Сардиния патшайымының серігі Анн Мари Луиза д’Орлеан

Кіріспе

Сардиния королевасы Анн Мари Луиза д’Орлеан, Монпенсье герцогинясы, (а maʁi lwiz dɔʁleɑ̃, ) «La Grande Mademoiselle» деп белгілі, Гастон д’Орлеанның бірінші әйелі Мари де Бурбон, Монпенсье герцогинясынан туған жалғыз қызы. Тарихтың ең ірі мұрагерлерінің бірі ретінде, ол үйленбеген және баласыз қайтыс болды, өзінің зор байлығын туысы Филипп I, Орлеан герцогына қалдырды. Англия королі Карл II, Португалия королі Афонсу VI және Савойя королі Карл Эммануэль II сияқты Еуропалық билеуші отбасыларының әртүрлі өкілдерінен жасалған көптеген ұсыныстардан кейін, ол Антуан Номпар де Комон атты сарай адамына ғашық болды және онымен үйленуге рұқсат беру үшін XIV Людовикке жүгінгенде Франция сарайында сендесімділік тудырды, себебі мұндай одақ теңдес емес деп есептелді. Ол Фрондедегі рөлімен, сондай-ақ әйгілі композитор Жан Батист Лүллиді патша сарайына әкелудегі еңбегімен және оның «Мемуарларымен» есімдері сақталды.

Алғашқы жылдар

Анна Мария Луиза д’Орлеан 1627 жылғы 29 мамырда Париждегі Лувр сарайында дүниеге келді. Оның әкесі Гастон, Орлеан герцогы болды; король Людовик XIII-нің үлкен ағасы ретінде ол салт бойынша «Мсье» деп аталатын. Оның анасы, 21 жасар Мари де Бурбон, Монпансье герцогинясы, Бурбон үйінің Монпансье тармағының жалғыз тірі мүшесі еді. Ол босанғаннан кейін бес күн өткен соң қайтыс болды, сонда ол жаңа туған Анна Марияны, Монпансье герцогинясын, бес герцогтық, Овернь дофинатын және тарихи Бургундия провинциясында орналасқан Домбс тәуелсіз княздығын қамтитын зор байлықтың мұрагері етіп қалдырды. Мсьедің үлкен қызы болғандықтан Анна Мария Луиза туғаннан бастап ресми түрде «мадемуазель» деп аталды. Франция королі Генрих IV-нің немересі болғандықтан, оның ағасы Людовик XIII оған «Францияның кішкентай қызы» («Petite Fille de France») деген жаңа атақ берді. Мадемуазель Луврден Тюильри сарайына көшіріліп, корольдік балалардың тәрбиешісі мадам де Сен-Жорждің қамқорлығына берілді, ол оған оқу мен жазуды үйретті. Людовик бұл туралы білгенде, некені жойды және олардың екеуін сарайдан қуды. Бала кезінде мадемуазель өзінің тәрбиешісімен бірге Тюильри сарайында тұрды. Гастон Блуада тұрды, онда мадемуазель оны жиі барып көретін. Жасырын некеден кейін мадемуазель әкесін екі жыл көрмеді. 1634 жылғы қазан айында оны қайта көргенде, жеті жасар мадемуазель «оны құшақтап алды». Кардинал Ришелье әкесінің қуғынға ұшырауына кінәлі екенін білген соң, мадемуазель кардиналдың өзінің алдында көше әндерін шырқап, оны қынжырлы сөздермен мазалады, соның салдарынан кардинал оны жазғырды. 1638 жылғы қыркүйекте болашақ Людовик XIV дүниеге келген кезде, мадемуазель оған үйленуге шешім қабылдады, Людовик XIII-нің көңілін көтеру үшін оны «кішкентай күйеуі» деп атады. Ришелье оның бұл сөздері үшін оны сөккен. Ал әкесі оның Луи де Суассон графына, өзінің бұрынғы құдаларының бірі, Вендом герцогы Карлдың ұрпағына үйленуін қалады. Алайда, бұл неке орындалмады. 1643 жылы мадемуазельдің тәрбиешісі мадам де Сен-Жорж қайтыс болғанда, оның әкесі оның орнына мадам де Фьескіні таңдады. Мадемуазель бұрынғы тәрбиешісінің өліміне қатты қайғырып, жаңа тәрбиешіге құштарлық танытпады, сондықтан ол жақсы оқушы болған жоқ; кейін ол бірде мадам де Фьескіні өз бөлмесіне, ал оның немересін басқа бөлмеге бұғаулап қойғанын еске алды. 1643 жылғы мамыр айында өлім төсегінде жатқан Людовик XIII Гастонның кешірім сұрауын қабылдап, Маргаритамен некелесуге рұқсат берді. Олар 1643 жылғы шілдеде Париж архиепископының алдында некелесіп, Орлеан герцогі мен герцогинясы ретінде сарайға қабылданды. Бірақ регент, королева Анна, Мазариннің ықпалымен мадемуазельдің өтініштерін елемеді. Людовик XIV (онда 8 жаста) және оның кіші әйелі Анжу герцогы Филипп (онда 6 жаста) әлі некеге тұруға тым жас еді. Королева Анна өзінің ағасы, Австрия кардиналы Фердинандты ұсынды, бірақ мадемуазель бас тартты. «Еуропаның ең бай бойдақ ханшайымы» үйленуге лайықты жандар таппады.

Anne Marie Louise d'Orléans was born at the Palais du Louvre in Paris on 29 May 1627. Her father was Gaston, Duke of Orléans; as the eldest surviving brother of King Louis XIII, he was known at court by the traditional honorific Monsieur. Her mother, 21 year old Marie de Bourbon, Duchess of Montpensier, was the only surviving member of the Montpensier branch of the House of Bourbon. When she died five days after giving birth, she left the newborn Anne Marie, the new Duchess of Montpensier, heiress to an immense fortune which included five duchies, the Dauphinate of Auvergne, and the sovereign Principality of Dombes, found in the historical province of Burgundy. As the eldest daughter of Monsieur, Anne Marie Louise was officially known as Mademoiselle from the time of her birth, and, because she was the granddaughter of a King of France, Henry IV, her uncle Louis XIII created for her the new title of Petite Fille de France ("Granddaughter of France"). Mademoiselle was moved from the Louvre to the Palais des Tuileries and placed under the care of Madame de Saint Georges, the governess of royal children, who taught her how to read and write. When Louis found out, he had the marriage annulled and the couple exiled from court. As a child, Mademoiselle lived with her governess at the Palais des Tuileries. Gaston resided at Blois, where Mademoiselle visited him frequently. After his secret marriage, Mademoiselle did not see her father for two years. When she finally did see him again in October 1634, the seven year old Mademoiselle "flung herself into his arms". After learning that Cardinal Richelieu, her godfather, was behind her father's exile, Mademoiselle would sing street songs and lampoons in the presence of the cardinal himself, earning her a scolding from the cardinal. At the birth of the future Louis XIV in September 1638, the determined Mademoiselle decided that she would marry him, calling him "her little husband" to the amusement of Louis XIII. Richelieu subsequently reprimanded her for her remarks. Her father on the other hand wanted her to marry Louis, Count of Soissons, a descendant of Charles, Duke of Vendôme, one of his old co conspirators. The marriage never materialised. When Mademoiselle's governess, Madame de Saint Georges, died in 1643, Mademoiselle's father chose Madame de Fiesque as her replacement. Mademoiselle was devastated at the death of her former governess and, not keen on having a new governess, was an awkward student; she later recalled that she once locked Madame de Fiesque in her room and Madame de Fiesque's grandson in another. On his deathbed in May 1643, Louis XIII finally accepted Gaston's plea for forgiveness and authorized his marriage to Marguerite; the couple were married in July 1643 before the Archbishop of Paris and, as the Duke and Duchess of Orléans, were finally received at court. but the regent, Queen Anne, under the influence of Mazarin, ignored Mademoiselle's pleas. Louis XIV (then 8 years old) and his younger brother, Philippe, Duke of Anjou (then 6 years old) were too young to be married. Queen Anne suggested her brother, Cardinal Ferdinand of Austria, but Mademoiselle declined. The "wealthiest single princess of Europe" was left without suitable marriage prospects.

Фронды

Мадемуазель өмірінің маңызды тұсы – француз тарихындағы Фронда деп аталатын кезеңге қатысуы болды. Франциядағы азаматтық соғыс екі бөлікке бөлінді: Парламенттік Фронда (1648–1649) және Ақсүйектер Фрондасы (1650–1653). Алғашқысы Париж Парламентінің сот қызметкерлеріне салынған салықтан басталды, оған төлеуден бас тарту және Конде ханзадасы Луи де Бурбонның (кейін Гранд Конде) Париж қаласын қоршау арқылы басып алуы себеп болды. Кардинал Мазариннің ықпалына да қарсылық көрсетілді. 1649 жылғы 1 сәуірде Рюэль бейбіт шарты жасалып, Парламенттік Фронда аяқталды, ал тамыз айында сарай үлкен тойлармен Парижге оралды. Мадемуазель шешекке шалдыққан, бірақ аурудан сақадалданды. Санасып болған соң, Мадемуазель Гранд Конденің қаламаған әйелі, Мадам ла Принсесс атанған Клер Клеменс де Бреземен дос болып кетті. Екеуі Бордода болды, онда Мадемуазель 1650 жылғы қазанда қала қоршауын аяқтаған бейбіт келісімге қатысты. Бұл мәселедегі рөлінен кейін, Анна патшайым оны фрондер деп санады. 1652 жылы тағы бір Фронда болды, оған билік үшін таласқан ханзадалар қатысты. Мазарин елден қуылды және 1653 жылғы қазанға дейін қайта оралмады. Мадемуазельдің әкесінің герцогтығының астанасы және оның өзімен аттас Орлеан қаласы, азаматтық соғыста бейтарап болуды қалады; қалалық кеңесшілер соғыстың жақын маңдағы Блезон аймағына қандай зиян келтіргенін көрді және сол тағдырдан қашып кеткісі келді. Қала тонаудан сақтану үшін Мадемуазельдің әкесімен кеңесуді сұрады. Гастон шешімге келе алмады, сондықтан Мадемуазель әкесінің өкілі ретінде Орлеанға барып, дауды тоқтатуды өз міндеті деп санады. Артене арқылы сапарлап келе жатқанда, Мадемуазельге қала оны қабылдамайтынын хабарлады, себебі ол патшадан басқа жақта еді, бұл Мадемуазельдің Мазаринге деген ұнамауына байланысты болды. Мадемуазель Орлеанға келгенде, қала қақпалары жабылып, оларды ашудан бас тартты. Ол қақпаларды ашуға шақырды, бірақ оған құлақ аспады. Жақындап келген қайықшы оны өзен арқылы Порт-де-ла-Фоға дейін жеткізуді ұсынды. Мадемуазель "мысықтай өрмелеп", "қоршаудан секіріп" жарақат алмау үшін қайыққа отырды және қақпадағы тіреу арқылы өтті. Ол қалаға кірді және зор қуанышпен қарсы алынды, Орлеан көшелерінде барлығы көретіндей орындықпен көтеріліп әкелінді. Кейін ол "мұндай керемет жағдайға ешқашан тап болмағанын" айтты. Мадемуазель Туреннің бақылауындағы қалаға Конде ханзадасын кіргізу үшін 1652 жылғы 2 шілдеде Бастилиядан Туреннің әскеріне оқ атты. Мазарин: "Осы оқпен Мадемуазель күйеуін атып өлтірді" деді.

One of the key areas of the life of Mademoiselle was her involvement in the period of French history known as the Fronde, a civil war in France marked by two distinct phases known as the Fronde Parlementaire (1648–1649) and the Fronde des nobles (1650–1653). The former was precipitated by a tax levied on judicial officers of the Parlement of Paris that was met with a refusal to pay and the emergence of Louis de Bourbon, Prince of Condé (future Grand Condé), as a rebel figure who took the city of Paris by siege. The influence of Cardinal Mazarin was also opposed. At the Peace of Rueil of 1 April 1649, the Fronde Parlementaire ended, and the court returned to Paris in August amid great celebration. Mademoiselle caught smallpox, but survived the illness. Having convalesced, Mademoiselle befriended Claire Clémence de Brézé, Madame la Princesse, the unwanted wife of the Grand Condé. The pair sojourned in Bordeaux, where Mademoiselle was involved in the peace which ended the siege in the city in October 1650. Her role in the matter made her look like a frondeuse in the eyes of Queen Anne. In 1652, there was another Fronde, this time involving the Princes of the Blood. Mazarin was in exile and was not recalled until October 1653. The city of Orléans, Mademoiselle's namesake and the capital of her father's duchy, wanted to stay neutral in the civil war; the magistrates of the city had seen what the war had done to the nearby area of Blaisons and wanted to avoid the same fate. The city requested the input of Mademoiselle's father in order to avoid being pillaged. Gaston was undecided and Mademoiselle took it upon herself to go to Orléans to represent her father and put an end to the troubles. Travelling via Artenay, Mademoiselle was informed that the city would not receive her because she and the king were on different sides, referring to Mademoiselle's dislike for Mazarin. When Mademoiselle arrived at Orléans, the city gates were locked and the city refused to open them. She shouted that they should open the gates, but was ignored. An approaching boatman offered to row her to the Porte de La Faux, a gate on the river. Mademoiselle got onboard "climbing like a cat" and "jumping over the hedge" in order not to hurt herself and climbed through a gap in the gate. She entered the city and was greeted triumphantly, being carried through the streets of Orléans on a chair for all to see. She later said that she had never been "in so entrancing a situation". Mademoiselle, in order to allow the Prince of Condé into the city, which was controlled by Turenne, fired from the Bastille on the army of Turenne on 2 July 1652. Mazarin remarked "with that cannon, Mademoiselle has shot her husband."

Жер аудару

Өмірінен қорқып, Мадемуазель Парижден қашып, Сен-Фаржодағы резиденциясына қайтты. Ол 1657 жылға дейін шетте тұрды, содан кейін қайтадан сарайға шақырылды. Ол Жаңа Францияның болашақ генерал-губернаторының әйелі, Фронтенак ханым және Феск ханыммен бірге барды. Бұрын ешқашан Сен-Фаржода болмағандықтан, ол ғимараттың жағдайынан хабарсыз болды, сондықтан мүлігінің сот орындаушысымен күшті кездескеннен кейін Данеридегі шағын резиденцияда қалды. Сен-Фаржоға оралуға көндірілген ол келесі төрт жыл бойы өз үйінде тұрып, көп ұзамай атақты сәулетші Луи Ле Воудың інісі Франсуа Ле Воудың басшылығымен ғимаратты жақсартуға кірісті. Ле Во Сен-Фаржоның сыртқы жағын 200 000 ливрге қайта жасады. Олар 1752 жылы өртте жоғалып, 1850 жылы одан әрі зақымданды, осылайша Мадемуазельдің резиденциясының сыртқы түрінің барлық іздері жоғалды. Шетте тұрған күйі де, ол Блуадағы әкесіне барып тұрды. Сен-Фаржода жүргенде, ол жазумен айналысып, нашар орфографиясы мен грамматикасына қарамастан, «Мадам де Фукерольс» деген атпен шағын өмірбаян жазды. Мадемуазель әкесі басқарған қаржы мәселелерін де қарастырды. 1652 жылы ол кәмелетке толғанда, әкесінің қаржысын басқаруда толығымен адал болмағаны анықталды, бұл оның 800 000 ливр қарызының себебі болды. Сонымен қатар, әжесі, Гиз герцогинясы, Мадемуазельді жалған сылтаумен ақшаны беріп алуға алдады. Оның әкесі де бұл іске қатысты, бұл Гастонмен арақатынасын нашарлатты. 1656 жылы әкесінің түрлі дау-дамаylarдан босатылғанын естігенде, Мадемуазель оның қаржылық бұзықшылықтарынан туған ашу-ызаны ұмытатынын айтты және онымен жақын қарым-қатынасын қайта жаңартты.

Сот пен отбасы өміріне оралу

Әкесі қайтадан сарайға шақырылып, мадемуазельге жол ашылды. Ол Седанға, Арденнге, 1657 жылдың шілдесінде сарай орналасқан жерге кетті. Бес жыл бойы отбасын көрмеген ол кешіріммен қарсы алынып, «көрінісі жақсарғанын» айтқан екен, дейді королева Анна. Сол жылы ол өзінің портретін жасатып, «денем сау, кеудем жақсы пішінделген, қолым мен қолдары әдемі емес, бірақ терім жақсы» деп жазды. Сол жылы ол 1656 жылдың шілдесінде Францияға келген Швецияның Кристинасымен танысты. Екі әйел Эссон қаласында кездесіп, бірге балет тамашалады. Кейін мадемуазель Кристинаның «өте таң қалдырғанын» айтты. «Ол барлық жағынан ерекше жаратылыс еді». «Туғанның ұлылығы мен байлықтың сыйлары бақытты өмірдің барлық элементтерін беруі керек, бірақ осының бәріне ие болып, бақытсыз адамдар көп. Өткен оқиғаларым осыған жеткілікті дәлел береді, мысал іздеудің қажеті жоқ» деп жазды мадемуазель байлығы туралы. Фрондедегі рөлі Людовикпен үйлену арманын қиратты, бірақ Анжу герцогы оған қысқа уақытқа шабыттанды. Ол бұл оймен ойнағанмен, герцогтың жас болғаны мадемуазельді ренжітті, ол анасының қасында «бала сияқты» болып жүрді. 1657 жылдың қыркүйегінде Парижде ауырып қалған мадемуазель, Рождествоға сүйікті Сент-Фаржоға оралғанға дейін, ауруының соңында анасының әпкесі Мадемуазель де Гизден (анасының әпкесінен) Эу сарайын сатып алды. 1660 жылдың ақпанында Гастон Блуада инсульттан қайтыс болды. Оның үлкен қызы мадемуазель оның басты мұрагері болды, ал Гастон оған үлкен байлық қалдырды, бұл оның бұрынғы байлығына қосылды. Әкесін жоқтағандықтан, мадемуазельге Луи мен оның жаңа жұбайы Мария Терезаның ресми некелеріне ғана қатысуға рұқсат берілді, бірақ ол прокси рәсіміне жасырын түрде барды, ешкімді алдамады. Сондағы келесі неке 1661 жылдың 31 наурызында Орлеан герцогы Филипп пен Англия ханшайымы Генриетта (королева Генриетта Мария мен қайтыс болған Англия королі Карл I-нің кіші қызы) арасында болды. Мадемуазель соттың басқа да мүшелерімен бірге болды. Филипп пен Генриеттаның некесі даулы болды. Филипп ашық бісексуал болды және Генриеттаның наразылығына қарамастан, Корольдік сарайда ер сүйіктілерімен ашық өмір сүрді. Ол Луи XIV-пен флирт жасап, Филипптің сүйіктісі де Гюиш графына азғындық жасады. Мадемуазель 1670 жылы туған Филипп пен Генриеттаның кіші баласы Мадмуазель де Валуаның құдайы болды. 1670 жылы Генриетта қайтыс болғаннан кейін Людовик XIV мадемуазельден Генриетта қалдырған «бос орынды» толтыруды қалайды ма деп сұрады, ол бұл ұсынысты қабылдамады. Мадемуазель мен оның кіші қарындасы Маргарита Луизаның арасы тығыз болды. Олар театрға барып, мадемуазельдің салонына баратын. Маргарита Луиза кейіннен 1658 жылы Тоскананың бас князі одақ құруды ұсынғанда, онымен келісім жасауға шақырды. Мадемуазельден оның орындалуын қамтамасыз етуді сұрады, Савой герцогының бұрынғы ұсынысы сәтсіз аяқталды. Оның орнын басуға жасаған неке оның көзқарасын өзгертпеді және ол аң аулауға кетуге тырысты, бірақ оны мадемуазель тоқтатты. 1663 жылы Людовик XIV мадемуазельге мүмкін болатын жұппен тағы да жақындады. Ол 1656 жылы Португалия тағына отырған Португалияның Альфонс VI-і еді. Мадемуазель бұл идеяны елемеді, ол өзінің үлкен табысы мен мүлкімен Францияда қалуды жөн көретінін және алкоголик, импотент және параличпен ауыратын күйеуін қаламайтынын айтты. Альфонсо оның орнына Савойяның Мари Франсуазаға үйленді. Ашуланған Людовик оған мойынсұнбағаны үшін Сент-Фаржоға қайтуға бұйырды. Бұл «көшіру» шамамен бір жылға созылды және оның ішінде ол Эу сарайына жөндеу жұмыстарын жүргізе бастады және өзінің естеліктерін жаза бастады. Денсаулығына байланысты шағымданып, ол сотқа қайта оралуға рұқсат алды, содан кейін Людовик оған Савой герцогы Карл Эммануэль II-ге үйленуді ұсынды, ол бұрын мадемуазельдің кіші жарты қарындасы Франсуаза Мадленге үйленген болатын. Мадемуазель үйлену тойына қатты құштар болып көрінді, бірақ Карл Эммануэль II бұған құштар емес еді, ол одан аулақ болу үшін әр түрлі ақталулар жасады. Ол «Құдай жаратқандардың ішіндегі ең кішкентайы» болса да, патшаның жақын адамы болды және оның әдемі сымбатымен де көзге түсті. Ол сондай-ақ атақты сарбаз болды және Людовик XIV пен королева Мария Терезаның неке келіссөздеріне қатысты. Лаузун бірде қызыл лента киген мадемуазельді көріп, оны өзіне «жастық» деп жариялады, оған мақтаншақ мадемуазель «мен сияқты адамдар әрқашан жас» деп жауап берді. Королева мен герцог Филипп неке шартына қол қоюдан бас тартты. Салтанатты рәсімді 1670 жылдың 21 желтоқсанында Луврде өткізуге белгіленді. Лаузун тіпті Людовиктің сүйіктісі Мадам де Монтеспаннан патшаны келісімге көндіруге көмектесуін сұрады. Мадемуазель кейіннен өте қуанышты болды, 1670 жылдың 15-18 желтоқсаны аралығындағы күндер өміріндегі ең бақытты күндер болғанын айтты. Ол Лаузунды достарына «Монпенсье герцогы» деп атады. Бірақ қуаныш ұзаққа соқпады, наразылық білдірген сарайдың қысымымен Людовик XIV шешімін кері қайтарып, 18 желтоқсанда келісімді бұзды, бұл оның беделіне нұқсан келтіретінін айтты. Мадемуазель патшамен және Мадам де Монтеспанмен сұхбаттасуға шақырылды. Біріншісі оған шешімін хабарлады, ол «қандай қатыгездік!» деп жауап берді. Людовик «патшалар халыққа ұнауы керек» деп жауап берді және мадемуазельдің неке үмітін «бақытсыз жұма күні» құлатты, деп кейін оны атады. Мадемуазель өз пәтеріне тығылып, 1671 жылдың басына дейін қайтадан көрінбеді, ол Лаузуннің себепсіз тұтқынға алынғаны туралы естігенде. Ол Бастилияға, содан кейін Пиньероль бекінісіне қамалды, онда 1681 жылға дейін қалып қойды, қашуға бірнеше рет тырысқанмен сәтті болмады. Лаузунның босатылуын қалаушы мадемуазель оның мүддесіне берілді және патшаны оны босатуға көндіру үшін Мадам де Монтеспанға жүгінді. Босату құны болды: ол ең табысты жерлерінің екеуін сатуға тиіс болды: Домб княздығы мен Эу графы. Бұл титулдар Луи Огюст де Бурбонға, Францияның заңды ұлы және Людовик пен Монтеспанның сүйікті ұлына берілді. 2 ақпан 1681 ж. капитуляция жасап, мадемуазель жерлерді сатты, олардың екеуі де оған жеке қымбат болды. Мадемуазель білмегендей, ол Лаузунның босатылуын және оның мүліктерінде эмигрант ретінде өмір сүру құқығын сатып алды. Лаузун 1681 жылдың 22 сәуірінде босатылып, Парижге қайтты, бірақ сарайға емес, Лаузунның қонақ үйіне, 1682 жылдың наурызында. Королева Мария Терезаның 1683 жылдың шілдесінде қайтыс болғаннан кейін, жұбайлар уақытша қайтадан жақындасты, олар қайтыс болғаннан кейін соңғы рет кездесті, содан кейін мадемуазель Париждегі резиденциясы Луксембург сарайына зейнетке шықты.

When her father was welcomed back to court, it paved the way for Mademoiselle. She left for Sedan, Ardennes, where the court was established in July 1657. Having not seen any of her family for some five years, she was greeted with forgiveness and the added compliment that her "looks had improved", according to Queen Anne. In a pen portrait of herself executed later the same year, she noted how she was neither "fat nor thin" and "looked healthy; my bosom is fairly well formed; my hands and arms not beautiful, but the skin is good ". The same year, she met Christina of Sweden, who had arrived in France in July 1656. The two ladies met at Essonne where they watched a ballet together. Mademoiselle later exclaimed that Christina "surprised me very much. [ ] She was in all respects a most extraordinary creature". "Greatness of birth and the advantages bestowed by wealth [ ] should provide all the elements of a happy life yet there are many people who have had all these things and are not happy. The events of my own past would give me enough proof of this without looking for examples everywhere"Mademoiselle on the subject of her wealth
At court, her cousins Louis XIV and Philippe, Duke of Anjou were nineteen and seventeen, respectively. Mademoiselle's part in the Fronde had ruined her dream of becoming Louis's consort, but the Duke of Anjou briefly courted her. Despite toying with the idea, Mademoiselle was put off by the Duke's immaturity, saying that he always stayed near his mother as if he was "like a child". Mademoiselle fell ill in Paris during September 1657, when she bought the Château d'Eu from Mademoiselle de Guise (her maternal aunt) at the end of her illness before returning to her beloved Saint Fargeau for Christmas. In February 1660, Gaston died of a stroke at Blois. As his eldest daughter Mademoiselle was his principal heiress, and Gaston left her a considerable fortune that added to her already vast personal wealth. As a result of her mourning her father, Mademoiselle was only allowed to go to the formal marriage between Louis and his new spouse Maria Theresa of Austria; however, Mademoiselle did go to the proxy ceremony incognito, fooling no one. The next marriage at court was between Philippe, the Duke of Orléans, known as Monsieur, and Princess Henrietta of England (youngest child of Queen Henrietta Maria and the dead Charles I of England) on 31 March 1661. Mademoiselle was in attendance with various other members of the court. Philippe and Henrietta formed a stormy couple. Philippe was an overt bisexual and openly lived with his male lovers at the Palais Royal, much to the dislike of Henrietta. In retaliation, she openly flirted with Louis XIV as well as seduced Philippe's own lover the comte de Guiche. Mademoiselle was the godmother of Philippe and Henrietta's youngest child, the Mademoiselle de Valois, born in 1670. Once again at Henrietta's death in 1670, Louis XIV asked if Mademoiselle wanted to fill "the vacant place" that had been left by Henrietta, a suggestion she declined. Mademoiselle and her younger half sister Marguerite Louise enjoyed a close relationship. The two would go to the theatre and attend Mademoiselle's salon. Marguerite Louise later asked her to sort out arrangements when the Grand Prince of Tuscany proposed an alliance in 1658. Mademoiselle was asked to ensure its fulfilment, a previous proposal from the Duke of Savoy having failed. Her proxy marriage did nothing to change her attitude and she attempted to abscond and go hunting, only to be stopped by Mademoiselle herself. In 1663, Louis XIV again approached Mademoiselle with a possible match for her. The intended bridegroom was Alfonso VI of Portugal, who acceded to the Portuguese throne in 1656. The proud Mademoiselle ignored the idea, saying she would rather stay in France with her vast income and estates and that she did not want a husband who was rumoured to be alcoholic, impotent and paralytic. Alfonso instead married Marie Françoise of Savoy. An angry Louis thus ordered her to return to Saint Fargeau for having disobeyed him. This "exile" lasted roughly a year and during it she began to make repairs to the Château d'Eu, and started writing her memoirs. Appealing to Louis regarding her health, she was allowed to return to court, whereupon Louis proposed that she marry Charles Emmanuel II, Duke of Savoy, who had previously married Mademoiselle's younger half sister Françoise Madeleine. Mademoiselle seemed very keen on the match, but Charles Emmanuel II was not, and he made various excuses to avoid it. Close to the king, he was renowned for his wit as well as his evident "sex appeal", despite being "the smallest man God ever made". He was also a distinguished soldier and was part of the marriage negotiations between Louis XIV and Queen Marie Thérèse. Very opinionated and louche, Lauzun once saw Mademoiselle wearing a red ribbon in her hair and declared it too "youthful" for her, to which the proud Mademoiselle replied "people of my rank are always young". The Queen and Monsieur refused to sign the marriage contract. The date for the ceremony was set to occur at the Louvre on Sunday, 21 December 1670. Lauzun even asked Louis's mistress Madame de Montespan to help convince the king to submit to the match. Mademoiselle was in high spirits later, stating that the days from 15 to 18 December 1670 were the happiest days of her life. She referred to Lauzun as "Monsieur le duc de Montpensier" to her friends. The joy was not to last; under pressure from a disapproving court, Louis XIV reversed his decision, and the engagement was called off on 18 December stating that it would damage his reputation. Mademoiselle was asked to have an interview with the king and Madame de Montespan. The former informed her of his decision, to which she responded, "what cruelty !" Louis replied that "kings must please the public" and ruined Mademoiselle's hopes of marriage on that "unhappy Thursday", as she later called it. Mademoiselle secluded herself in her apartments and did not reappear until the beginning of 1671, when she was informed of the arrest of Lauzun without an official reason released. He was taken to the Bastille and then the Pignerol fortress, where he remained until 1681 despite making several attempts to escape. Determined to get Lauzun freed, Mademoiselle devoted herself to his interests and approached Madame de Montespan to try to encourage the king to release him. The release came at a cost; she would have to sell two of her most profitable lands: the principality of Dombes and the County of Eu. These titles would be given to Louis Auguste de Bourbon, Légitimé de France, Duke of Maine, eldest and favourite son of Louis and Montespan. Capitulating on 2 February 1681, Mademoiselle sold the lands, both of which had a great personal attachment to her. Unknown to Mademoiselle, she was only buying Lauzun's release and the right for him to live on her estates as an exile. Lauzun was freed on 22 April 1681 and obliged to live quietly at Bourbon before returning to Paris, but not the court, rather at the Hôtel de Lauzun, in March 1682. Prior to the death of Queen Marie Thérèse in July 1683, the couple had been on bad terms when they again came together temporarily in their grief. Soon after the two had an interview, the last time they would ever see each other before Mademoiselle retired to her Parisian residence, the Palais du Luxembourg.

Өлім және жерлеу

1693 жылы 15 наурызда мадемуазель несеп шығудың тоқталуына ұқсас ауруға шалдықты. Лаузун оны көруді сұрады, бірақ мақтанышынан мадемуазель оны қабылдамады. Ол 1693 жылы 5 сәуірде Париждегі Люксембург сарайында қайтыс болды. Соңында, рәсім "Мадемуазельдің есебінен тағы бір әзіл" деп аяқталды. 5= 5. Мари де Медичи. 9= 9. Наварраның Жанна III. 10= 10. Франческо I де Медичи, Тоскананың Ұлы герцогы. 11= 11. Австриялық Йоханна. 12= 12. Монпенсье герцогы Франсуа. 13= 13. Рене д'Анжу, Сент-Фаржо графесі. 15= 15. Катерина де Ногарет. 16= 16. Шарль, Вендом герцогы. 17= 17. Аленсондық Франсуаза. 18= 18. Наварраның Генрих II-сі. 19= 19. Ангулемдік Маргарита. 20= 20. Козимо I де Медичи, Тоскананың Ұлы герцогы. 21= 21. Толедолық Элеонора. 22= 22. Фердинанд I, Киелі Рим императоры. 23= 23. Богемия мен Венгрияның Аннасы. 24= 24. Монпенсье герцогы Людовик. 25= 25. Жаклин де Лонгви, Бар-сюр-Сен графесі. 26= 26. Николя Анжу, Мезиердің маркизі. 27= 27. Габриэль де Мареуил. 28= 28. Гвильям, Жойез виконты. 29= 29. Мари де Батарней. 30= 30. Жан де Ногарет, Ла-Вальте мен Камонт мырзасы. 31= 31. Жанна де Сент-Ларри.