Кіріспе

Психоактивті стимулятор

Мефкатинон (кейде "cat" немесе "jeff" немесе "catnip" немесе "M Kat" немесе "kat" немесе "intash" деп аталады) – моноамин алкалоиді және психоактивті стимулятор, құрамы өзгертілген катинон. Ол күшті стимуляторлық және эйфориялық әсерлеріне байланысты ойын-сауыққа қолданылатын есірткі ретінде пайдаланылады және оны ұзақ немесе жоғары дозада қолданғаннан кейін тоқтату физикалық және психологиялық абстиненттік синдромға әкелуі мүмкін деп саналады. Әдетте мұрынға тартылады, бірақ оны түтінге, инъекцияға немесе ауызға да алуға болады. Мефкатинон Психотроптық заттар жөніндегі конвенцияда және АҚШ-тың Бақыланатын заттар туралы заңында I тізімдегі бақыланатын зат ретінде тізімделген. Сондықтан ол ешқандай ауруды емдеуде, диагностикалауда, алдын алуда немесе жазылуда қауіпсіз немесе тиімді деп есептелмейді және медициналық қолданылуы жоқ. Адамдарға қолдану мақсатында мефкатинонға ие болу және тарату АҚШ-та кез келген жағдайда заңсыз, ал әлемнің көптеген елдерінде заңсыз немесе қатаң реттеледі.

Тарих

Метахиноны алғаш рет 1928 жылы АҚШ-та синтезделген және 1957 жылы Parke Davis компаниясы патент алған. 1930 және 1940 жылдары КСРО-да антидепрессант ретінде (Эфедрон—ephedrone атауымен) қолданылған. Метахинон КСРО және Ресейде ұзақ жылдар бойы есірткі ретінде қолданылып келді. 1994 жылы АҚШ үкіметі БҰҰ Бас хатшысына метахинонды психотроптық заттар жөніндегі конвенцияның I тізіміне енгізуді ұсынды. 1995 жылы АҚШ-тың ұсынысы бойынша Қытай бұл препаратты тыйым салынған заттар тізіміне қосып, оны фармацевтикалық қолдануды тоқтатты.

Химия

Меткатинон – бета-кето-N-метиламфетамин, ол табиғи түрде кездесетін катинон және катин қосылыстарымен тығыз байланысты. Ол сондай-ақ метамфетаминмен өте тығыз байланысты, тек β-кетондық тобымен және амфетаминнен кето және N-метилдік тобымен ғана ерекшеленеді. Оның көміртектік қаңқасы псевдоэфедрин мен метамфетаминмен бірдей. Псевдоэфедриннен айырмашылығы – ароматтық сақинаның бета-гидроксилі кетонға тотықтырылады. Меткатинон хиральды көміртек атомын қамтиды, сондықтан екі энантиомер болуы мүмкін. Егер ол жартылай синтетикалық жолмен псевдо/эфедриннен бастапқы материал ретінде жасалса, онда тек бір ғана энантиомер алынады. Хиральдық ортада альфа-сутек және оған іргелес карбонил тобы болғандықтан, молекула энол аралық арқылы ерітіндіде рацемизацияланады. Бұл процесс кето-энол таутомеризмі деп аталады. Меткатинон өндірісінде псевдоэфедрин немесе эфедриннің тотығуы қолданылады, бірақ жоғары өнім алу үшін біріншісі артық. Псевдоэфедринді меткатинонға тотықтыру үшін көп химиялық тәжірибе қажет емес, сондықтан оны синтездеу (салыстырмалы түрде) оңай. Сенімсіз дереккөз: дата=2014 жылдың қыркүйегі. Окистендіргіш ретінде калий перманганаты (KMnO4) ең көп қолданылады. Жасырын зертханаларда калий перманганатын қолданып меткатинон синтезі төмен өнімділік және осы окистендіргіштің жоғары уыттылығы себепті қолайсыз саналады; алайда, тиісті зертханада дұрыс процедураларды қолданса, калий перманганаты жоғары өнімді реактив бола алады. Меткатинонның көбірек мөлшерін алуға мүмкіндік беретін әдіс – (псевдо)эфедринді хром (VI) қосылыстарымен тотықтыру. Меткатинон еркін база ретінде өте тұрақсыз; ол оңай кетондық тобынан айырылады, ол гидроксил тобымен алмастырылады, нәтижесінде псевдоэфедрин түзіледі – бұл әдеттегі синтез реакциясының кері процесі. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, бұл Rβ позициясындағы C=O байланысы C-OH байланысына айналғанда болады. Сонымен қатар, еркін базалық меткатинонның ерітінділерінде димеризация реакциясы байқалды, ол биологиялық белсенді емес қосылысқа әкеледі.

Заңсыз пайдалану

Метахинонды шектен тыс пайдалану амфетаминге ұқсас келеді, яғни пайдаланушы ұйықтамайды немесе тамақтанбайды, сондай-ақ сұйықтықтарды да аз мөлшерде ішеді. Метахинонды шектен тыс пайдаланғаннан кейін ұзақ ұйқы, шектен тыс тамақтану, ұзаққа созылатын мұрын қан кетуі (метахинонды мұрынға тамызу метамфетамин сияқты мұрынның шырышты қабығына зиян келтіреді) және кейбір жағдайларда депрессия байқалады.

Есірткі

Клиникоалдынғы зерттеулерде меткатинон гидрохлориді амфетаминдерге ұқсас зиянды әсер етеді. Метакатинон психологиялық жағынан өте тәуелділік тудыруы мүмкін, және метамфетаминге ұқсас абстиненттік синдромға (құштарлыққа) әкелуі мүмкін. Есірткіні ажырату зерттеулерінде меткатинон гидрохлориді декстроамфетамин сульфаты және кокаин гидрохлориді сияқты жауаптарды шақырады.

Интравеноздық қолдану

Соңғы уақытта осы затты инъекциялау, перманганатпен синтездің қосалқы өнімі болып табылатын марганец диоксидінің салдарынан Паркинсон ауруымен ауырған науқастарда көрінетін симптомдарға ұқсас белгілердің пайда болуымен байланысты.

Құқықтық мәртебе

Психотроптық заттар жөніндегі конвенция меткатинонды I тізімдегі зат ретінде тіркеп, оның үкімет бекіткен медициналық және ғылыми қолданысын шектейді.

Австралия

Меткатинон Австралияда Уыт стандартына сәйкес (2021 жылғы ақпан) 9-ші тізімдегі тыйым салынған зат болып табылады. 9-шы тізімдегі зат – бұл заңмен құрастыруы, иеленуі, сатуы немесе қолдануы тыйым салынған, теріс пайдаланылуы немесе қате қолданылуы мүмкін зат, медициналық немесе ғылыми зерттеулер үшін қажет болған жағдайларды қоспағанда, немесе Комонвелл және/немесе штаттық немесе аумақтық денсаулық сақтау органдарының келісімімен аналитикалық, оқыту немесе даярлау мақсатында қолданылуы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында меткатинон клиникалық қолданысы жоқ, I тізімге енгізілген есірткі ретінде тіркелген.

Нидерланды

Нидерландыда меткатинон Есірткі заңының І санаттағы заты ретінде тізілген, оның ешқандай клиникалық қолданысы жоқ.