Кіріспе

Адам күшімен жүретін жүк тасымалдауға арналған көлік құралдары 20-шы ғасырда пайда болғаннан бері жүк тасымалдау үшін көптеген көліктер құрастырылды. Олар дөңгелектерінің санына қарай – әдетте екі, үш немесе төрт – және қолданылуына қарай әртүрлі аталады. Велосипедтер, дициклдер, трициклдер немесе квадроциклдерге жүк тасымалдау (би / три / т.б.), жүк велосипедтері, қорап велосипедтері (багаждың пішініне байланысты), тасымалдау велосипедтері сияқты анықтамалар қолданылады. Кейде оларды велосипедтік жүк көлігі деп те атайды, бұл "жүк көлігі" сөзінің автомобиль пайда болғанға дейінгі мағынасын қолданады. Жүк велосипедтерінің құрылымына ашық немесе жабық қорап, жалпақ платформа немесе сым торыдан тұратын жүк орны кіреді, ол көбінесе бір немесе екі дөңгелектің үстіне, алдыңғы дөңгелектің артына немесе көліктің алдыңғы немесе артқы жағындағы параллель дөңгелектердің арасына орнатылады. Рама, жетегі және дөңгелектер қалыпты велосипедке қарағанда ауыр жүктерді көтеруге қабілетті болуы керек.

Даму

Алғашқы жүк велосипедтерін саудагерлер пошта, нан және сүт сияқты тауарларды жеткізу үшін пайдаланған. Ертедегі жүк велосипедтері – алдыңғы немесе артқы жағында ауыр жүк тасуға арналған құрылғылары бар, кейде үлкен алдыңғы жүк тасушыға орын беру үшін кішірек алдыңғы доңғалақты ауыр стандартты велосипедтер болды. 20 ғасырдың басында саудагерлер оларды жергілікті жеткізулер үшін кеңінен қолданды. Ұлыбританияда осы стиль әлі күнге дейін кейде «қасап велосипеді» немесе «делибайк» деп аталады, бірақ почта қызметі ең ірі автопаркке ие. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өнеркәсіптік дамыған елдерде ішкі жану қозғалтқыштарының басымдығымен жүк велосипедтерінің танымал болуы төмендеді. Дегенмен, әлемнің қалған бөлігінде олар өндіріліп, белсенді түрде қолданыла берді. 2000 жылдары экологиялық саналы дизайнерлер мен шағын өндірушілер жүк велосипедтерін өндіру саласын қайта жандандыруға бастама берді. Кейбір жүк велосипедін жасаушылар мен пайдаланушылар велосипедшінің күшін күшейту үшін электр көмекші қозғалтқыштарды қолданады. Электр көмекшісі жүк велосипедтерінің тасымалдау қабілетін және жүру қашықтығын арттыра алады, бірақ велосипедтің құнын да арттырады және бортындағы батареяны қажет етеді.

Түрлері

Амстердам мен Копенгагенде жүк велосипедтері өте танымал. Амстердамда көптеген тұрғындар қалалық берік велосипедтеріне үлкен алдыңғы жүк тасымалдағыштарды орнатады. Арнайы жасалған жүк велосипедтерінің де кең ассортименті бар, оның ішінде ұзартылған доңғалақ базасы бар екі доңғалақты велосипедтер, үлкен алдыңғы жүк тасымалдағыштарға сәйкес келетін кішкентай алдыңғы доңғалақтары бар велосипедтер, екі алдыңғы доңғалақтың арасында қорабы бар үш доңғалақты велосипедтер. Басқа түрлеріне платформа, себет сияқты жүк тасымалдағыштар да жатады. Сондай-ақ, екі артқы доңғалақтың арасындағы жүк тиеу аймағы (дельта түрі), артқы және алдыңғы жағына жүк тиейтін кішкентай доңғалақты екі доңғалақты велосипедтер де бар. Көбінесе, әсіресе зауыттарда, қоймаларда және басқа да осындай жерлерде, тұрақтылық пен жүк көтеру қабілетінің талаптары қашықтыққа қарағанда жоғары болғанда төрт доңғалақты велосипедтерді де кездестіруге болады. Көптеген модельдер енді электр көмегімен жабдықталған, бұл оларды ұзақ қашықтықтарға немесе әртүрлі жерлерге – яғни, тегіс емес қалаларға пайдалырақ етеді, сондай-ақ тоқтағаннан кейін жылдам үдеудің арқасында көлік қозғалысында сенімдірек сезінуге мүмкіндік береді.

Велосипедті жүк көлігі

Цикл-трюк – артқы дөңгелектері алдыңғы дөңгелектерінен кіші болатын, көбінесе артқы және алдыңғы дөңгелегі бар жүк велосипедінің бір түрі.

Қасапшының велосипеді

Сондай-ақ «Бейкер велосипеді» деп те аталады, бірақ бұл стильдегі жүк велосипеді 20-ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе Ұлыбританияда, түрлі салалардағы көптеген мамандық иелері арасында танымал болды. Әдетте, олардың велосипед рамасына (алдыңғы салбырауына емес) бекітілген конструкция ішінде себет немесе сақтау жәшігі орналасқан. Көбінесе велосипедтің негізгі үшбұрышында сол кәсіпті жарнамалайтын табель орнатылған. 1939-1967 жылдар аралығында Америкада өндірілген Schwinn Cycle Truck велосипедінде де осы себетті рамаға орнату тәсілі қолданылған.

Бода-бода

Бода-бода (немесе бодабода) – бастапқыда Шығыс Африкада пайда болған екі дөңгелекті велосипед немесе мотоцикл таксисі. «Бода Бода» – сондай-ақ 2012 жылы таныстырылған Yuba Bicycles компаниясының шағын жүк велосипедінің атауы.

Көлікпен жүретін велосипед

Жүк тасымалдауға арналған велосипед, оны балалар арбасына айналдыруға болады. Балалар арбасы ретінде пайдаланғанда үш дөңгелек қолданылады, ал велосипед ретінде пайдаланғанда – екі дөңгелек, жүк велосипедшінің алдында орналасады. Бұл жүк велосипеді 45,4 кг дейін (100 фунт) жүк көтере алады. Бұл балалар арбалы велосипед 2018 жылы Eurobike көрмесінде арнайы мақсаттағы велосипед номинациясы бойынша Алтын жүлдеге ие болды.

Ұзақ жолақты велосипед

Ұзын велосипед – жүк тасымалдауға арналған велосипед, онда жүк алдыңғы жағында, ал рульді алдыңғы дөңгелекпен байланыстыратын механизмдер бар, бұл "байланыс рульді басқару" деп аталады. Сыйымдылығы әдетте шамалы. Традициялық ұзын велосипедтің алдыңғы және артқы дөңгелектері кішірек болады, сондай-ақ рульдің алдында төмен орналасқан ұзын платформасы, себеті немесе қорабы болады. "Bakfiets" термині (голланд тілінде "қорап велосипеді" деген мағынаны білдіреді; көпше түрі "bakfietsen") – жүк велосипедтерін атау үшін голланд тілінде қолданылатын сөз. Bakfiets дәстүрлі түрде екі алдыңғы дөңгелегі бар жүк үш дөңгелекті велосипедтерді білдірсе, ал "Deense bakfiets" ("даниялық жүк велосипеді") термині кейде Long John стиліндегі велосипедті сипаттау үшін қолданылады. Көне ұзын велосипедтер коллекциялық заттарға айналуда. Қазіргі таңдағы соңғы өндіруші – Monark компаниясы. Ұзын велосипедтердің тарихы шамамен 1923 жылға, Данияға дейін жетеді. Smith & Co. Company (SCO, Ivar Smith және Robert Jacobsen құрған, Данияның Оденсе қаласында 1894 жылдың 17 қазанында негізі қаланды) осы типтегі жүк велосипедінің ойлап табушысы және алғашқы өндірушісі болды. Бірінші Long John велосипеді 1924 жылы Уэмблидегі Әлемдік көрмеде көпшілік назарына ұсынылды. Бұл велосипед жүкті, оның ішінде балаларды тасуға ыңғайлы, және көптеген отбасылар үшін көліктің орнына қолданылуы мүмкін. Қорапқа нәрестелерге арналған автокресло орнатуға болады, ал балалар өскенде кішкентай орындыққа отырғызылып, 3 немесе 5 нүктелі қауіпсіздік белдігімен бекітіледі. Жүк қорабына ауа райынан қорғау үшін шатырлар орнатылуы мүмкін, бұл балаларға саяхат кезінде ыңғайлы және жылы орын береді.

Жолдан тыс ұзын велосипед

Ұзын Джон стиліндегі жүк велосипедтерінің қолданылу аясы жолдан тыс жағдайларға дейін кеңейеді. Бұл конструкциялар қалың шиналарды (fatbike tires), электр моторларын және жеткілікті жерден арақашықтықты пайдалану арқылы құм, лай және қар сияқты қиын өңірлерде жүре алады. Осының арқасында жүк велосипедтері фермаларға, ұлттық саябақтарға, шұғыл жағдайларға (1st response situations) және вакцинация бағдарламаларына қолданылады.

Ұзын құйрықты велосипед

Ұзын құйрықты велосипедтердің артқы дөңгелек аралығы стандартты велосипедтерге қарағанда ұзын болады. Ұзартылған артқы бөлік жүк велосипеді ретінде пайдалануға немесе қысқа велосипедтерге қарағанда бірнеше немесе ересек жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді. Олар көбінесе жүк велосипедтерімен салыстырғанда, тұрақты велосипедтер сияқты басқарылады. Xtracycle 1998 жылы алғашқы ұзын құйрықты өнімді – Free Radical-ды жасады, ол ұзын құйрықты велосипед жасау үшін қолданыстағы "донор" велосипедіне бекітіледі. Xtracycle-дің өсуі 2008 жылғы маусымда шығарылған Kona Ute велосипедіне әсер етті. Xtracycle компаниясы Surly-ден толық Xtracycle үйлесімді фрейм жинағын жасауды сұрады; нәтижесінде 2008 жылғы маусымда алғаш рет ұсынылған "Big Dummy" велосипеді пайда болды. Хромоли фрейм жинағы белгілі дөңгелек өлшемдері үшін жасалған. Сатып алушылар фрейм жинағын немесе толық велосипедті таңдауға мүмкіндік алады. 2008 жылы Xtracycle LongTail стандартын ашық кодты стандарт ретінде жариялады. Бұл Xtravois сияқты ұзын құйрықты велосипедтерді өздігінен құрастыруға адамдарға көмектесті. Ұзын құйрықты велосипедтердің арасында ортаңғы құйрықты деп аталатын тармақ бар. Аты айтқандай, олар ұзын құйрықты велосипедтердей ұзын емес, бірақ әдетте кем дегенде бір, тіпті екі баланы тасымалдай алады. Екеуінің арасындағы шекара нақты емес, сондықтан ұзын құйрықты велосипедтер кейде ортаңғы құйрықты ретінде сатылады, ал қысқалары ұзын құйрықты велосипедтер ретінде жіктеледі.

Ағаштан жасалған жүк велосипеді

Чукуду (немесе чикуду, cbokoudou) – Конго Демократиялық Республикасының шығысында қолданылатын скутерге ұқсас екі дөңгелекті көлік құралы. Ол ағаштан жасалған және жүк тасымалдау үшін пайдаланылады.

Портерлік велосипед

Портерлік велосипедтің алдында жүк тасуға арналған тіреуіш болады, соның арқасында ол көп жүк көтере алады.

Үш дөңгелекті

Велосипедтік рикшалар және басқа жүк трициклдері адамдар мен жүктерді қысқа қашықтыққа тасымалдау үшін қолданылады, ал қораптары немесе платформалары бар үш дөңгелекті велосипедтер жүк тасымалдауға арналған. Ашық немесе жазық платформасы бар жүк трициклі төмен құнмен бағаланған жүктерді немесе жүкке қатысты жүргіш үнемі болатын сапарлар үшін пайдаланылуы мүмкін. Ауа райынан қорғау үшін мата жамылғы қосылуы мүмкін. Трициклдерге құнды заттарды сақтау және жүргіш көлікті тастап кетуі мүмкін жағдайларда қолданылатын, әдетте алюминийден жасалған, құлыпталатын және ауа райына төзімді қорап орнатылуы мүмкін. Жүк трициклдері әдетте жүк көтеруге арналған және шағын фургонның сыйымдылығының шамамен жартысына тең немесе одан да көп сыйымдылыққа ие. Трициклдердің көтеру қабілеті қолда бар адам күшімен және заңмен рұқсат етілген электр көмегінің деңгейімен шектеледі.