Андре Сент-Лагю: Француз математигі және оның ғылыми еңбектері

Кіріспе

Француз математигі (1882–1950)

Андре Сент-Лагуэ (ɑ̃. dʀe sɛ̃t. la.ɡy, 1882 жылдың 20 сәуірі, Сент-Мартин Куртон – 1950 жылдың 18 қаңтары) – француз математигі, графтар теориясы саласындағы пионер. Оның орын бөлу әдістері жөніндегі зерттеулері (1910 жылы жарияланған) оның есімімен аталған әдіске, яғни Сент-Лагуэ әдісіне әкелді. Сайлау қорытындысының пропорционалдығын өлшеуге арналған Сент-Лагуэ индексі де оның құрметіне аталған. Ол сонымен қатар энтомолог Антуан Магнанның «Құбылыс ұшуы» (Hermann and Cle, Париж, 1934) кітабының кіріспесінде айтылған, бал арасының ұша алмайтынын көрсеткен бейресми есептеуімен де белгілі. Бұл кездейсоқ есептеу ұшақ пен араны салыстыруға негізделген, аралардың қанаттары тегіс және жалпақ деген дұрыс емес болжам жасаған. Ол және басқалар бұл қателіктерді тез жөндеді, бірақ араның ұшуы мүмкін емес екенін көрсеткен ғалым туралы әңгіме бүгінге дейін сақталып келеді. Ол «Белгіліден белгісізге» (биолог Жан Ростанның алғы сөзімен) сияқты бірнеше танымал математикалық оқулықтарды жариялады, олар бірнеше тілге аударылды.

Өмірбаян

1882 жылы Кастельжалук (Лот-и-Гаронна) қаласында туған Сент-Лагу 20 жасында бірден Политехникалық мектепке және Жоғары нормалды мектепке қабылданды. Ол соңғысын таңдап, провинцияларда, содан кейін Парижде профессор болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш рет жараланған ол 1917 жылдан 1919 жылға дейін Нормалды мектептің өнертабыстар бөлімінде жұмыс істеді, ұзақ қашықтықтағы артиллериялық снарядтарды зерттеді, одан кейін құстардың ұшуын және авиацияға қатысты мәселелерді (теориялық сынақтар) зерттеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Париж мектептерінде профессор болған ол, Ұлттық консерваторияда математикадан лекция оқыды. 1938 жылы қолданбалы математика кафедрасын иеленді. Ол бірнеше буын инженерлер мен техниктерді тәрбиеледі. Ол «Ашылыстар сарайының» математика бөлімін ұйымдастырды және сол бөлімнің жетекшісі болды, оның энциклопедиялық білімі әлі де сезіледі. Академиялық қызметінен бөлек, ол белсенді өмір сүрді, әсіресе 1929 жылы президенті болған Зияткерлік еңбеккерлер конфедерациясында. Оккупацияның басында-ақ қарсылық қозғалысына белсенді қатысып, тіпті біраз уақыт түрмеде отырды. Бостандыққа шыққаннан кейін Ұлттық өнер және кәсіп консерваториясындағы қызметін жалғастырды және студенттер саны арта түсті. Өмірінің соңында ол үш курста, барлығы екі мың бес жүз студентке сабақ берді. Құрметті легионның офицері, «Круа де Герр» орденінің иегері және Қарсылық медалімен марапатталған, Арнайы қоғамдық жұмыстар мектебінің профессоры, Халықаралық зияткерлік еңбеккерлер конфедерациясының төрағасы, Орта тап конфедерациясының вице-президенті, Бұрынғы қауымдастықтар президенті, Ұлттық экономикалық кеңестің бұрынғы вице-президенті, Франция банкінің Бас кеңесінің бұрынғы мүшесі, Уақытша кеңесшіл ассамблеяның бұрынғы орынбасары. Оның кенеттен қайтыс болуы, оның Психикалық институттың Достар лигасы комитетінің төрағалығын қабылдаған сәтте болды, онда ол 1949 жылы вице-президент, ал 1934 жылдан бері мүше болып келген. (Р. Уорколиер, ИМИ вице-президенті, 1950 жылғы қаңтар-ақпан-наурыз)

Born in Casteljaloux (Lot et Garonne) in 1882, Sainte Lague was admitted at once, at the age of 20 years at the Ecole Polytechnique and Ecole Normale Superieure. He chose the latter and became a professor in the provinces, then in Paris. During World War I, having been wounded three times, he was attached to the Department of Inventions of the Normal School from 1917 to 1919, studied long range artillery shells, and thereafter, the flight of birds and matters relating to aviation (theory test fish). After the First World War, as a professor in the schools of Paris, he became a lecturer in mathematics at the Conservatoire National des Arts et Metiers. Then he received in 1938, the Chair of Applied Mathematics. He trained generations of engineers and technicians. He was the organizer and host of the Mathematics Section of the Palace of Discovery, where his encyclopedic mind is still present. Besides his academic career, he led a life of an activist, especially the Confederation of Intellectual Workers, of which he was president in 1929. From the earliest days of the occupation, he took an important part in the resistance and was even imprisoned for a while. He resumed his duties at the Conservatoire National des Arts et Metiers after the Liberation and had a growing number of students. At his death he was teaching three courses totaling two thousand five hundred students. Officer of the Legion of Honour, Croix de Guerre and Medal of the Resistance, a professor at the School of Special Public Works, chairman of the International Confederation Intellectual of Workers, Vice President of the Confederation of the Middle Class, former president of the Society of Fellows, former vice president of National Economic Council, former member of the General Council of the Banque de France, former Deputy Provisional Consultative Assembly. ( )

His sudden death came at the very moment he had just accepted the chairmanship of the Committee of the League of Friends of the Psychic Institute, where he was vice president in 1949 and member since 1934. "(R. Warcollier, Vice President of IMI, January–February–March 1950)