Алексис Пирон: Француз драматургі және эпиграммашысы

Кіріспе

Француз драматургі Алексис Пирон (9 шілде 1689 жыл - 21 қаңтар 1773 жыл) – француз эпиграммашы және драматург.

Өмір

Алексис Пирон Дижон қаласында дүниеге келді, оның әкесі, Аймэ Пирон, дәріханашы болған. Аға Пирон бургунд тілінде өлеңдер жазған. Алексис банкирдің кеңсесінде хатшы болып жұмысын бастады, содан кейін заң оқыды. 1719 жылы, отызға жуық шағында, ол Парижге кетіп, бір оқиғадан кейін ақша мен танымал атаққа ие болды. Кәсіби актерлердің қызғанышы салдарынан, ярмаркадағы театрларға (Théâtre de la Foire) сахнада бір ғана актер рұқсат етілді. Бұл театр үшін жазатын авторлардың ешқайсысы монолог драма жазуға тырыспады, ал Пирон «Арлекин Девкалион» атты пьесасымен үлкен жетістікке жетті. Онда Девкалион су тасқынынан кейін әртүрлі адам түрлерін қайта жасау арқылы көңіл көтереді. 1728 жылы ол «Француз комедиясында» «Шүкірсіз ұлдар» (кейін «Әкелер мектебі» деп аталды) қойылымын қойды. Ол «Каллистен» (1730), «Густав Ваза» (1733) және «Фернан Кортес» (1744) трагедияларын жазды, бірақ олар сәтті болмады. Пирон «Ла Метромания» (1738) комедиясына қайта оралды, онда батыры Дамис өлеңге құмарлықтан зардап шегеді. Оның осы кездегі жақын достары актриса Мадмуазель Кино және оның досы Мари Тереза Кенодон, М-ль де Бар есімдерімен танымал болды. Бұл әйел Пироннан сәл үлкен және әдемі болмаса да, жиырма жылдық таныстықтан кейін 1741 жылы оған үйленді. 1753 жылы ол Француз академиясына сайланды, бірақ қарсыластары оның жастық шағында жазылған «Приапқа арналған Одасын» (Ode à Priape) ойға салып, XV Людовикке вето құқығын қолдануға итермеледі. Дегенмен Пиронға зейнетақы тағайындалды және ол өмірінің соңғы елу жылында мұқтаж болған жоқ. Оның есімізде қалуына себеп – оның эпиграммалары. Академияны паш етіп көрсететін, өзіне арналған эпитафиясы – «Мұнда ештеңе болмаған Пирон жатыр, тіпті [Француз] академиясының мүшесі де емес» – көпке танымал. Барон фон Гримм, Фридрих Мелхиор оны «көкейкесті сөздер машинасы» деп атады. Кейіннен (1762) ол Дижон ғылымдар, өнер және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды. Пирон 1758 жылы өзінің театрлық шығармаларын жариялады, ал оның өлімінен кейін досы және әдеби мұрагері Риголи де Ювиньи оның «Толық шығармалар» (Œuvres completes) жинағын жариялады. М. Боном 1859 жылы сындық басылым шығарды, оны 1879 жылы «Таңдамал өлеңдер және жарияланбаған туындылар» (Poésies choisies et pièces inédites) толықтырды. Федор Павлович Достоевский «Карамазовтар әулеті» романындағы Ақсақалды Пиронмен салыстырады, бұл оның өткірлігіне берілген құрмет.

Alexis Piron was born in Dijon, where his father, Aimé Piron, was an apothecary. Piron senior wrote verse in Burgundian. Alexis began life as clerk and secretary to a banker, and then studied law. In 1719, when nearly thirty years old, he went to Paris where an accident brought him money and notoriety. The jealousy of the regular actors produced an edict restricting the Théâtre de la Foire, or licensed booths at fair times, to a single character on the stage. None of the ordinary writers for this theatre would attempt a monologue drama for the purpose, and Piron made a great success with a piece called Arlequin Deucalion, representing Deucalion immediately after the Deluge, amusing himself with recreating in succession the different types of man. In 1728, he produced Les Fils ingrats (known later as L'Ecole des pères) at the Comédie Française. He attempted tragedy in Callisthene (1730), Gustave Vasa (1733) and Fernand Cortes (1744), but none of these succeeded, and Piron returned to comedy with La Metromanie (1738), in which the hero, Damis, suffers from the verse mania. His most intimate associates at this time were Mademoiselle Quinault, the actress, and her friend Marie Thérèse Quénaudon, known as Mlle de Bar. This lady was slightly older than Piron and not beautiful, but after twenty years' acquaintance he married her in 1741. He was elected in 1753 to the Académie française, but his enemies raked up a certain Ode à Priape, dating from his early days, and induced Louis XV to interpose his veto. Piron was nevertheless given a pension, and during the last fifty years of his life was never in want. His best title to remembrance lies in his epigrams. The burlesque epitaph on himself, in which he ridicules the Academy—"Ci gît Piron qui ne fut rien/Pas même académicien" "Here lies Piron, who was nothing,/Not even a member of the [French] Academy"—is well known, among many others. Friedrich Melchior, baron von Grimm called him a "machine a saillies." He was later (1762) elected to membership in the Académie des Sciences, Arts et Belles Lettres de Dijon. Piron published his own theatrical works in 1758, and after his death his friend and literary executor, Rigoley de Juvigny, published his Œuvres completes. M. Bonhomme produced a critical edition in 1859, completed by Poésies choisies et pièces inédites in 1879. Piron is compared to the Elder in The Brothers Karamazov by Fyodor Pavlovich as a compliment of wit.