue and the required problem solving to God.
Тиісті әсерлері
Діни философия жеке адамның өмірге қатысты ұғымдары мен көзқарастарының көптеген жақтарына әсер етеді. Мысалы, Үндістанда жүргізілген, өмірінің соңында немесе оған жақын кезде руханилықтың философиялық ұғымына ден қоятын эмпирикалық зерттеулер, үнді философиялық ұғымдарын ұстанатындардың 'руханилықты қабылдауына' осы ұғымдардың әсер ететінін көрсетті. Әртүрлі діндердің жатқырушылары медициналық көмек, өлім, тамақтану және жүктілік мәселелеріндегі қарастырулары әртүрлі философиялық көзқарастарына байланысты өзгеше болады.
Медициналық көмек
Адамның діни көзқарасы оның медициналық көмегі мен медициналық шешімдерін қарастыруда маңызды, және оны ескеруге алу емдеу сапасын арттырады. Діни көзқарас психиатриялық ауруларды психотерапиялық жолмен емдеуде де қажетті мәселе болып табылады. Өлімнен кейін мүшелерді донор ретінде беру мәселесі адамның діни көзқарасына тікелей байланысты.
Аборт
Көптеген діндер өмірдің барлық түрлеріне философиялық құндылық танытады және осы себепті абортқа толығымен қарсы тұрады. Дегенмен, зорлау сияқты немесе анасының өміріне қауіп төнген жағдайларда абортқа рұқсат етіледі.
Буддистік философия
Буддалық философияда, индуистік философиялар сияқты, Бес талапқа сәйкес, абортқа моральдық тұрғыдан жағымсыз қаралады. Сондықтан көптеген буддашылар, жақсы ниетпен жасалған жағдайда, аборт жасау идеясын қабылдайды.
Диета
Көптеген діндер тамақтану әдеттеріне еліктейді. Мысалы, буддизм, индуизм және жетинші күн адвентистерін ұстанатындар вегетариандық диета сақтайды. Буддистік және индуистік философиялардағы ахимса (тірі жандарға зиян келтірмеу) деп аталатын этикалық ілімдегі барлық өмірдің қасиеттілігіне баса назар аудару, адам да, жануарлар да қамтиды және осы вегетариандық дәстүрге әсер етеді, сондай-ақ қазіргі заманғы реинкарнация тұжырымын да қамтиды. Мысалы, исламда ет тек дұрыс союдан алынған, "таза" жануарлардан болуы керек, бұл халал деп аталады, бірақ өлі жеуге болатын жануарларды жеуге тыйым салынады. Тағы бір мысал – яһудилердің кошер заңдары, онда адамдар Тора мен Мишнаның діни кітаптарынан алынған кошер тағамдар туралы заңдарды сақтауы керек.