Кіріспе

Таиландтағы көлік жүйесінің шолуы

Таиландтағы көлік жүйесі әртүрлі, ешбір көлік түрі басым емес. Ұзақ қашықтыққа саяхаттау үшін автобус көлігі басым. Төмен жылдамдықты теміржол көлігі ұзақ жылдар бойы ауылдық аймақтардағы алыс қашықтыққа жүру құралы болып келді, бірақ Таиландтың бірнеше маңызды аймақтарына дейін жететін жоғары жылдамдықты теміржол желілерін салу жоспарлануда. Жол көлігі – елдегі жүк тасымалының негізгі түрі. Қысқа сапарлар үшін мотоциклдер көп қолданылады. Бангкокта, Паттайяда және басқа да ірі қалаларда қоғамдық мотоцикл таксилері бар. Бангкокта көптеген таксилерді табуға болады. 1999 жылы Бангкокта елдегі алғашқы жылдам транзиттік желі ашылғалы бері Бангкок транзиттік желілеріндегі күнделікті жолаушылар саны 800 000-нан асып, көптеген қосымша желілер салынуда немесе ұсынылып жатыр. Жеке автомобильдер, соңғы екі онжылдықта Бангкоктағы көлік қанағатсыздығына себеп болған, туристер, экспаттар, жоғары және орта тап арасында танымал болып келеді. Таиланд бойынша автожол желісі біртіндеп іске асырылуда, Бангкокта және Таиландтың көп бөлігінде автожолдар толыққан. Ішкі әуе көлігі, бұрын бірнеше таңдалған әуе тасымалдаушылардың басымдығында болған, 2010 жылдан бері Thai Air Asia және Nok Air сияқты бюджеттік тасымалдаушылардың кеңейтілген қызметтерінің арқасында танымалдылығы артып келеді. Су жолдары бар аймақтарда көбінесе қайықтар немесе қайық қызметтері бар, сондай-ақ тук-тук, ванпул, сонгтхау және тіпті ауылдық жерлерде пілдер сияқты инновациялық көлік құралдары да бар.

Темір жол көлігі

Тайландтың мемлекеттік темір жолы (SRT) Тайландтың барлық ұлттық темір жол желілерін басқарады. Бангкок темір жол вокзалы (Хуа Ламфонг вокзалы) барлық бағыттардың негізгі терминалы болып табылады. Phahonyothin және ICD Lat Krabang – негізгі жүк терминалдары. 2017 жылғы мәлімет бойынша SRT-де әуежай желісінен басқа, барлық рельстер метрлік өлшемде болды. Олардың басым бөлігі бір рельстік (4 097 км), бірақ Бангкок маңындағы маңызды учаскелерде екі немесе үш рельс бар, оларды кеңейту жоспарланған. Салыстыру үшін, Тайландта 390 000 км (242 335 миль) автомобиль жолдары бар. Халық SRT-ны ұзақ жылдар бойы тиімсіз және өзгеріске қарсы деп қабылдап келген. Пойыздар көбінесе кешігеді, ал жабдықтың көп бөлігі ескі және нашар күтілген. Қаржылық жағынан ең нашар көрсеткішті мемлекеттік кәсіпорын болып табылатын SRT, үлкен мүлікке ие болғанымен және үлкен мемлекеттік бюджеттер алғанымен, тұрақты түрде зиянға жұмыс істейді; 2010 жылы алдын ала есеп бойынша 7,58 миллиард бат зиянға ұшырады. 2000 жылдар бойы үкімет тарапынан жүзеге асырылған қайта құру және/немесе жекешелендіру әрекеттеріне кәсіби одақ үнемі қарсылық көрсетіп, ешқандай прогреске қол жеткізбеді. Жанындағы елдерге екі темір жол байланысы бар. Малайзияға және Меконг өзені арқылы Лаосқа (Бірінші Тай-Лао достық көпірі арқылы) бағыттардың екеуі де 1000 мм өлшемді рельстерді пайдаланады. Камбоджаға бағыт қазіргі уақытта қолданылмайды және қайта құрылуда, ал Мьянмаға бағыт тоқтатылған (Қозаттық теміржол туралы қараңыз). Жоспарланған кеңейту маршрутты қайта жаңартуға мүмкіндік береді, сондай-ақ 2011 жылы Канчанабуриден Давей портына дейін байланыс құру ұсынылды. Бангкоктағы темір жол көлігіне алыс қашықтыққа жүретін қызметтер, сондай-ақ қала сыртынан және қалаға қарай күнделікті жүретін бірнеше жолаушылар пойыздары кіреді, бірақ жолаушылар саны төмен деңгейде қалып отыр. Астанада сонымен қатар үш жылдам транзит темір жол жүйесі бар.

Қон-Кен

2016 жылдың наурыз айында Тай үкіметі жеке сектор құрылысын жүзеге асыратын Кон-Кен провинциясындағы алғашқы жеңіл рельсті көлік (ЖРК) жобасын мақұлдады. Жобаның бірінші кезеңі 26 шақырымдық солтүстік-оңтүстік бағытты қамтиды. Бұрын осы бағытта жылдам автобус қатынасы ұйымдастырылу жоспарланған еді. Көлік және жол саясаты басқармасы (КЖСБ) Қоңкен университеті үшін 38 миллион бат көлемінде 8 айлық жобалық-іздеу жұмыстарын қаржыландырады. «Khon Kaenpattanmong» немесе «Khon Kaen Think Tank» жеке компаниясы жобаның негізгі инвесторы болып табылады және желінің жұмысын ұйымдастыруға жауапты. Бірінші кезеңнің бюджеті 1,5 миллиард батқа бағаланады. 2020 жылға дейін құрылыс басталған жоқ.

Басқа провинциялар

Бірнеше басқа жылдам көлік жүйелері ұсынылған, бірақ 2016 жылға дейін мақұлданбаған: Чианг Май монорельсі, Паттайя жеңіл рельсті көлігі, Пхукет жеңіл рельсті көлігі және Хат Яй монорельсі.

Трамвай

Таиландта екі трамвай жүйесі болған, екеуі де қазір тоқтатылған. Бангкокта 1888 жылдан 1968 жылға дейін трамвайлар жүріп тұрды, бірақ жол қозғалысы үшін жабылды. Өз шыңында қалада барлығы он бір трамвай желісі болды, олардың жалпы ұзындығы 53,5 шақырымды құрады. Лопбуриде 1955 жылдан 1962 жылға дейін қысқа ғана уақыт жұмыс істеген тағы бір трамвай жүйесі болды. Бұл жүйе жалғыз 6,5 шақырымдық желіден тұрды.

Адамдарды автоматтандырылған жылжыту

Суварнабхуми әуежайының автоматтандырылған жолаушылар тасымалдағышы – Суварнабхуми әуежайындағы автоматтандырылған жолаушылар тасымалдағышы, ол алғаш рет 2023 жылдың 28 қыркүйегінде пайдалануға берілді, негізгі терминал ғимараты мен Спутниктік 1 терминалы (SAT 1) арасында 1 километрлік қашықтықта қозғалады. Қазіргі таңда Суварнабхуми әуежайында осы қызметтің өзі ғана бар.

Жол көлігі

Таиландта 390,000 км (242,335 миль) тас жолдар бар. Сондай-ақ, бір миллион "көліктік жүк машиналары", 158 мың автобус және 624 мың "басқа" түрдегі көліктер тіркелген. 2019 жылдың ортасына қарай Таиландта тіркелген көліктердің саны 40 190 328-ге жетті. Олардың көп бөлігі – 21 051 977 мотоцикл. Жеті орынға дейінгі жеке автомобильдердің саны 9 713 980 болды.

Жол қозғалысы қауіпсіздігі

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 2018 жылғы Жол қауіпсіздігі жөніндегі жаһандық есебіне сәйкес, 2016 жылы Таиландта жол-көлік оқиғаларынан қаза тапқандардың саны (барлық көлік түрлері бойынша) 100 мың халқына 32,7 адамды құрады. Таиландтан жоғары көрсеткіш Либерия, Сент-Люсия (халық саны: 178 000), Бурунди, Зимбабве, Доминикан Республикасы, Конго Демократиялық Республикасы, Венесуэла және Орталық Африка Республикасында тіркелді. Олардың арасында жеті бала болды. 2015 жылы Таиланд жолдары әлемдегі ең қауіпті жолдардың бірі болып саналды. Қоғамдық көлік түрлері арасында жолаушылар микроавтобустары ай сайын орташа есеппен 19,5 апатқа қатысып, орташа есеппен 9,4 адамның қаза табуына себеп болды. Бұл көрсеткіш бойынша олар жол апатына ұшыраған қоғамдық көліктердің ішінде ең қауіптісі саналады. Белгілі маршруттар бойынша жүретін туристік автобустар 141 апатқа қатысып, 56 адамның қаза табуына және 1252 адамның жарақаттануына әкеліп, екінші орында тұрды. Тізімде үшінші орында 52 апатқа қатысып, 47 адамның қаза табуына және 576 адамның жарақаттануына себеп болған жүйесіз туристік автобустар болды. Таксилер 77 апатқа қатысып, 7 адамның қаза табуына және 84 адамның жарақаттануына әкеліп, төртінші орында тұрды. Қалалық автобустар 48 апатқа қатысып, 10 адамның қаза табуына және 75 адамның жарақаттануына себеп болды. 2016 жылы Таиландта 156 089 қоғамдық көлік құралы заңды түрде тіркелді, оның ішінде 42 202 жолаушылар көлігі болды, оның ішінде 16 002 тұрақты микроавтобус, 24 136 жүйесіз микроавтобус және 1 064 жеке микроавтобус. 2013 жылдан 2017 жылға дейін Таиланд жолдарында 10-19 жас аралығындағы 17 634 баланың қаза болғаны белгілі болды. Қаза тапқандардың көп бөлігі мотоциклге қатысты. Таиландтағы ең қауіпті кезеңдер – Жаңа жыл және Сонгкран. 2016 жылғы Сонгкран мерекесінде (11-17 сәуір) 442 адам қаза тауып, 3656 адам жарақат алды. 2017 жылғы Жаңа жыл мерекесінде (29 желтоқсан 2016 – 4 қаңтар 2017) 478 адам қаза тауып, бұл көрсеткіш өткен жылғы 380 көрсеткіштен жоғары болды. Осы кезеңде жол-көлік оқиғаларынан 4128 адам жарақат алды. Жол-көлік оқиғаларын алдын алу және азайту орталығы 2016 жылғы қаза тапқандардың саны соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіш екенін мәлімдеді. Соңғы он жылдық Жаңа жыл мерекесіндегі қаза тапқандардың саны: 2007 жылы – 449, 2008 жылы – 401, 2009 жылы – 357, 2010 жылы – 347, 2011 жылы – 358, 2012 жылы – 321, 2013 жылы – 365, 2014 жылы – 366, 2015 жылы – 341, 2016 жылы – 380. Жол қозғалысы ережелерін тиісті деңгейде сақтамау жол апаттарының негізгі себебі болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Жарақаттарды алдын алу және қауіпсіздікті қолдау жөніндегі ынтымақтастық орталығының мәліметінше, Таиланд жолдарында жол қозғалысы ережелерін бұзғандардың тек 20 пайызы айыппұл төлейді, ал айыппұл төлегендердің үлесі 4 пайызды құрайды. Үкіметтің қаза және жарақат алушылар санын азайтуға бағытталған әрекеттері тиімсіз болып шықты. 2011 жылы үкімет келесі он жылды Таиландтың «жол қауіпсіздігі онжылдығы» деп жариялады. 2012 жылды мотоциклдерде шлемді 100 пайыз қолдану жылы деп белгіледі. 2015 жылы Таиландта 1,3 миллионға жуық мектеп жасындағы бала күнделікті мотоциклде жүрсе, олардың тек 7 пайызы ғана шлем тақты. Жол қауіпсіздігі жөніндегі ынтымақтастық орталығы жол апаттарынан болатын өлім-жітімді 80 пайызға азайтуды мақсат етіп отыр. «Нью-Йорк Таймс» газетінің хабарлауынша, 2015 жылы Таиланд БҰҰ форумында 2020 жылға дейін жол-көлік оқиғаларынан болатын өлім-жітімді жартысына дейін азайтуға уәде берді. Бірақ DDPM-нің жарияланған мандатында жол қауіпсіздігі туралы ештеңе айтылмаған. Жол қауіпсіздігі Ішкі істер министрлігінің DDPM құзыретіне жатады. Жолдарға жауапкершілік Көлік министрлігіне жүктеледі.

Бангкокта қоғамдық автобустар

Бангкокта Бангкок қалалық көлік басқармасы немесе BMTA – Үлкен Бангкок аймағындағы қоғамдық көлік автобустарының басты операторы. Бангкок қалалық көлік басқармасы қала және оның маңындағы провинцияларда автобус және микроавтобус бағыттарын ұсынады. Бангкоктағы көптеген автобус бағыттарын бірнеше жеке компаниялар қамтамасыз етеді, кейде BMTA бағыттарын қайталайды. Мысалы, қызғылт сары микроавтобустар мен кремовый-көк автобустар. Автобустарда BMTA символы бар, көбінесе жүргізуші жанындағы терезесінің астында көрінеді. Олар көбінесе BMTA-ның негізгі үлкен автобустарынан сәл өзгеше бағыттармен жүреді немесе толық бағыт бойынша жүрмейді. BMTA қазір Бангкок және оның астаналық аймағында, атап айтқанда Нонтабури, Патум Тани, Самут Пракан, Самут Сахон және Нахон Патомда автобус бағыттарын іске асыруда. Жергілікті автобустар мен Бангкок қалалық автобустары әртүрлі өлшемде, типте және бағада болады – жартылай, толық, қос ұзындықтағы, терезесі ашық, желдеткішті және кондиционерлі.

Бангкоктағы автобус жылдам транзит жүйесі

Бангкок BRT – Бангкок қаласындағы автобус жедел транзит жүйесі. Бастапқыда жоспарланған бес бағыттың ішінде тек біреуі 2010 жылдан бері пайдалануда. Бағыттың ортасындағы жол бойында он екі станция орналасқан, олар автобустардың оң жағына деңгейлес кіруге мүмкіндік береді. Екі терминал да BTS Skytrain Silom желісімен байланысады: Чонг Нонси (S3) және Талат Пхлу (S10) станцияларында. Қолданылып жүрген автобустардың барлығы Sunlong SLK6125CNG үлгісіндегі автобустар. Қазіргі таңда жол ақысы тоқтап тұр (жобаның тиімділігін қайта қарастыру үшін 2023 жылдың 30 қарашасына дейін 3 айға тегін).

Автомобиль жолдары желісі

Тайландтың барлық аймақтары автомобиль жолдары арқылы байланыстырылған. Көптеген автомобиль жолдары жақсы күйде, бұл қауіпсіздік пен жылдамдықты едәуір арттырады. Төрт жолақты автомобиль жолдарында халық тығыз қоныстанған аймақтарда әр 250 метр сайын бетоннан жасалған жаяу өткелдер кездеседі. Сегіз жолақты автомобиль жолдарында кіру-шығуға арналған пандустар аз, көпшілігі U-бұрылыстар жасау үшін үзілістері бар медианалармен бөлінген, бірақ маңызды жолдарда пандус түріндегі U-бұрылыстар басым. Көптеген екі жолақты автомобиль жолдары төрт жолақты автомобиль жолдарына айналдырылды. Бангкок – Чон Бури тас жолы (7-жол) енді жаңа әуежаймен және шығыс теңіз жағалауымен жалғасады.

Автомобиль жолдары желісі

Тайландтың автожол желісі шағын. Бангкоктың кең магистральдық желісімен байланысты, автожолдар Бангкоктегі қалыпты қозғалыстың ауыртпалығын азайтуға көмектеседі. Тайланд үкіметі түрлі "мегажобаларға" инфрақұрылымдық инвестициялар жасауды жоспарлап отыр, оның ішінде автожолдарды шамамен 4500 шақырымға дейін кеңейтуді де қарастыруда.

Жылдам жолдар желісі

Таиландта ақылы жолдар немесе тас жол желісін білдіру үшін "жедел жол" термині қолданылады. Көптеген жедел жолдар биік тіктеп салынған, ал кейбір бөліктері жер бетінде орналасқан. Қазіргі жедел жол желісі Бангкок қаласының және маңындағы аймақтардың көп бөлігін қамтиды. Жедел жолдар Бангкоктағы ауыр көлік кептелістерін болдырмау және жол жүру уақытын қысқарту үшін пайдаланылады, бірақ сағат шыңында көлік көп жиналуы мүмкін.

Велосипедпен жүру

Тайланд мемлекеті велосипедпен жүруді көлік түрі ретінде дамытуда сәтсіздікке ұшырады. Мемлекеттік қызметкерлер велосипедтерді ойыншықтар деп есептейді, ал велосипедпен жүруді – көлік және қоршаған орта мәселелерін шешуге көмектесетін көлік құралы емес, демалыс ретінде қарастырады. Олардың бұл көзқарасы 22 қыркүйекте Бангкокта өткен Дүниежүзілік көліксіз күнінің тойында айқын көрінді. Іс-шараға төрағалық еткен Бангкок қаласының әкімінің орынбасары Сакольти Фаттиакуль өзінің қызметтік көлігімен келді, оның ілесушілері де солай жасады. Одан кейін ол салтанатты түрде велосипедке мініп, жүрді. Автомобильдерді пайдалануды шектеуді көздеген шара алдында, BMA парадқа қатысатын велосипедшілер үшін кең аумақты тегін тұрақ орындары қарастырылатынын хабарлады. Премьер-министр Прают Чан-о-ча билікке келген алғашқы жылында халықты велосипедпен жүруге шақырып, бастама көтерді. Бірақ велосипед жолдарына жасалған мемлекеттік инвестициялар тиімсіз болды, себебі олар тез арада автокөлік жүргізушілер үшін тұраққа айналды. Таиландтағы барлық теміржол компаниялары, қалалық немесе алыс қашықтықтағы жолдарда жүретін болсын, велосипедтерді тасымалдауды қиын немесе мүмкін емес етеді. Бангкоктен облыстарға 114 бағыт бойынша 4125 қоғамдық микроавтобус қатынайды. Олар 2-санаттағы қоғамдық көлік құралдарына (300 километрге дейінгі қашықтықтағы бағыттар) жатады. 2016 жылға дейін көптеген микроавтобустар Бангкоктағы Жеңіс монументінен жұмыс істеді. Қазір олар Бангкок қаласындағы үш автобус станциясына көшірілуде. Жолаушыларды тасымалдайтын микроавтобустардың қауіпсіздігі көрсеткіштері алаңдатушы. Тұтынушылар қорының «Қауіпсіз қоғамдық көлік» жобасының мәліметінше, 2018 жылы жолаушылар микроавтобустары 75 апатқа қатысып, 314 адам жарақат алып, 41 адам қаза тапқан. 2017 жылы жолаушылар көлігі апатынан 113 адам қаза тауып, 906 адам жарақат алды, ал 2016 жылы 105 адам қайтыс болып, 1102 адам жарақаттанды. 2017 жылы қолданыстағы микроавтобустарды үлкен микроавтобустармен ауыстыру жөніндегі үкіметтік бастама, кейін 2019 жылға шегерілді, бірақ жаңадан келген Прают әкімшілігі оны тоқтатты.

Әуе компаниялары

Тайландтың ұлттық авиатасымалдаушысы – 1959 жылы құрылған Thai Airways International. Bangkok Airways 1968 жылдан бері қызмет көрсетіп келеді және қазір өзін "Азияның шағын әуе компаниясы" деп таныстырады. 2003 жылдан бері төмен бағалы авиакомпаниялар кеңінен таралды, олардың ішінде Thai Smile, Thai AirAsia, Thai AirAsia X, Thai Lion Air, Thai Vietjet Air және Nok Air бар.

Су көлігі

2011 жылы 3,999 км негізгі су жолдары болды, оның 3,701 км-і жыл бойы 0,9 метр немесе одан да терең болатын. Сонымен қатар, жергілікті шағын қайықтармен, мысалы, ұзын құйрықты қайықтармен жүзуге болатын көптеген шағын су жолдары да бар.

Өзен және канал тасымалы

Бангкокта Чао-Фрая өзені – паромдар, су таксилері (Чао-Фрая экспресс қайығы) және ұзын құйрықты қайықтармен қамтамасыз етілген маңызды көлік артериясы. Онда қала тұрғындары үшін жергілікті, жартылай экспресс және экспресс бағыттары бар, алайда өзеннің иреліп жатуы сапарды автобуспен салыстырғанда ұзаққа созуы мүмкін. Сонымен қатар, Бангкоктың орталық бөлігінде жылдам әрі қолжетімді көлік қызметін ұсынатын Кхлонг Саен Саеб қайық қызметі де бар.

Паромдар

Жүздеген аралдар мен материк арасында, сондай-ақ Чао Пхрая және Мей Хонг (Меконг) сияқты кеме жүретін өзендер арқылы паром қызметі бар. Халықаралық паромдар да бар. 2018 жылдың қараша айында Хуа Хин қаласының басшысының орынбасары Чариват Фраманне төмен маусымда туристердің азаюына байланысты тоқтатылған Хуа Хин мен Паттайя арасындағы паром қызметі жоғары маусымда қайта іске қосылатынын растады. Бұл 2.5 сағаттық сапар, 340 орындық катамаранмен 1250 тай баты тұрады.

Сауда теңізінің флоты

2010 жылы Таиландтың сауда флоты 363 кемеден (немесе одан да көп) тұрды, олардың жалпы сыйымдылығы 1,834,809 GT/мм құрады. Олардың түрлеріне келетін болсақ, 31 құрғақ жүк тасымалдаушы, 99 жүк кемесі, 28 химиялық тасығыш кеме, 18 контейнерлік кеме, 36 сұйытылған газ тасығыш кеме, 1 жолаушы кемесі, 10 жолаушы/жүк кемесі, 114 мұнай тасығыш кеме, 24 тоңазытқыш жүк кемесі, 1 ро-ро (roll-on/roll-off) кемесі, 1 басқа жолаушы кемесі кіреді.

Құбырлар

Құбырлар газды (2010 жылғы дерек бойынша 1,889 км), сұйық мұнайды (85 км) және тазартылған өнімдерді (1,099 км) көлемді тасымалдауға пайдаланылады.