Жапондық дәстүрлі Дарұма қуыршағы – Бодхидхарманың символы, сәттілік әкелетін талисман. Көрербілгіштік пен ынтаны қолдайды. Тарихы мен мағынасы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәстүрлі жапондық қуыршақ
Traditional Japanese doll
Дарума қуыршағы (達磨) – буддизмнің Дзен дәстүрінің негізін қалаушы Бодхидхарманың бейнесімен жасалған қуыс, дөңгелек, жапондық дәстүрлі қуыршақ. Бұл қуыршақтар көбінесе қызыл түсті болып, үнді монахы Бодхидхарманы бейнелейді, бірақ өңірге және суретшіге байланысты түсі мен дизайны әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір адамдар оны ойыншық деп есептесе де, Дарума терең символизмге толы және жапондықтар үшін жақсылық әкелетін талисман саналады. Дарума қуыршақтары табандылық пен сәттіліктің символы ретінде танымал, сондықтан олар көбінесе қолдау көрсету үшін сыйға беріледі.
A Daruma doll (達磨) is a hollow, round, Japanese traditional doll modeled after Bodhidharma, the founder of the Zen tradition of Buddhism. These dolls, though typically red and depicting the Indian monk, Bodhidharma, vary greatly in color and design depending on region and artist. Though considered a toy by some, Daruma has a design that is rich in symbolism and is regarded more as a talisman of good luck to the Japanese. Daruma dolls are seen as a symbol of perseverance and good luck, making them a popular gift of encouragement.
Бодхидхарма
Бодхидхарма – 5-6 ғасырларда өмір сүрген буддалық монах. Ол дәстүрлі түрде Чань (Дзен) буддизмін Қытайға жеткізуші ретінде танылады. Бодхидхарманың өмірі туралы заманауи деректер аз, ал кейінгі әңгімелер аңыздармен толығып кеткен. Бір дерек бойынша, Бодхидхарма қабырғаға қарай отырып медитация жасаумен де танымал болған. Аңызға сүйенсек, ол тоғыз жыл бойы қозғалмай қабырғаға қарай отырып, ойға шолған, нәтижесінде аяқ-қолдары қурап түсіп қалған. Тағы бір кең таралған аңыз бойынша, тоғыз жылдық медитация кезінде ұйықтап қалғаннан кейін, өзіне ашуланып, енді ешқашан ұйықтамау үшін қабақтарын кесіп тастаған. Басты қытай деректеріне қарағанда, Бодхидхарма Батыс аймақтардан келген, ол Орталық Азияны, тіпті Үндістан субконтинентін де қамтуы мүмкін, және ол «парсылық Орталық Азиялық» немесе «Оңтүстік Үндістандық, ұлы үнді патшасының үшінші ұлы» болған. Буддалық өнерде Бодхидхарма – қытай емес, ашулы, қалың сақалды, кең көзді адам ретінде бейнеленеді. Чань мәтіндерінде ол «көк көзді варвар» (c=碧眼胡) деп аталады.
Bodhidharma was a Buddhist monk who lived during the 5th/6th century CE. He is traditionally credited as the transmitter of Ch'an (Zen) to China. Little contemporary biographical information on Bodhidharma is available, and subsequent accounts have become layered with legend. According to one tradition, Bodhidharma gained a reputation for, among other things, his practice of wall gazing. Legend claims that he sat facing a wall in meditation for a period of nine years without moving, which caused his legs and arms to fall off from atrophy. Another popular legend is that after falling asleep during his nine year meditation he became angry with himself and cut off his eyelids to avoid ever falling asleep again. According to the principal Chinese sources, Bodhidharma came from the Western Regions, which refers to Central Asia but may also include the Indian subcontinent, and was either a "Persian Central Asian" or a "South Indian the third son of a great Indian king." Throughout Buddhist art, Bodhidharma is depicted as an ill tempered, profusely bearded, wide eyed non Chinese person. He is referred as "The Blue Eyed Barbarian" (c=碧眼胡) in Chan texts.
Тарих және коммерцияландыру
Дарумамен байланысты қазіргі танымал символика, жақсы ырысқа ие болу үшін қолданылатын нысан ретінде, Токионың солтүстігіндегі Такасаки қаласындағы (Гунма префектурасы) Шорринзан Дарума ғибадатханасынан бастау алды. "Омоча": Ойнауға болатын (немесе ойнауға болмайтын) заттар" кітабының авторы Йозеф Кибурц, Дарума Дераның негізін қалаушысы Бодхидхарма бейнесін салған Жаңа жылдық ырыс-нығметтер жасағанын түсіндірді. Қауым мүшелері осы ырыс-нығметтерді "бақыт пен өркендеуді әкелу және апаттар мен бақытсыздықтарды болдырмау" үшін сақтап қалады. Дарума мүсінінің тоғызыншы діни қызметкер Тогаку, қауым мүшелерінің жаңа ырыс-нығметтерді үнемі сұрауына шешім тапқан кезде осы аймақта пайда болды деп есептеледі. Өйткені, бұл ырыс-нығметтер бір жылдық тиімділікке ие болғандықтан, халық жыл сайын жаңаларын талап ететін. Ол бұл мәселені Мейва дәуірінің (1764-72) басында оларға өздерінің Дарума ырыс-нығметтерін жасауды тапсыру арқылы шешті. Ғибадатхана халық үшін ағаштан қалыптар жасады. Шаруалар кейін осы қалыптарды үш өлшемді қағаз-маше ырыс-нығметтерін жасауға қолданды. Кибурц Дарума мүсіні мен құмыралы қуыршақтың қашан біріккені белгісіз екенін, бірақ екеуі де 19-ғасырдың ортасына қарай бір-бірімен теңестірілгенін айтады. Бұл қуыршақ тез танымал болып, аймақтың талисманына айналды. Бұл, әсіресе, отбасылардың көпшілігі жібек өсірумен айналысқандықтан, сәттілікке үлкен ырыс қажеттігінен туындады. Фестивальде Шорринзан монахтары әлемдік бейбітшілік үшін 24 сағат бойы сүрелер оқиды.
The current popular symbolism associated with Daruma as a good luck charm in part originated at Shorinzan Daruma Temple, in the city of Takasaki (Gunma Prefecture, north of Tokyo). Josef Kyburz, author of "Omocha": Things to Play (Or Not to Play) with, explained that the founder of Daruma Dera would draw New Year’s charms depicting Bodhidharma. The parishioners would keep these charms to "bring happiness and prosperity and ward off accidents and misfortune". It is believed that the Daruma figurine then originated from this region when the ninth priest, Togaku, found a solution to handle the constant requests of the parishioners for new charms. The charms were always given with an effectiveness of one year, so the people required new ones every year. He solved this by entrusting them with the making of their own Daruma charms near the beginning of the Meiwa period (1764–72). The temple made wooden block molds for the people to use. The peasants then used these molds to make three dimensional papier mâché charms. Kyburz notes that though it is unknown when the Daruma figurine combined with the tumbler doll; the two were well recognized as synonymous by the mid 19th century. The doll quickly grew in popularity, becoming a mascot of the region. This was due greatly in part to fact that the majority of the families were silk farmers, a crop which requires a great deal of luck for success. The festival also features a 24 hour reading of sutras by the Shorinzan monks for world peace.
Физикалық ерекшеліктері мен символикасы
Даруманың дизайны, әсіресе пішіні, түсі, көздері және миығы, әрқайсысының өзіндік тарихы мен символдық мағынасы бар.
Daruma’s design, particularly the shape, color, eyes and facial hair, each have its own history and symbolic meaning.
Пішіні
Дарумалар әдетте қағаз-машеден жасалады, дөңгелек пішінді, іші қуыс және төменгі жағы салмақты болады, сондықтан олар еңкейген кезде әрқашан тік күйге оралады. Жапон тілінде «роли-поли» ойыншығын окиагари деп атайды, яғни «тұру» (оки) және «көтерілу» (агари) мағынасын білдіреді. Осы ерекшелік сәттілікке жету, қиындықтарды еңсеру және қайыршылықтан қалысқа қабілеттілікті бейнелейді. Бұл түмбіл қуыршақ стилі 17 ғасырдың ортасында Кинки аймағында танымал болған Окиагари Кобоши деп аталатын бұрынғы ойыншыққа ұқсас, ол өзін-өзі тіктеп қоятын кішкентай монах еді. Дегенмен, түпнұсқа окиагари ойыншығы 1368-1644 жылдар аралығында Мин Қытайынан әкелінген деп есептеледі.
Darumas are still usually made of papier mâché, have a round shape, are hollow and weighted at the bottom so that they will always return to an upright position when tilted over. In Japanese, a roly poly toy is called okiagari, meaning to get up (oki) and arise (agari). This characteristic has come to symbolize the ability to have success, overcome adversity, and recover from misfortune. The tumbler doll style is similar to an earlier toy called the Okiagari Koboshi, a little self righting monk which was popular in the Kinki region during the mid 17th century. The original okiagari toy, however, is said to have been introduced from Ming China around 1368–1644.
Түсі
Даруманың дәстүрлі қызыл түске боялуының шығу тегі діни қызметкерлердің киімімен байланысты болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі сенімді дереккөздерді табу қиын, бірақ Жапониядағы бір веб-сайтта бұл қызыл түс "жоғары дәрежелі діни қызметкердің киіміне тән түс" деп көрсетілген. Автор "Дарума Дзен сектасының негізін қалаушы болғандықтан, ол қызыл шапан киген болуы керек" деген қорытындыға келеді. Өнер тарихшысы Джеймс Т. Улак "Чикаго өнер институтындағы жапондық жұмыстар" атты мақаласында Бодхидхарманың қызыл шапан киіп, оны қуыршақ ретінде бейнелеуден бұрынғы суреттеу тарихын құжаттаған. Қызыл шапанымен Дарума аурудан айығуға көмектесу рөлін атқарады. Эдо дәуірінің соңында (1603-1868) қызыл түс қызылшамен тығыз байланысты деп есептелген. Хартмут О. Ротермонд, "Жын-перілер ме әлде жұқпалы аурулар?" кітабының авторы, Эдо және айналасындағы қалаларда қызылша мен шешек ауруларының көп тарағанын айтады. Қазіргі Жапонияда қызыл түске ерекше құштарлық танытқан шешек құдайына арналған көптеген қызыл киелі орындар бар. Бұл ғибадатханалар осы індеттерге қарсы тұру үшін салынған. Жапондықтар шешек құдайының қанағаттанған жағдайда ауру балаға амандық сыйлайды деп сенгендіктен, үйдің айналасына қызыл қағаздан жасалған арқандар керіп, балаға қызыл шапан кигізіп, құдайға арнап Дарума мүсіндері сияқты талисман қоятын шағын құрбандық үстел жасайтын. Бұл сақтық шаралары үйде ауру бар екенін ескерту және аурудың айналасында тазалықты сақтау үшін де қолданылған. Дегенмен, Даруманың қызыл түсі құдайды тыныштандыру үшін, ал окиагари бейнесі науқасты тез сауығуға шақыру үшін пайдаланылған. Дәстүр бойынша, Дарума үй шаруашылығына қажетті зат ретінде сатып алынар еді және көздерін тек үйдің басшысы ғана бояйтын. Мұның мысалы – сайлау кезінде саясаткерлердің іс-әрекеттері. Саяси партиялар өз штаб-пәтерлерінде жергілікті ғибадатханалардан сатып алынған үлкен Дарума қуыршақтары мен амулеттермен, жеңіске дұға ету үшін жиі көрінетін. Бұл тәжірибе 1967 жылы Time журналында жарияланған мақалада аталып өтті: "Өткен аптада Жапонияның биліктегі Либералды-демократиялық партиясының Токиодағы штаб-пәтерінде премьер-министр Эйсаку Сато суми щеткасын сиялы тасқа батырып, жылдам қимылмен Дарумасының қараңғы оң көзін бояды. "Көздер", - деді ол аяқтағаннан кейін, "менікідей үлкен". Мацукава дарума (松川だるま) отбасының үйін күзету мақсатымен көздері боялған күйінде жасалады. Бұл күрделі фигуралар дәстүрлі Дарумадан жұқарақ және көбінесе көк түске боялады, ал негізі жеті бақытты құдайды тасымалдайтын кеме нысанында қалыпталған (немесе жай ғана боялған).
Though it is not certain, the origins of Daruma's traditional red coloring probably came from the color of priest's robes. Reliable sources in English are hard to find, but one Japan based website cites this red as being the "color of the robe of a high ranking priest. The author then concludes that "since Daruma was the founder of the Zen Sect, he must have worn a red robe." The art historian James T. Ulak has documented a history of depictions of the Bodhidharma wearing lavish red robes, prior to representations of him as a doll, in an article entitled "Japanese Works in The Art Institute of Chicago." By virtue of his red robes, Daruma has come to play a role in recovering from sickness. During the late Edo period (1603 1868), red was believed to have a strong association to smallpox. Hartmut O. Rotermond, author of Demonic Affliction or Contagious Disease?, describes that in Edo and surrounding cities, there were many outbreaks of measles and smallpox. In present day Japan, there are many red shrines dedicated to a God of Smallpox, which had a particular liking for red. These shrines were built in response to those outbreaks. Believing that the God of smallpox, if pleased, would spare the afflicted child, the Japanese would often stretch out ropes around the house strung with red paper strips, have the child wear a red robe, and make a small altar for the God to put talisman like Daruma figurines on. These precautions were also used to warn others that sickness was in the house, and to encourage cleanliness around the sick. The red of Daruma, however, was used to pacify the God, while the image of okiagari was to encourage the patient to recover as quickly as they fell ill. Traditionally, the Daruma was purchased as a household item, and only the head of the household would paint in the eyes. One example of this is politicians during election time. Political parties have often been shown at their headquarters with large Daruma dolls and amulets purchased from local temples as a prayer for victory. This practice was highlighted in a 1967 article in Time magazine: "Last week, in the Tokyo headquarters of Japan's ruling Liberal Democratic Party, Premier Eisaku Satō dipped a sumi brush into an ink stone and with swift strokes daubed in the dark right eye of his Daruma. 'The eyes,' he remarked when he had finished, 'are as big as my own.'" The Matsukawa Daruma (松川だるま) is produced with the eyes already painted, with the purpose of watching over a family's household. These intricate figures are more slender than traditional Daruma and typically feature blue coloring and a base molded (or simply painted) in the form of the ship that transports the Seven Lucky Gods.
Бет түкпірі
Даруманың бетіндегі шашы Азия мәдениетінде ұзақ өмір сүруді бейнелейтін жануарлардың – тұруқ пен тасбақаның символы болып табылады. Оның қабағы – тұруқтың пішінінде, ал бетіндегі түктері – тасбақаның қабығын еске түсіреді. Жапондық веб-сайттардың мәліметінше, бастапқыда мұрты мен екі жағында жылан немесе аждаһа бейнеленген, бірақ ұзақ өмір сүру тілегін күшейту үшін тасбақаға өзгертілген. Осылайша, Дарума «Тұруқ мың жыл, тасбақа он мың жыл өмір сүреді» деген жапон мақалымен үйлесімді жасалған.
Daruma's facial hair is a symbolic representation of the animals well known in Asian culture to embody longevity: the crane and the tortoise. The eyebrows are in the shape of a crane, while the cheek hair resembles the shell of the tortoise. A Japanese based website states that originally, there was a snake or dragon depicted across the moustache and cheeks, but was changed to tortoise to emphasize the desire for longevity. In this way, Daruma was designed to match the Japanese proverb "The crane lives 1000 years, the tortoise 10,000 years".
Дарума өртеніп жатыр
Жыл соңында барлық дарумалар сатып алынған ғибадатханаға қайтарылып, дәстүрлі өртеу рәсімі өткізіледі. Теология профессоры Х. Нилл Макфарланд «Жапониядағы Бодхидхарма символикасындағы әйелдер мотивтері» атты мақаласында Бодхидхарманың әйел бейнелерін талқылайды. Бұл ерекшеліктің себебі Эдо дәуірінде дамыған сол кездегі әлеуметтік өзгерістерде жатыр. Әлеуметтік жіктелу сатушыларды ең төменгі санатқа қойды, олар өз кезегінде жоғары топтағылар қастер тұтқан нәрселерді қызықтап, әзіл-қалжыңға салып, өзіндік мәдениетін дамытты. Бұл Бодхидхарманың әйел (жезөкше) ретінде бейнеленуінен көрінеді, себебі әйелдер де сол "окиягари" тұрақтылығын көрсетті. Бодхидхарманы бейнелейтін танымал өнер туындылары да оның орнына әйел суретімен қайта жаңартылды.
At the end of the year, all the Daruma are brought back to the temple they were purchased from for a traditional burning ceremony. H. Neill McFarland, Professor of Theology, discusses the feminine representations of Bodhidharma in his article Feminine Motifs in Bodhidharma Symbology in Japan. The answer to this anomaly lies in the social changes at the time, developing in the Edo Period. The class distinctions placed the merchants at the bottom, who in turn developed their own culture focusing on humor and poking fun at what those of higher class held sacred. This is evident in the depiction of Bodhidharma as a prostitute since prostitutes displayed the same "okiagari" resilience. Famous pieces of art depicting Bodhidharma were also redrawn with a woman in his place.
Балалар ойыны
Көптеген балалар ойынында Дарума туралы айтылады. Жапон тілінде қар адамдары "Юкидарума" (雪だるま) деп аталады, яғни "қар Дарумасы". Бұл, мүмкін, пішіні Дарумаға байланысты болғандықтан, олар көбінесе үш емес, екі бөліктен тұрады. "Дарумасан га Коронда" американдық "Қызыл/Жасыл шам" ойынымен тең келеді. "Дарума Отоши" (だるま落とし) – бес бөліктен тұратын дәстүрлі ойын. Әдетте, бөліктер жоғарыдан төменге қарай, жаңбыр көкжиегінің түстерінде болады: бас – адам беті, көк, жасыл, сары, қызыл. Ойынды кішкентай балғамен бөліктерді төменнен жоғарыға қарай соғып ойнайды, бөліктердің құлауын болдырмай.
Many children's games make mention of Daruma. In Japanese, snowmen are called "Yukidaruma" (雪だるま), literally snow daruma. Possibly because the shape is related to Daruma, they usually only have two sections instead of three. Darumasan ga Koronda is an equivalent to the American Red Light/Green Light game. Daruma Otoshi (だるま落とし) is a traditional game played with a daruma doll in five pieces, usually in the colors of the rainbow, from top to bottom: head – a man's face, blue, green, yellow, red. The game is played by using a small hammer to hit each of the colored pieces, from bottom to the top, without letting the pieces fall during the game.