Жүйенің қолдануға ыңғайлылығы және пайдаланушы тәжірибесі

Жұйе қолданушыларға қауіпсіз, тиімді және ыңғайлы түрде тапсырмаларды орындауға мүмкіндік беретін пайдаланушылық туралы мақала. Бағдарламалық жасақтама, веб-сайттар және т.б. үшін маңызды.

19 мин оқу

100%

Дереккөз: Usability — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Пайдалануға қабілеттілік – жүйе пайдаланушыларының тапсырмаларды орындау мүмкіндігі.

Пайдалануға қабілеттілікті, пайдаланушылардың тапсырмаларды қауіпсіз, тиімді және жемісті орындау үшін жағдай жасау мүмкіндігі ретінде сипаттауға болады, сонымен қатар осы процестен ләззат алуы да маңызды. Бағдарламалық жасақтама саласында пайдалануға қабілеттілік – бағдарламалық жасақтаманың белгілі бір тұтынушылар тобы үшін нақтыланған мақсаттарға тиімділік, жемістілік және қанағаттанушылықпен белгілі бір жағдайда қолданылу деңгейі. Пайдалану нысаны бағдарламалық қамтамасыз ету, веб-сайт, кітап, құрал, машина, процесс, көлік құралы немесе адаммен өзара әрекеттесетін кез келген нәрсе болуы мүмкін. Пайдалануға қабілеттілікті зерттеуді негізгі қызметтік міндет ретінде пайдалануға қабілеттілікті талдаушы, ал екінші реттік қызметтік міндет ретінде дизайнерлер, техникалық жазушылар, маркетинг мамандары және басқа да қызметкерлер жүргізе алады. Ол тұтынушылық электроникада, коммуникацияда және білім беру нысандарында (мысалы, рецепттер кітабы, құжат немесе онлайн көмек) және есік тұтқасы немесе балға сияқты механикалық нысандарда кеңінен қолданылады. Пайдалануға қабілеттілік пайдалану мүмкіндігін өлшеу әдістерін қамтиды, мысалы, қажеттіліктерді талдау және нысанның тиімділігі мен эстетикалық сұлулығының негіздерін зерттеу. Адам-компьютерлік өзара әрекеттесу және компьютерлік ғылымда пайдалануға қабілеттілік компьютерлік бағдарламамен немесе веб-сайтпен (веб-пайдалануға қабілеттілік) өзара әрекеттесудің көркемдігі мен анықтығын зерттейді. Пайдалануға қабілеттілік пайдаланушының қанағаттануы мен пайдалылығын сапа компоненттері ретінде қарастырады және итеративтік дизайн арқылы пайдаланушы тәжірибесін жақсартуға бағытталған.

Кіріспе

Пайдалануға қабілеттіліктің негізгі ұғымы – бұл жалпы пайдаланушылардың психологиясы мен физиологиясын ескере отырып жасалған объект, мысалы:
* Пайдалануға тиімдірек – белгілі бір тапсырманы орындау үшін аз уақыт қажет етеді.
* Оқу оңай – операцияны объектіні байқау арқылы үйренуге болады.
* Пайдалануға қанағаттанарлық.

Күрделі компьютерлік жүйелер күнделікті өмірге еніп келеді, ал нарық бәсекелес брендтерге толы. Бұл пайдалануға қабілеттілікті соңғы жылдары танымал және кеңінен мойындалды, себебі компаниялар өз өнімдерін технологияға бағытталған әдістердің орнына пайдаланушыға бағытталған әдістермен зерттеу мен әзірлеудің тиімділігін байқады. Пайдалануға қабілеттілік сарапшысы өнім мен пайдаланушының өзара әрекеттесуін түсіну және зерттеу арқылы дәстүрлі компанияға бағытталған нарық зерттеулерімен қол жеткізе алмайтын түсінік бере алады. Мысалы, пайдаланушыларды байқап, сұхбаттасқаннан кейін, пайдалануға қабілеттілік сарапшысы қажетті функционалдылықты немесе дизайн ақауларын анықтауы мүмкін, олар бұрын күтілмеген. Контекстік сауал деп аталатын әдіс мұны пайдаланушының өз ортасындағы табиғи жағдайда жасайды. Пайдаланушыға бағытталған дизайн парадигмасында өнім әрқашан өзінің мақсатты пайдаланушыларын ескере отырып жасалынады. Пайдаланушымен басқарылатын немесе қатысушылық дизайн парадигмасында кейбір пайдаланушылар дизайн тобының нақты немесе де-факто мүшелері болады. «Пайдаланушыға ыңғайлы» термині жиі пайдалануға болатын сөздің синонимі ретінде қолданылады, бірақ ол қолжетімділікке де қатысты болуы мүмкін. Пайдалануға қабілеттілік веб-сайттар, бағдарламалық қамтамасыз ету, өнімдер және орталар бойынша пайдаланушы тәжірибесінің сапасын сипаттайды. Эргономика (немесе адам факторы) және пайдалануға қабілеттілік терминдерінің арақатынасы туралы жалпы пікір жоқ. Кейбіреулер пайдалануға қабілеттілікті эргономиканың бағдарламалық қамтамасыз ету саласының маманы деп санайды. Басқалары бұл тақырыптарды байланысты деп қарастырады, эргономика физиологиялық мәселелерге (мысалы, есіктің тұтқасын бұру) және пайдалануға қабілеттілік психологиялық мәселелерге (мысалы, есікті тұтқасын бұру арқылы ашуға болатындығын түсіну) назар аударады. Веб-сайтты әзірлеуде де пайдалануға қабілеттілік маңызды (веб-пайдалануға қабілеттілік). Якоб Нильсеннің айтуынша, «Интернеттегі пайдаланушылардың мінез-құлқын зерттеулер қиын дизайнға немесе баяу сайттарға төзімсіздік танытады. Адамдар күтуге құштар емес. Олар бас парақты қалай пайдалану керектігін үйренгісі келмейді. Веб-сайттар үшін оқулықтар мен нұсқаулықтар жоқ. Адамдар сайттың қалай жұмыс істейтінін басты бетті қарап шыққаннан кейін бірден, ең көп дегенде бірнеше секунд ішінде түсінуі керек». Әйтпесе, көптеген кездейсоқ пайдаланушылар жай ғана сайтты қалдырып, басқа жерде іздейді немесе сатып алады. Пайдалануға қабілеттілік сонымен қатар прототиптік ұғымды қамти алады, яғни белгілі бір нәрсе күтілетін ортақ нормаға қаншалықты сәйкес келеді, мысалы, веб-сайт дизайнында пайдаланушылар танылған дизайн нормаларына сәйкес келетін сайттарды артық көреді.

Complex computer systems find their way into everyday life, and at the same time the market is saturated with competing brands. This has made usability more popular and widely recognized in recent years, as companies see the benefits of researching and developing their products with user oriented methods instead of technology oriented methods. By understanding and researching the interaction between product and user, the usability expert can also provide insight that is unattainable by traditional company oriented market research. For example, after observing and interviewing users, the usability expert may identify needed functionality or design flaws that were not anticipated. A method called contextual inquiry does this in the naturally occurring context of the users own environment. In the user centered design paradigm, the product is designed with its intended users in mind at all times. In the user driven or participatory design paradigm, some of the users become actual or de facto members of the design team. The term user friendly is often used as a synonym for usable, though it may also refer to accessibility. Usability describes the quality of user experience across websites, software, products, and environments. There is no consensus about the relation of the terms ergonomics (or human factors) and usability. Some think of usability as the software specialization of the larger topic of ergonomics. Others view these topics as tangential, with ergonomics focusing on physiological matters (e. g., turning a door handle) and usability focusing on psychological matters (e. g., recognizing that a door can be opened by turning its handle). Usability is also important in website development (web usability). According to Jakob Nielsen, "Studies of user behavior on the Web find a low tolerance for difficult designs or slow sites. People don't want to wait. And they don't want to learn how to use a home page. There's no such thing as a training class or a manual for a Web site. People have to be able to grasp the functioning of the site immediately after scanning the home page—for a few seconds at most." Otherwise, most casual users simply leave the site and browse or shop elsewhere. Usability can also include the concept of prototypicality, which is how much a particular thing conforms to the expected shared norm, for instance, in website design, users prefer sites that conform to recognised design norms.

Интуитивті өзара іс-қимыл немесе интуитивті пайдалану

Интуитивті термині қолданылатын интерфейстерде қажетті қасиет ретінде жиі тізімделеді, кейде оқуға болатындықтың синонимі ретінде қолданылады. Бұрын Jef Raskin пайдаланушы интерфейсін жобалауда осы терминді қолдануға кеңес бермеген, себебі пайдалануға оңай интерфейстер көбінесе пайдаланушының бұрынғы ұқсас жүйелермен танысуының арқасында оңай болады, сондықтан «таныс» терминін қолдану артық деп саналды. Мысалы: медиаплеердегі екі тік сызық "||" интуитивті түрде «кідіру» дегенді білдірмейді – олар конвенция бойынша солай жасалады. Интуитивті пайдалану мен таныстық арасындағы бұл байланыс әлемнің түкпір-түкпіріндегі көптеген зерттеушілер жүргізген көптеген зерттеулерде эмпирикалық тұрғыдан дәлелденді. Интуитивті өзара әрекеттесу ғылыми қауымдастықта ұқсас интерфейстермен немесе басқа нәрселермен алдыңғы тәжірибеге негізделген интерфейсті пайдалану ретінде қабылданады, көбінесе толыққанды саналы емес, кейде «күдіреттілік» сезімін қамтиды, себебі білімнің өзі пайдаланушыға толыққанды саналы түрде қолжетімді болмауы мүмкін. Зерттеушілер қарт адамдар, деменциямен күресіп жатқан адамдар және балалар үшін интуитивті өзара әрекеттесуді де зерттеді. Кейбіреулер «интуитивті» интерфейстерге (әрекеттесу жүйелерімен қолданыстағы дағдыларды қайта пайдалануға негізделген) ұмтылу дизайнерлерді жаңа тәсілді қажет ететіні үшін жақсы дизайн шешімінен бас тартуға және жаман дизайндарды ұстануға әкелуі мүмкін деп мәлімдеді. Дегенмен, таныс мүмкіндіктерді жаңа интерфейске енгізу, егер дизайнерлер қарапайым көшірудің орнына шығармашылық тәсілдерді қолданса, жаман дизайнға әкелмейтіні көрсетілді. «Интуитивті интерфейс – тек қана емшек, ал қалғанының бәрі оқытылады» деген бір рет айтылған сөз әлі де кейде еске алынады. Кез келген бала емізуші ана немесе лактация консультанты бұл пікірдің дұрыс емес екенін және емшек сорудың екі жақтан да оқытылуын қажет ететінін айтады. 1992 жылы Брюс Тогнаццини тіпті «интуитивті» интерфейстердің бар екенін жоққа шығарды, себебі мұндай интерфейстер интуицияға ие болуы керек, яғни «пайдаланушының мінез-құлқының үлгілерін сезіну және қорытындылар жасау». Оның орнына ол «интуицияланатын» терминін ұсынды, яғни «пайдаланушылар оны көріп, пайдаланып, қосымшаның жұмысын интуиция арқылы түсіне алады». Алайда, интуитивті өзара әрекеттесу термині соңғы 20 жыл ішінде ғылыми қауымдастықта жақсы қабылданып, толық емес болғанымен, оны қабылдап, қолдану керек.

The term intuitive is often listed as a desirable trait in usable interfaces, sometimes used as a synonym for learnable. In the past, Jef Raskin discouraged using this term in user interface design, claiming that easy to use interfaces are often easy because of the user's exposure to previous similar systems, thus the term 'familiar' should be preferred. As an example: Two vertical lines "||" on media player buttons do not intuitively mean "pause"—they do so by convention. This association between intuitive use and familiarity has since been empirically demonstrated in multiple studies by a range of researchers across the world, and intuitive interaction is accepted in the research community as being use of an interface based on past experience with similar interfaces or something else, often not fully conscious, and sometimes involving a feeling of "magic" since the course of the knowledge itself may not be consciously available to the user Researchers have also investigated intuitive interaction for older people, people living with dementia, and children. Some have argued that aiming for "intuitive" interfaces (based on reusing existing skills with interaction systems) could lead designers to discard a better design solution only because it would require a novel approach and to stick with boring designs. However, applying familiar features into a new interface has been shown not to result in boring design if designers use creative approaches rather than simple copying. The throwaway remark that "the only intuitive interface is the nipple; everything else is learned." is still occasionally mentioned. Any breastfeeding mother or lactation consultant will tell you this is inaccurate and the nipple does in fact require learning on both sides. In 1992, Bruce Tognazzini even denied the existence of "intuitive" interfaces, since such interfaces must be able to intuit, i. e., "perceive the patterns of the user's behavior and draw inferences." Instead, he advocated the term "intuitable," i. e., "that users could intuit the workings of an application by seeing it and using it". However, the term intuitive interaction has become well accepted in the research community over the past 20 or so years and, although not perfect, it should probably be accepted and used.

ISO/TR 16982:2002 стандарты

ISO/TR 16982:2002 ("Адам-жүйе өзара әрекеттесуінің эргономикасы – Адамға бағытталған дизайнды қолдайтын пайдалану әдістері") – Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) стандарты, ол жобалау және бағалау үшін қолданылатын адамға бағытталған пайдалану әдістері туралы ақпарат береді. Ол әрбір пайдалану әдісін қолданудың артықшылықтары мен кемшіліктерін және басқа да маңызды факторларды егжей-тегжейлі сипаттайды. Өмірлік циклдің кезеңі мен жеке жобаның ерекшеліктерінің пайдалану әдістерін таңдаудағы ықпалын түсіндіреді және пайдалану әдістерінің мысалдарын контекстте ұсынады. ISO/TR 16982:2002 стандартын негізгі пайдаланушылар – жоба менеджерлері. Сондықтан, ол техникалық адам факторлары мен эргономикалық мәселелерді тек менеджерлерге олардың жобалау процесіндегі маңыздылығын және қажеттілігін түсінуге мүмкіндік беретін деңгейде ғана қарастырады. ISO/TR 16982:2002 нұсқауларын нақты жобалау жағдайларына бейімдеу үшін, дайындалатын өнімнің пайдалану ортасын сипаттайтын мәселелер тізімдерін пайдалануға болады. Тиісті пайдалану әдістерін таңдауда тиісті өмірлік цикл процесі де ескерілуі керек. ISO/TR 16982:2002 тек пайдаланушылық мамандары мен жоба менеджерлері кеңінен қолданатын әдістермен ғана шектеледі. Ол сипатталған пайдалану әдістерін қалай іске асыру немесе жүзеге асыру туралы толық мәлімет бермейді.

ISO 9241 стандарты

ISO 9241 – компьютермен жұмыс істейтін адамдардың көптеген аспектілерін қамтитын көп бөлімді стандарт. Бұл стандарт бастапқыда «Визуалды дисплей терминалдарымен (ВДТ) кеңсе жұмысы үшін эргономикалық талаптар» деп аталған, бірақ қазір «Адам-жүйе өзара әрекеттесуінің эргономикасы» деп қайта аталды. Осы өзгерістің аясында ISO стандарттың кейбір бөлімдерін қайта нөмірлеуде, осылайша оның тақырыптар ауқымын кеңейтуге болады, мысалы, тактильді және сезімдік өзара әрекеттесу сияқты. Алғаш рет қайта нөмірленген бөлім 2006 жылы 10-бөлім болды, қазір ол 110-бөлім.

IEC 62366

IEC 62366-1:2015 + COR1:2016 және IEC/TR 62366-2 медициналық құрылғыларға қатысты қолдану инженериясы саласындағы басшылықты ұсынады.

Пайдаланушылар мен тапсырмаларға ертеден көңіл бөлу

Жобалау тобы пайдаланушыларға бағытталған болуы керек және әлеуетті пайдаланушылармен тікелей байланыста болуы тиіс. Әлеуетті пайдаланушыларды және өнімнің немесе процестің қаншалықты тиімді жұмыс істейтіні туралы олардың пікірлерін түсінуге бірнеше бағалау әдістері, соның ішінде персондар, когнитивтік модельдеу, саралау, зерттеу, прототиптеу және сынау көмектеседі. Пайдаланушылық талаптар, яғни пайдаланушылардың кім екендігі және олардың ұқсас жүйелермен тәжірибесі зерттелуі керек. Пайдаланушыларды түсіну үшін алынған білім, пайдаланушылар орындауы тиіс міндеттермен салыстырылып, тексерілуі керек.

Эмпирикалық өлшеу

Жүйені бастапқы кезеңде сынап көріңіз, сондай-ақ нақты пайдаланушылармен мінез-құлық өлшемдерін қолдана отырып жүйені тексеріңіз. Бұл жүйенің оңай үйренілуі мен қолданылуына қатысты сынақтарды қамтиды. (Бағалау әдістеріне қараңыз). Осы кезеңде тапсырмаларды орындауға кеткен уақыт пен жіберілген қателер саны, сондай-ақ сынаққа қатыстыру қажетті пайдаланушылар саны сияқты сандық көрсеткіштерді пайдалану және жүйені сынап көрген пайдаланушылардың өнімділігі мен көзқарасын зерттеу маңызды.

Пернелер деңгейін модельдеу

Кілт түрту деңгейіндегі модельдеу – есептеу уақытын және күрделілігін азайту мақсатында жеңілдетілген болжамдар жасау арқылы GOMS-тің көбірек қысқартылған түрі.

Тексеру әдістері

Пайдаланушылық сапаны бағалаудың осы әдістері экспериментатордың пайдаланушыларды бақылауын, немесе сарапшының бағдарламаны тексеруін және бағалауын қамтиды. Олар тапсырмаларды уақыттап өлшеу және тіркеу арқылы нақтырақ деректерді ұсынады.

Карталардың түрлері

Карталарды сұрыптау – веб-сайттың қолдануға ыңғайлылығын бағалау үшін пайдаланушыларды ақпаратты топтастыру процесіне қатыстырудың бір жолы. Карталарды сұрыптау сеансына қатысушылардан веб-сайттың мазмұнын оларға түсінікті болатын тәртіппен ұйымдастыру сұралады. Қатысушылар веб-сайттан материалдарды қарап, оларды санаттарға бөледі. Карталарды сұрыптау пайдаланушылардың мазмұн туралы қалай ойлайтынын және веб-сайттағы ақпаратты қалай құрылымдайтынын анықтауға көмектеседі. Бұл әдіс веб-сайттың құрылымын құруға, бас бетке қандай мазмұнды орналастыру керектігін шешуге және бас беттің санаттарын белгілеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, сайттағы ақпараттың пайдаланушылар үшін логикалық түрде ұйымдастырылғанына көз жеткізуге көмектеседі.

Ағаш сынақтары

Ағаш тестілеуі – веб-сайттың жоғарыдан төменге қарайғы құрылымының тиімділігін бағалау тәсілі. Қатысушыларға "табу" міндеттері беріледі, содан кейін олар тақырыптар мен кішітақырыптардың тізбектеліп келген мәтіндік тізімдері арқылы қадам салып, сұранысқа сай жауапты іздейді. Ағаш тестілеуі сайттағы тақырыптарды табу және оларды атаудың дұрыстығын, навигациялық элементтер мен визуальдық дизайнға қарамастан бағалайды.

Этнографиялық

Этнографиялық талдау антропологиядан туындайды. Далалық зерттеулер болашақ қолданушының жұмыс орнында жүргізіледі, онда жұмыс құралдары – Post It жазбалары, үстел үстіндегі заттар, тез қол жеткізілетін белгілер және қоқыс жәшігіндегі заттар тіркеледі. Бұл зерттеулер сондай-ақ қолданушының күнделікті жұмысын анықтайтын жұмыс процесі мен үзілістердің тізбегін жинақтайды.

Эвристикалық бағалау

Эвристикалық бағалау – пайдаланушы интерфейсі дизайнында қолданушылық проблемаларды табу және бағалау үшін итеративтік жобалау процесінің бір бөлігі ретіндегі қолданушылық инженерия әдісі. Ол интерфейсті тексеру үшін бағалаушылардың шағын тобын және танылған қолданушылық принциптерін («эвристикаларды») пайдалануды қамтиды. Бұл қолданушылық мүмкіндігін тексеру әдістерінің ең танымал түрі, себебі ол жылдам, арзан және оңай. Эвристикалық бағалау компьютерлік қолданушы интерфейсі дизайнын жасауға көмектесу үшін жасалған. Ол қолданушылық проблемаларды анықтау үшін сарапшыларға сүйенеді, содан кейін оларды принциптер жиынтығымен (эвристикалар) жіктеп, бағалайды. Ол жылдамдығы мен тиімділігіне байланысты кеңінен қолданылады. Якоб Нильсеннің он эвристика тізімі индустрияда ең көп қолданылады. Бұл қолданушы интерфейсін жобалаудың он жалпы принципі. Олар «эвристикалар» деп аталады, өйткені олар нақты қолданушылық нұсқауларына қарағанда, тәжірибелік ережелер сипатына жатады. Жүйенің күйін көрнеулік: Жүйе пайдаланушыларды орын алып жатқан жағдай туралы тиімді кері байланыс арқылы уақтылы түрде хабардар етуі керек. Жүйе мен нақты әлем арасындағы үйлесімділік: Жүйе жүйеге бағытталған терминдерден гөрі пайдаланушыға таныс сөздер, тіркестер және түсініктермен пайдаланушының тілінде сөйлеуі керек. Нақты әлемдегі конвенцияларды сақтаңыз, ақпаратты табиғи және логикалық тәртіппен ұсыныңыз. Пайдаланушының бақылауы және еркіндігі: Пайдаланушылар кейде жүйелік функцияларды қате таңдайды және қажет емес күйден шығу үшін анық белгіленген «қашқын жолдан» қажет болады, бұл үшін ұзақ диалогтан өтудің қажеті жоқ. Қайтару және қайта жасау мүмкіндігін қолдаңыз. Үйлесімділік және стандарттар: Пайдаланушылар әртүрлі сөздердің, жағдайлардың немесе әрекеттердің бірдей мағынаны білдіретініне күмәнданбауы керек. Платформалық конвенцияларды сақтаңыз. Қателерді алдын алу: Жақсы қате хабарламаларынан да жақсы, проблеманың бастапқыда туындауына жол бермейтін мұқият жобалау. Қателерге бейім жағдайларды жойыңыз немесе оларды тексеріп, пайдаланушыларға әрекетті орындамас бұрын растау опциясын ұсыныңыз. Еске алудың орнына тану: Объекттерді, әрекеттерді және опцияларды көрінетін ету арқылы пайдаланушының есте сақтау жүктемесін азайтыңыз. Пайдаланушы диалогтың бір бөлігінен екіншісіне ақпаратты есте сақтаудың қажеті болмауы керек. Жүйені пайдалану жөніндегі нұсқаулар көрінетін немесе қажет болған жағдайда оңай табуға болатын болуы керек. Пайдаланудың икемділігі мен тиімділігі: Жаңа пайдаланушылар үшін көрінбейтін үдеткіштер тәжірибелі пайдаланушылар үшін өзара әрекеттесуді жылдамдатуы мүмкін, сондықтан жүйе тәжірибелі және тәжірибесіз пайдаланушылардың екеуіне де қызмет ете алады. Пайдаланушыларға жиі қолданылатын әрекеттерді жекешелендіруге мүмкіндік беріңіз. Эстетикалық және минималистік дизайн: Диалогтарда маңызды емес немесе сирек қажет болатын ақпарат болмауы керек. Диалогтағы әрбір қосымша ақпарат тиісті ақпарат бірліктерімен бәсекелеседі және олардың салыстырмалы көрінуін азайтады. Пайдаланушыларға қателерді тануға, диагностикалауға және түзетуге көмектесу: Қате хабарламалары қарапайым тілде (кодтарсыз) жазылуы керек, проблеманы нақты көрсетуі керек және конструктивті түрде шешім ұсынуы керек. Көмек және құжаттама: Жүйені құжаттамасыз пайдалану жақсы болса да, көмек пен құжаттама беру қажет болуы мүмкін. Мұндай ақпаратты іздеу оңай болуы керек, пайдаланушының тапсырмасына бағытталған, орындалатын нақты қадамдар тізімін ұсынуы керек және тым үлкен болмауы керек. Осылайша, қандай нұсқаулықтардың бұзылуын анықтау арқылы құрылғының қолдануға ыңғайлылығын бағалауға болады.

Heuristic evaluation is a usability engineering method for finding and assessing usability problems in a user interface design as part of an iterative design process. It involves having a small set of evaluators examining the interface and using recognized usability principles (the "heuristics"). It is the most popular of the usability inspection methods, as it is quick, cheap, and easy. Heuristic evaluation was developed to aid in the design of computer user interface design. It relies on expert reviewers to discover usability problems and then categorize and rate them by a set of principles (heuristics.) It is widely used based on its speed and cost effectiveness. Jakob Nielsen's list of ten heuristics is the most commonly used in industry. These are ten general principles for user interface design. They are called "heuristics" because they are more in the nature of rules of thumb than specific usability guidelines. Visibility of system status: The system should always keep users informed about what is going on, through appropriate feedback within reasonable time. Match between system and the real world: The system should speak the users' language, with words, phrases and concepts familiar to the user, rather than system oriented terms. Follow real world conventions, making information appear in a natural and logical order. User control and freedom: Users often choose system functions by mistake and will need a clearly marked "emergency exit" to leave the unwanted state without having to go through an extended dialogue. Support undo and redo. Consistency and standards: Users should not have to wonder whether different words, situations, or actions mean the same thing. Follow platform conventions. Error prevention: Even better than good error messages is a careful design that prevents a problem from occurring in the first place. Either eliminate error prone conditions or check for them and present users with a confirmation option before they commit to the action. Recognition rather than recall: Minimize the user's memory load by making objects, actions, and options visible. The user should not have to remember information from one part of the dialogue to another. Instructions for use of the system should be visible or easily retrievable whenever appropriate. Flexibility and efficiency of use: Accelerators—unseen by the novice user—may often speed up the interaction for the expert user such that the system can cater to both inexperienced and experienced users. Allow users to tailor frequent actions. Aesthetic and minimalist design: Dialogues should not contain information that is irrelevant or rarely needed. Every extra unit of information in a dialogue competes with the relevant units of information and diminishes their relative visibility. Help users recognize, diagnose, and recover from errors: Error messages should be expressed in plain language (no codes), precisely indicate the problem, and constructively suggest a solution. Help and documentation: Even though it is better if the system can be used without documentation, it may be necessary to provide help and documentation. Any such information should be easy to search, focused on the user's task, list concrete steps to be carried out, and not be too large. Thus, by determining which guidelines are violated, the usability of a device can be determined.

Пайдалануға жарамдылықты тексеру

Пайдалануға қолайлылығын тексеру – бұл белгілі бір ережелер жинағына сүйенген жүйенің сараптамасы. Бұл сараптаманы дизайн принциптеріндегі пайдаланушылық жағдайларды жақсы білетін сарапшылар тобы жүргізеді. Сарапшылар пайдаланушылар үшін қиындықтар тудыратын дизайн салаларының тізіміне назар аударады.

Плюралистикалық тексеру

Плюралистік инспекциялар – бұл пайдаланушылар, әзірлеушілер және адам-машина интерфейсі мамандары бірлесіп кездесіп, нақты бір тапсырма сценарийін қадам сайын талқылап, бағалайтын жиналыстар. Сценарийді көбірек адамдар проблемаларға қарай тексерген сайын, мәселелерді анықтау ықтималдығы арта түседі. Сонымен қатар, команда ішіндегі өзара әрекеттесудің күшті болуы қолданушылық мәселелердің жылдам шешілуіне көмектеседі.

Біркелкілікті тексеру

Тұрақтылықты тексеру кезінде тәжірибелі дизайнерлер өнімдерді немесе жобаларды қарап шығып, бірнеше өнімдегі үйлесімділікті қамтамасыз етеді, олардың өз дизайндарымен салыстырылып, бірдей принциппен жұмыс істейтінін анықтайды.

Іс-әрекет талдауы

Әрекетті талдау – бұл жағдайды түсіну мақсатымен дамудың бастапқы кезеңдерінде қолданылатын қолданушылық әдіс. Ол зерттеушінің пайдаланушыларды жұмыс ортасында бақылауын қамтиды. Пайдаланушыны бақылау деп те аталады, бұл пайдаланушы талаптарын нақтылау және қазіргі қолданылып жүрген тапсырмалар мен қосалқы тапсырмаларды зерттеуге көмектеседі. Жиналған деректер сапалық сипатта болады және проблеманы анықтауға пайдалы. Қажеттіліктерді анықтағыңыз келгенде немесе «Біз не білуіміз керек?» деген сұраққа жауап іздегенде осы әдіс қолданылады.

Іздеу әдістері

Пайдаланушылық сапаны бағалаудың келесі әдістері пайдаланушылардан сапалық деректерді жинауға қатысты. Жиналған деректер субъективті болғанымен, ол пайдаланушының не қалайтыны туралы маңызды мәліметтер береді.

Тапсырманы талдау

Тапсырманы талдау – пайдаланушылардың мақсаттары мен жұмыс істеу жолдарын үйренуді білдіреді. Тапсырманы талдау сонымен қатар пайдаланушылардың осы мақсаттарға қол жеткізу үшін қандай нақты тапсырмаларды орындау керектігін және осы тапсырмаларды орындау үшін қандай қадамдар жасау керектігін анықтауды қамтиды. Пайдаланушы мен тапсырманы талдаумен қатар, үшінші талдау көбінесе қолданылады: пайдаланушылардың ортасын (физикалық, әлеуметтік, мәдени және технологиялық ортаны) түсіну.

Топтар

Фокустық топ – бұл нақты бір тақырып бойынша сұрақтар жиынтығы арқылы тәжірибелі модератордың қатысушылар тобын жүргізетін бағытталған талқылау. Көбінесе маркетингтік құрал ретінде қолданылса да, фокустық топтар кейде қолдану ыңғайлылығын бағалау үшін де пайдаланылады. Өнімді жобалау кезеңінде 6-10 пайдаланушыдан тұратын топ жиналып, өнімнен қандай мүмкіндіктерді күтетінін талқылайды. Дамытушылар үшін маңызды ақпаратты алу мақсатында тәжірибелі фокустық топ жетекшісі шақырылады. Фокустық топтар әдетте сөзбе-сөз цитаталарды алу үшін бейнежазбаға түсіріледі, ал алынған үзінділер пікірлерді қорытындылау үшін жиі қолданылады. Жиналған деректер көбінесе сандық сипатта болмайды, бірақ нысаналық топтың пікірін анықтауға көмектеседі.

Сұрақнамалар/суреттер

Сауалнамалардың артықшылықтары – олардың төмен құнмен жасалуы, сынақ құралдарының қажеттілігі болмауы және нәтижелердің пайдаланушылардың пікірін көрсетуі. Егер сауалнамалар мұқият құрастырылып, өнімді пайдаланған тәжірибесі бар және дизайн туралы білімі жеткілікті нақты пайдаланушыларға ұсынылса, олар дизайнның қолдану ыңғайлылығының күшті және әлсіз жақтары туралы құнды мәліметтер береді. Бұл өте кең таралған әдіс және көбінесе сауалнама ретінде емес, жай ғана кепілдік картасы түрінде ұсынылуы мүмкін.

Прототиптеу әдістері

Дизайнерлер үшін дәл жобаланған жүйемен қолданушылық сынақтар жүргізу көбінесе өте қиынға соғады. Құн, көлем және дизайн шектеулері дизайнерді әдетте жүйенің прототипін жасауға итереді. Толыққанды соңғы жүйені жасаудың орнына, дизайнер жүйенің әртүрлі бөлімдерін сынап, осылайша жүйенің әр компоненті үшін бірнеше шағын модельдер жасайды. Прототиптеу – бұл көзқарас та, нәтиже де, себебі ол сәтсіздікке ертерек мүмкіндік беру арқылы материалдық идеяларды жасау және олар туралы ойлану процесі болып табылады. Прототиптеу адамдарға ортақ түсінік қалыптастыруға, болашақтың қалай болатынын көруге көмектеседі. Қолданушылық прототиптері қағаз модельдер, индекс карточкалары, қолмен салынған модельдер немесе сюжеттік сызбалар сияқты түрлі болуы мүмкін.

Бөлшектер жиынтығының әдісі

Бұл тәсілдің екі құралы – бөлшектер кітапханасы және бөлшектер арасындағы байланысты анықтау әдісін қамтиды. Бұл тәсілді кез келген адам қолдана алады және қайталанатын тапсырмалары бар дизайнерлер үшін зор мүмкіндік. Шағын топтағы пайдаланушылармен арзан прототиптерді сынау интерактивті орта мен дизайнердің жеке пайдаланушыға назар аудару мүмкіндігі арқасында толыққанды ақпарат береді. Дизайн күрделенген сайын, сынақтар да формалдануы керек. Сынақ құралдары жетілдіріледі және өлшемдер сандық сипатқа ие болады. Көбінесе дизайнерлер тиімділік, өнімділік және субъективті қанағаттануды тексеру үшін пайдаланушыдан түрлі тапсырмаларды орындауын сұрайды. Бұл санаттар тапсырманы аяқтағандардың пайызы, тапсырманы орындауға кеткен уақыт, тапсырманы аяқтаудағы сәттілік/сәтсіздік арақатынасы, қателерге жұмсалған уақыт, қателер саны, қанағаттану деңгейінің шкаласы, пайдаланушының қанша рет көңілі тоймағаны және т.б. арқылы өлшенді. Пайдаланушыларды бақылау дизайнерлерге навигация қиындықтары, басқару элементтері, түсінік моделі және т.б. туралы түсінік береді. Осы өлшемдерді талдаудың басты мақсаты – пайдаланушыларға ұнайтын және берілген тапсырмаларды сәтті орындауға көмектесетін прототип дизайнын табу немесе жасау. Пайдаланушылық сынақтардан кейін дизайнер бақылағандарды, сондай-ақ осы мінез-құлқының себептерін жазып алуы және нәтижелерге сәйкес модельді өзгертуі маңызды. Дизайн қатесінің көзін және пайдаланушының не істегенін анықтау көбінесе қиынға соғады. Дегенмен, тиімді пайдаланушылық сынақтар мәселенің шешімін бермейді, бірақ келесі сынақтар үшін жаңартылған жобалау ережелерін ұсынады.

Қашықтан пайдалануды тексеру

Қашықтан пайдалануды тексеру (модерацияланбаған немесе асинхронды пайдалануды тексеру деп те аталады) – арнайы өзгертілген онлайн сауалнаманы пайдалануды қамтиды, бұл пайдаланушыларды тексеру зерттеулерін сандық түрде бағалауға мүмкіндік береді, үлкен үлгілер көлемін жасау арқылы немесе арнайы жабдықтар қажет болмайтын терең сапалық талдау жүргізуге мүмкіндік туғызады. Бұл стильдегі пайдаланушы тексеруі демографиялық, көзқарас және мінез-құлық түрлері бойынша пікірлерді бөліп қарауға да мүмкіндік береді. Тексерулер пайдаланушының өзінің ортасында (зертханаларда емес) жүргізіледі, бұл нақты өмірлік жағдайларды модельдеуге көмектеседі. Бұл тәсіл сонымен қатар алыс аймақтардағы пайдаланушылардан оңай пікір алуға мүмкіндік береді. Оның екі түрі бар: сандық және сапалық. Сандық тексерулер үлгілердің үлкен көлемін және тапсырмаларға негізделген сауалнамаларды пайдаланады. Мұндай зерттеулер күдікті пайдалану мәселелерін растау үшін пайдалы. Сапалық зерттеулер жақсырақ зерттеушілік зерттеулер ретінде қолданылады, кішкентай үлгілер көлемінде, бірақ жиі, тіпті күнделікті итерацияларда. Сапалық зерттеулер әдетте жауап берушінің экранын бақылауға және оның ойларын айтуына мүмкіндік береді (экранды жазу бейнесі, SRV), ал терең түсінік үшін жауап берушінің веб-камерасынан түсірілген бейне де қолданылады (Бейне ішінде бейне, ViV, кейде Сурет ішінде сурет, PiP деп те аталады).

Мобильді құрылғылардың қашықтан пайдалануын тексеру

Мобильді және оған байланысты платформалар мен қызметтердің өсуі (мысалы: Мобильді ойындар 2010-2012 жылдары 20 есе өсті) мобильді құрылғыларда, әсіресе қосымшалармен өзара әрекеттесуде, қашықтан модерацияланбаған пайдалану тестін қажет етті. Бір әдіс – арнайы тестілеушілерге камералар мен арнайы камера ұстағыштарын жіберіп, олардың смартфон немесе планшет экранын, әдетте HD камера арқылы жазуын қамтамасыз ету. Бұл тәсілдің кемшілігі – респонденттің саусақ қозғалысы экранды жабуы мүмкін, сондай-ақ таңдалған респонденттерге арнайы жабдықты жеткізумен байланысты логистикалық қиындықтар мен бұрмалаушылықтар туындайды. Жаңа тәсіл респонденттің компьютер экранына мобильді құрылғы экранын сымсыз проекциялауды қолданады, содан кейін оларды веб-камера арқылы жазуға болады, осылайша қатысушының бейнесі мен экрандағы өзара әрекеттесулерді бірдей көруге мүмкіндік туады, сонымен қатар респонденттердің ауызша ойларын да қосуға болады.

Дауысты ойлау

Дауыстап ойлау протоколы – пайдаланушылықты және психологиялық зерттеулерде қолданылатын деректерді жинау әдісі. Ол пайдаланушыдан ойлау процестерін ауызша жеткізуді (яғни, пікірлерін, ойларын, күтулерін және іс-қимылдарын білдіруді) талап етеді, олар тапсырманы немесе тапсырмалар жиынтығын орындағанда. Пайдаланушылықты тексерудің кең таралған әдісі ретінде, дауыстап ойлау зерттеушілерге тапсырманы орындау және аяқтау барысында пайдаланушының қандай ойда екенін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл – дәстүрлі «арзан» пайдаланушылықты тексеруге ұқсас, қайталанатын әдіс. Тестілеуші мен команда тексеру үшін мақсатты топты анықтауы, қатысушыларды зертханаға шақыру кестесін жасауы, пайдаланушылардың мінез-құлқы қалай өлшенетінін шешуі, тест сценарийін құрастыруы және қатысушылардың ауызша протоколды (мысалы, дауыстап ойлау) қолдануын қамтамасыз етуі керек. Алайда, бұл әдістерден айырмашылығы, ол проблема анықталғанда және шешімі анық болғанда пайдаланушы интерфейсіне өзгерістер енгізуді ұсынады. Кейде мұндай өзгерістер бір қатысушыны бақылағаннан кейін де жасалуы мүмкін. Қатысушыдан деректер жиналғаннан кейін, пайдаланушылық инженері мен команда келесі қатысушыға дейін прототипке өзгерістер енгізуге бола ма, жоқ па, соны шешеді. Содан кейін өзгертілген интерфейс қалған пайдаланушылармен тексеріледі.

Тандемдегі немесе бірге ашылған субъектілер

Тандемдегі қатысушылар (немесе бірлесіп зерттеу) – өнімді пайдаланудың ыңғайлылығы туралы маңызды ақпарат алу үшін қолданысқа жарамдылықты сынауда қатысушыларды жұптастыру. Қатысушылар көбінесе орындалуға тиіс тапсырмаларды жоғары дауыспен талқылайды, және осы талқылаулар барысында байқаушылар дизайнның қай жерлерінде қиындықтар бар екенін анықтайды. Екі қатысушының арасында бірлесіп мәселелерді шешуді және соған алып келетін пікір алмасуды ынталандыру үшін, сынақтарды бір-біріне тәуелді ету арқылы жасауға болады, оларға бір-бірін толықтыратын жауапкершілік аймақтарын беріп (мысалы, бағдарламалық жасақтаманы сынау кезінде, бір қатысушыға тышқанды, ал екіншісіне пернетақтаны басқаруды тапсыруға болады).

Компоненттерге негізделген пайдалануды тексеру

Компоненттік негіздегі пайдаланушылық сынақ – өзара әрекеттесу жүйесінің ең қарапайым бөліктерінің, яғни өзара әрекеттесу компоненттерінің пайдаланушылық қасиеттерін бағалауға бағытталған тәсіл. Бұл тәсілге пайдаланушылардың әрекеттерін тіркеген журналдық файлдарға негізделген компонентке тән сандық көрсеткіштер және компоненттік пайдаланушылық сауалнамалар кіреді.

Танымдық нұсқаулық

Когнитивтік қадамдау – жұмыс істеп тұрған прототиптің немесе дайын өнімнің қолданушымен өзара әрекеттесуін бағалау әдісі. Ол жүйенің оңай игерілуін бағалау үшін қолданылады. Когнитивтік қадамдау жүйемен өзара әрекеттескенде қолданушының ой-өрісі мен шешім қабылдау процесін түсінуге көмектеседі, әсіресе жүйені алғаш рет немесе сирек пайдаланатындар үшін.

Салыстырмалы бағалау

Бенчмаркинг белгілі бір дизайн түрі үшін стандартталған сынақ материалдарын жасайды. Бенчмарк құру кезінде төрт негізгі ерекшелік қарастырылады: негізгі міндетті орындауға кеткен уақыт, қателерді түзетуге кеткен уақыт, қолданбаларды үйренуге кеткен уақыт және жүйенің функционалдығы. Бенчмарк болған соң, жүйенің қолданылуын анықтау үшін басқа дизайнды оған салыстыруға болады. Пайдаланушылықты зерттеудің көптеген жалпы мақсаттары, мысалы, пайдаланушы мінез-құлқын түсінуге тырысу немесе баламалы дизайнды зерттеу сияқты, назардан тыс қалдырылуы керек. Көптеген басқа пайдаланушылық әдістерінен немесе зертханалық зерттеулердің түрлерінен өзгеше, бенчмарк зерттеулері әдістемеге, зерттеу протоколына және деректерді талдауға көбірек назар аудара отырып, нақты эксперименталды психологиялық зертханалық зерттеулеріне жақынрақ келеді.

Мета-талдау

Мета-талдау – зерттеулердің нәтижелерін біріктіріп, оның қорытындыларын жинақтауға арналған статистикалық әдіс. Бұл терминология 1976 жылы сандық әдебиеттік шолу ретінде пайда болды. Бұл бағалау түрі құрылғының қолданылу ықтималдығын анықтау үшін өте қуатты, себебі ол бірнеше зерттеуді біріктіріп, өте нақты сандық деректермен негіздейді.

Жеке тұлға

Персоналар – сайттың немесе өнімнің әртүрлі пайдаланушыларын және олардың демографиялық және технографиялық ерекшеліктерін бейнелеу үшін жасалған ойдан шығарылған кейіпкерлер. Алан Купер 1998 жылы «The Inmates Are Running the Asylum» кітабында интерактивті дизайнның бір бөлігі ретінде персоналарды пайдалану тұжырымдамасын енгізді, бірақ бұл тұжырымдаманы 1975 жылдан бері қолданып келген. Персоналар – әртүрлі дизайн кезеңдерінде қолданылатын пайдаланушылықты бағалау әдісі. Персоналарды жасаудың ең қолайлы уақыты – дизайнның бастапқы кезеңі, бұл дизайнерлерге өнімді пайдаланатын адамдар туралы нақты түсінік береді. Персоналар – нақты пайдаланушылар топтарын және олардың қажеттіліктерін көрсететін архетиптер, олар адам, жағдай немесе қолдану сценарийінің жалпы сипаттамасы болуы мүмкін. Бұл техника мақсатты пайдаланушылар тобы туралы маркетингтік деректерді пайдаланушылардың бірнеше нақты түсініктеріне айналдырып, дизайн командасы арасындағы эмпатияны арттырады, соңғы мақсат – өнімді персоналардың оны қалай қолданатынына сәйкес ету. Персоналарға қажетті маркетингтік деректерді жинау үшін онлайн сауалнамалар, веб-талдау, клиенттердің пікір білдіру формалары, пайдаланушылық тесттер және клиенттермен қызмет көрсету өкілдерімен жүргізілетін әңгімелер сияқты бірнеше құралдарды қолдануға болады.

Кәсіби даму

Пайдалануға қабілеттілік мамандары кейде өндірістік инженерлер, психологтар, кинезиологтар, жүйелік дизайн инженерлері немесе ақпараттық архитектура, ақпарат және кітапхана ғылымдары, немесе Адам-компьютер өзара әрекеттесуі (ХКК) саласы бойынша білім алады. Бірақ көбінесе бұл өз ұйымдарында пайдалануға қабілеттілікке баса назар аударатын, нақты салаларда білім алған адамдар болады. Жұмыс немесе күнделікті өмірде қажетті функцияларды орындау үшін құралдарды қолдануды жеңілдету және тиімдірек етуді көздейтін кез келген адам пайдалану қағидаттары мен ережелерін оқып үйренуден пайда көреді. Білімін дамытқысы келетіндерге User Experience Professionals' Association онлайн ресурстар, анықтамалар тізімі, курстар, конференциялар және жергілікті бөлімдердің жиналыстарын ұсынады. UXPA сондай-ақ, жыл сайынғы қараша айында Дүниежүзілік Пайдалану Күнін ұйымдастыруға қолдау көрсетеді. Байланысты кәсіби ұйымдарға Адам факторлары және Эргономика қоғамы (HFES), Компьютерлік машиналар қауымдастығының Компьютерлік Адаммен өзара әрекеттесу (SIGCHI), Коммуникация дизайны (SIGDOC) және Компьютерлік графика және Интерактивті техникалар (SIGGRAPH) бойынша арнайы қызығушылық топтары кіреді. Техникалық коммуникация қоғамының Пайдалануға қабілеттілік және Пайдаланушы тәжірибесі (UUX) бойынша арнайы тобы бар. Олар "Пайдаланушы интерфейсі" деп аталатын тоқсандық ақпараттық бюллетень шығарады.