Кіріспе
2014 жылы экономиканы қайта бағалаудан кейін ЖІӨ үштен бір бөлігіне өсіп, 41,33 миллиард долларға жетті. 2020 жылы Танзанияның нақты ЖІӨ-сі 4,8%-ға өсіп, 64,4 миллиард АҚШ долларына жетті, ал 2019 жылы бұл көрсеткіш 60,8 миллиард АҚШ долларын құрады. Бұл өсім елді Шығыс Африкада Кениядан кейінгі екінші және Сахара аймағынан оңтүстік Африкадағы жетінші ірі экономикаға айналдырды. Африка елдеріне тән қалыпты үрдістермен салыстырғанда, Танзанияның экономикалық өсімі салыстырмалы түрде жоғары деңгейде сақталып келеді. Дүниежүзілік банк мәліметтері бойынша, соңғы 5 жылдық көрсеткіш 2000 жылдан бергі ең төменгі деңгейді көрсетуде. Орта мерзімді болжамдар оңтайлы, 2020/21 жылдары 6%-дық өсім күтілуде, бұл үлкен инфрақұрылымдық инвестициялармен қамтамасыз етіледі. Дүниежүзілік банк (ДБ) COVID-19 пандемиясының еңбек нарығына, өндірістік қуатқа және еңбек өнімділігіне тигізген әсерінен Танзанияның экономикалық өсімінің 2020 жылы 2,5%-ға дейін төмендеуін күтеді. Туризм тоқтады, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты күрт төмендеді. 2021 жылдың 7 қыркүйегінде ХВҚ Танзанияның COVID-19 пандемиясына қарсы күресіне, денсаулық сақтау, гуманитарлық және экономикалық шығындарды жоюға бағытталған шараларын қолдау үшін 567,25 миллион АҚШ доллары көлемінде шұғыл қаржылық көмек бекітті. ХВҚ болжамы бойынша, Танзанияның ЖІӨ өсімі 2021 және 2022 жылдары тиісінше +4,0% және +5,1%-ға, ал 2026 жылы 6,0%-ға жетеді. Дүниежүзілік банк мәліметтеріне сәйкес, 2022 жылы Танзанияның ЖІӨ-сі 4,6%-ға өсті, бұл 2021 жылғы 4,3%-дан жоғары көрсеткіш. 2022 жылы Танзанияның ЖІӨ-сінің ағымдағы бағамен шамасы 75,5 миллиард АҚШ долларын құрады. Дүниежүзілік банк 2023 жылы Танзанияның ЖІӨ өсімінің 5,1%-ға жетеді деп күтеді.
Following the rebasing of the economy in 2014, the GDP increased by a third to $41.33 billion. In 2020, the real GDP of Tanzania grew by 4.8% reaching US$64.4 billion versus US$60.8 billion in 2019. This growth made it the 2nd largest economy in East Africa after Kenya, and the 7th largest in Sub Saharan Africa. It has sustained relatively high economic growth compared to global trends, as is characteristic of African nations. According to World Bank data, the last 5 years have seen the slowest growth since 2000. The medium term outlook is so far positive, with growth projected at 6 percent in 2020/21, which is supported by large infrastructure spending. The World Bank (WB) expects the economic growth of Tanzania to slow to 2.5% in 2020 due to the COVID 19 pandemic which has affected the labor market, the production capacity, and productivity. Tourism has halted, and exports of manufacturing and agricultural goods slumped. On 7 September 2021, the IMF approved US$567.25 million in emergency financial assistance to support Tanzania’s efforts in responding to the COVID 19 pandemic by addressing the urgent health, humanitarian, and economic costs. The IMF projects a GDP growth for Tanzania of +4.0% and +5.1% in 2021 and 2022, and 6.0% in 2026. According to the World Bank, the GDP of Tanzania expanded by 4.6% in 2022, up from 4.3% in 2021. The value of Tanzania's GDP at current prices reached USD 75.5 billion in 2022. The World Bank projects Tanzania's GDP growth to reach 5.1% in 2023.
Тарих
Танзания экономикасын нарықтық қағидалар бойынша либералдау және шетелдік және отандық жеке инвестицияларды ынталандыру үшін маңызды шаралар қабылданды. 1986 жылдан бастап Танзания үкіметі социалистік (Уджама) экономикалық бақылауды жою және жеке сектордың экономикаға белсенді қатысуын ынталандыру мақсатында түзету бағдарламасын іске қосты. Бағдарламаға бюджет тапшылығын азайту және ақша-кредиттік бақылауды күшейту, номиналды бағасы жоғары бағаланған валюта бағамын айтарлықтай төмендету, сауда режимін либералдау, бағаларды реттеудің көп бөлігін алып тастау, азық-түлік дақылдарының сатуына қойылған шектеулерді жеңілдету, пайыздық ставкаларды еркін ету және қаржы секторын қайта құрылымдау сияқты шаралар кірді. 1998 мен 2007 жылдар аралығында Танзанияның жан басына шаққандағы ЖІӨ 40 пайыздан астам өсті. 2009 жылдың мамыр айында Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) Танзанияға әлемдік экономикалық дағдарыспен күресуге көмектесу үшін Сыртқы шоктарға арналған құралды мақұлдады. Танзания сонымен қатар ХВҚ-мен Саясатты қолдау құралы (PSI) аясында жұмыс істеп жатыр, ол 2007 жылдың ақпанында Танзания екінші үш жылдық Кедейлікті азайту және өсуді қамтамасыз ету құралын (PRGF) аяқтағаннан кейін басталды. PRGF 1996-1999 жылдары Танзания қатысқан, Құрылымдық түзетулерді күшейту құралының мұрагері болды. ХВҚ-ның PSI бағдарламасы қатысушы, төмен кірісті елдерге саясатты қолдау және сигнал беруді қамтамасыз етеді және әдетте лайықты өсім көрсеткіштеріне, төмен деңгейдегі инфляцияға, жеткілікті ресми халықаралық резервтерге қол жеткізген және сыртқы және ішкі қарыздың тұрақтылығын орнатуға кіріскен елдерге бағытталған. Танзания мемлекеттік кәсіпорындарды кең ауқымды қайта құрылымдауды да бастады. Бағдарлама аясында шамамен 425 мемлекеттік компанияның 335-і жекелендірілді. Жалпы алғанда, нақты экономикалық өсім жылына шамамен 4 пайызды құрады, бұл өткен 20 жылмен салыстырғанда жақсы көрсеткіш, бірақ танзаниялықтардың көпшілігінің өмір деңгейін жақсартуға жеткіліксіз. Сонымен қатар, экономика донорлық көмекке өте тәуелді болып қалады. Одан астам, Танзанияның сыртқы қарызы 7,9 миллиард долларды құрайды. Бұл қарызды қызмет ету мемлекеттік шығыстардың шамамен 40 пайызын жұмсайды. Танзания қарызы ауыр кедей елдерге арналған қарызды жеңілдету бастамасы бойынша қарыздан арылуға құқылы. Париж клубының 7-ші келісімі шеңберінде 6 миллиардтан астам доллар сомасындағы қарыздар жойылды.
Өнеркәсіп
2013 жылы жалкі өнімнің (ЖӨӨ) 22,2 пайызын құраған өнеркәсіп Танзания экономикасының маңызды және дамитын бөлігі болып табылады. Танзанияның 2012 жылы өндірілген барлық 106 000 тонна көмірі ішкі тұтынуға жұмсалады. 2012 жылдың қазан айында австралиялық IMX Resources компаниясының еншілес компаниясы Ngwena Company Limited 290 000 тонна никель қорын тапты. 2006 жылдан бері барлау жұмыстары басталғаннан бері шамамен 38 миллион АҚШ доллары инвестиция салынды және никельді 2015 жылдың соңында өндіруге кірісу жоспарлануда. Қытай фирмалары Танзанияның минералдық қорларына үлкен қызығушылық танытуда; 2011 жылдың соңында Сычуань Хонгда тобы елдің оңтүстігіндегі Мчучума көмір және Лиганга темір кен жобаларын дамытуға шамамен 3 миллиард АҚШ долларын инвестициялау жоспары туралы хабарланды. Сондай-ақ, 2012 жылдың тамызында Қытай Ұлттық алтын корпорациясы African Barrick Gold компаниясынан Танзаниядағы тау-кен активтерін сатып алу туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны мәлім болды, бұл мәміле 2 миллиард фунт стерлингтен асып кетуі мүмкін.
Электр энергиясы
Танзанияда электрмен жабдықтау саласында мемлекеттік «Танзания электрмен жабдықтау компаниясы» (TANESCO) үстемдік құрады. 2013 жылы ел 6,013 миллиард киловатт-сағат (кВт/сағ) электр энергиясын өндірді, бұл 2012 жылы өндірілген 5,771 миллиард кВт/сағ-тан 4,2 пайызға артық. 2005 және 2012 жылдар аралығында электр энергиясын өндіру 63 пайызға өсті, бірақ 2011 жылы Танзания азаматтарының бар болғаны 15 пайызы электр қуатына қол жеткізді. 2012 жылы өндірілген электр энергиясының шамамен 18 пайызы ұрлық пен тарату және беру жүйесіндегі мәселелерге байланысты жоғалды. Электрмен жабдықтау жағдайы тұрақсыз, әсіресе құрғақшылық кезінде су электр станцияларының жұмысы бұзылады; қажет болған жағдайда айналмалы өшірулер қолданылады. Бұл жоба елдің электр энергиясын өндіру қуатын 2016 жылға қарай 3000 мегаваттқа дейін екі есеге арттыруға мүмкіндік береді деп күтілуде. Үкімет 2025 жылға қарай қуатын кемінде 10 000 мегаваттқа дейін жеткізуді жоспарлап отыр.
Сыртқы сауда және инвестициялар
Танзанияның саяси тұрақтылығы шетелдік тікелей инвестицияларды ынталандырды. Үкімет инвестициялық ахуалды жақсартуға, оның ішінде салық кодексін қайта қарауға, валюта бағамын еркін жүзбелі етуге, шетелдік банктерге лицензия беруге және бюрократиялық кедергілерді азайту үшін инвестицияны ынталандыру орталығын құруға міндеттенді. Қазіргі уақытта оның экономикасы «Танзанияның кішкентай жолбарысы» жоспары бойынша басқарылуда. Танзанияда пайдалы қазбалар мен көбінесе игерілмеген туризм саласы бар, бұл оны шетелдік инвестициялар үшін перспективті нарыққа айналдыруы мүмкін. Дүниежүзілік банк 2005 жылы Танзаниядағы тіркелген компаниялардың қор нарығындағы капитализациясын 588 миллион доллар деп бағалады.
Занзибар
Занзибар экономикасы негізінен иілдiршi (90% Пемба аралында өсіріледі) өндiрiсiне негiзделген, ол – басты шетел валютасының көзi. Иілдiршi нарығының төмендеуi экспортқа керi әсер еттi. Занзибар үкiметi, материктiк әрiптесiне қарағанда, экономикалық реформаларды енгiзуде белсендiрек болды және аралдарда шетел валютасын айырбастау бюроларын заңдастырды. Бұл экономиканы сергiттi және тұтыну тауарларының қолжетiмдiлiгiн арттырды. Сонымен қатар, сыртқы қаржыландыру көмегiмен үкiмет Занзибар портын еркiн портқа айналдыруды жоспарлап отыр. Қазiргi порт инфрақұрылымын жаңарту және оны кеңейту жоспарлары еркiн порт құрудың алғы шарты болады. Аралдың өндiрiс секторы көбiнесе импортты алмастыратын өнеркәсiптермен, мысалы, темекi, аяқ киiм және ауыл шаруашылығы өнiмдерiн қайта өңдеумен шектелген. 1992 жылы үкiмет экспорттық өндiрiс аймақтарын белгiлеп, оффшорлық қаржылық қызметтердi дамытуға көмектестi. Занзибар әлi де көптеген негiзгi тауарларын, мұнай өнiмдерiн және өндiрiлген заттарды импорттауға мәжбүр.