Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам бас сүйегінде, жақ сүйегі немесе бет сүйегі деп те аталатын, жақ сүйегі (ζῠγόν) – беттің жоғарғы және бүйірлік бөлігінде орналасқан, көзге ұяның (орбитаның) бүйірлік қабырғасы мен еденінің, уақытша шұңқырының және инфратемпоральды шұңқырының бір бөлігін құрайтын жұпталған, дұрыс емес пішіндес сүйек. Ол беттік және уақытша беттерге ие; төрт өсінді (фронтосфеноидтық, орбитальды, максиллярлық және уақытша) және төрт жиек.
Facial bone
In the human skull, the zygomatic bone (from ζῠγόν), also called cheekbone or malar bone, is a paired irregular bone, situated at the upper and lateral part of the face and forming part of the lateral wall and floor of the orbit, of the temporal fossa and the infratemporal fossa. It presents a malar and a temporal surface; four processes (the frontosphenoidal, orbital, maxillary, and temporal), and four borders.
Этимология
Зигоматикалық термин ежелгі грек тіліндегі Ζυγόμα, zygoma сөзінен шыққан, ол "қосарған" деген мағынаны білдіреді. Жұқырлық сүйекке кейде зигома деп аталады, бірақ бұл термин зигоматикалық доғаны да білдіруі мүмкін.
The term zygomatic derives from the Ancient Greek Ζυγόμα, zygoma, meaning "yoke". The zygomatic bone is occasionally referred to as the zygoma, but this term may also refer to the zygomatic arch.
Беттері
Малярдың беткі беті дөңгелек және ортасына жақын жерде кішкентай тесікпен – зигоматикалық-бет тесігімен – тесілген, одан зигоматикалық-бет жүйкесі мен қан тамырлары өтеді; осы тесіктің астында ұсақ дөңгелекшік орналасқан, ол зигоматикалық бұлшық етіне бастау береді. Уақытша бет артқа және ортаға қарай бағытталған, ішкі қуыс және орталық бөлігінде жоғарғы жақ сүйегімен (қосылатын бет) байланысуға арналған дөңгелек үшбұрышты аймақ, ал бүйірлік бөлігі тегіс, ішкі қуыс. Оның жоғарғы бөлігі уақытша қуыстың алдыңғы шекарасын, ал төменгі бөлігі – инфратемпоральды қуыстың бөлігін құрайды. Бұл беттің ортасына жақын жерде зигоматикотемпоральды жүйкенің өтуіне арналған зигоматикотемпоральды тесік орналасқан. Көз ұясы бет сүйек ұясының бүйірлік және төменгі бөлігін құрайды. Зигоматикалық жүйке осы беттегі зигоматикалық-көз ұясы тесігі арқылы өтеді. Көз қабағының бүйірлік байламдамасы орбитальді түйме деп аталатын кішкентай шығыңқылыққа бекінеді.
The malar surface is convex and perforated near its center by a small aperture, the zygomaticofacial foramen, for the passage of the zygomaticofacial nerve and vessels; below this foramen is a slight elevation, which gives origin to the zygomaticus muscle. The temporal surface, directed posteriorly and medially, is concave, presenting medially a rough, triangular area, for articulation with the maxilla (articular surface), and laterally a smooth, concave surface, the upper part of which forms the anterior boundary of the temporal fossa, the lower a part of the infratemporal fossa. Near the center of this surface is the zygomaticotemporal foramen for the transmission of the zygomaticotemporal nerve. The orbital surface forms the lateral part and some of the inferior part of the bony orbit. The zygomatic nerve passes through the zygomatic orbital foramen on this surface. The lateral palpebral ligament attaches to a small protuberance called the orbital tubercle.
Процестер
Әрбір жалғақ сүйек алмаз тәрізді және үш процестен тұрады, олардың әрқайсысы сол аттас сүйектік буындармен байланысты: маңдай сүйегі, уақытша сүйек және жоғарғы жақ сүйегі. Жалғақ сүйектің әр процесі бас сүйегінің маңызды құрылымдарын құрайды. Маңдай процесінің орбитальді беті алдыңғы-жақтық орбитальді қабырғаны құрайды, көбінесе оның жақтық бетінде кішкентай жұпталған тесік, жалғақ-бет тесігі орналасқан. Уақытша процесі жалғақ сүйектің уақытша процесімен бірге жалғақ доғасын құрайды, ал сүйектің терең ішкі бетінде жұпталған жалғақ-уақытша тесігі болады. Жоғарғы жақ процесінің орбитальді беті инфраорбитальді жиектің бір бөлігін және жақтық орбитальді қабырғаның алдыңғы бөлігінің шағын бөлігін құрайды.
Each zygomatic bone is diamond shaped and composed of three processes with similarly named associated bony articulations: frontal, temporal, and maxillary. Each process of the zygomatic bone forms important structures of the skull. The orbital surface of the frontal process of the zygomatic bone forms the anterior lateral orbital wall, with usually a small paired foramen, the zygomaticofacial foramen opening on its lateral surface. The temporal process of the zygomatic bone forms the zygomatic arch along with the zygomatic process of the temporal bone, with a paired zygomaticotemporal foramen present on the medial deep surface of the bone. The orbital surface of the maxillary process of the zygomatic bone forms a part of the infraorbital rim and a small part of the anterior part of the lateral orbital wall.
Орбиталық процесс
Орбиталық процесс – орбиталық шетінен артқа және медиалға қарай проекцияланатын қалың, берік пластина. Оның алдыңғы-медиалдық беті жоғарғы жақ сүйегінің орбиталық бетімен және сфеноидтың үлкен қанатымен қосылу арқылы орбитаның едені мен бүйір қабырғасының бөлігін құрайды. Онда екі каналдың тесіктері көрінеді – цигоматикалық-орбитальді тесіктер; осы каналдардың бірі уақытша шұңқырға, екіншісі сүйектің беттік бөлігіне ашылады; біріншісі цигоматикотемпоральды, екіншісі цигоматикофациальді нервті өткізеді. Оның артқы-латеральді беті тегіс және дөңгелек, уақытша және инфратемпоральді шұңқырлардың бөліктерін құрайды. Оның алдыңғы шеті тегіс және дөңгелек, орбита шеңберінің бөлігі болып табылады. Оның жоғарғы шеті кедір-бұдыр және көлденең бағытталған, цигоматикалық процесстің артында маңдай сүйегімен бунақтайды. Оның артқы шеті бунақ үшін тісті, сфеноидтың үлкен қанатымен және жоғарғы жақ сүйегінің орбиталық бетімен байланысады. Сфеноидтік және жоғарғы жақ сүйектерінің қосылған жерінің бұрышында қысқа, ойыс, бунақсыз бөлік көрінеді; бұл төменгі орбитальді жарықтың алдыңғы шекарасын құрайды: кейде бұл бунақсыз бөлік болмайды, онда жарық жоғарғы жақ сүйек пен сфеноидтың қосылуымен немесе олардың арасындағы бұрыштық аралыққа кішкентай тігіс сүйегінің енуімен толықтырылады.
The orbital process is a thick, strong plate, projecting backward and medialward from the orbital margin. Its antero medial surface forms, by its junction with the orbital surface of the maxilla and with the great wing of the sphenoid, part of the floor and lateral wall of the orbit. On it are seen the orifices of two canals, the zygomatico orbital foramina; one of these canals opens into the temporal fossa, the other on the malar surface of the bone; the former transmits the zygomaticotemporal, the latter the zygomaticofacial nerve. Its postero lateral surface, smooth and convex, forms parts of the temporal and infratemporal fossae. Its anterior margin, smooth and rounded, is part of the circumference of the orbit. Its superior margin, rough, and directed horizontally, articulates with the frontal bone behind the zygomatic process. Its posterior margin is serrated for articulation, with the great wing of the sphenoid and the orbital surface of the maxilla. At the angle of junction of the sphenoidal and maxillary portions, a short, concave, non articular part is generally seen; this forms the anterior boundary of the inferior orbital fissure: occasionally, this non articular part is absent, the fissure then being completed by the junction of the maxilla and sphenoid, or by the interposition of a small sutural bone in the angular interval between them.
Шекаралары
Антеро-оң немесе орбиталық шекарасы тегіс, ойыс және орбитаның шеңберінің маңызды бөлігін құрайды. Антеро-төменгі немесе жоғарғы жақ шекарасы дөңгелек және жоғарғы жақ сүйегімен байланысу үшін ішкі бетінің есебінен бейімделген; орбиталық жиекке жақын жерден жоғарғы ерін бұлшығының (quadratus labii superioris) басталуына мүмкіндік береді. Артындағы-оң немесе жақ сүйек шекарасы, италик f әрпіндей иілген, жоғарыда жақ сүйек сызығының басталуымен, ал төменде жақ сүйек доғасының жоғарғы шекарасымен жалғасады; жақ фасциясы оған бекітіледі. Артындағы-төменгі немесе жақ доғасы шекарасы өзінің кедір-бұдыр жиегі арқылы масетер бұлшығына бекітіледі.
The antero superior or orbital border is smooth, concave, and forms a considerable part of the circumference of the orbit. The antero inferior or maxillary border is rough, and bevelled at the expense of its inner table, to articulate with the maxilla; near the orbital margin it gives origin to the quadratus labii superioris. The postero superior or temporal border, curved like an italic letter f, is continuous above with the commencement of the temporal line, and below with the upper border of the zygomatic arch; the temporal fascia is attached to it. The postero inferior or zygomatic border affords attachment by its rough edge to the masseter.
Артикуляциялар
Зығырма сүйек алдыңғы сүйекке, сфеноидтық сүйекке, жұпталған жақ сүйектеріне және жоғарғы жақ сүйектеріне жалғасады.
The zygomatic bone articulates with the frontal bone, sphenoid bone, and paired temporal bones, and maxillary bones.
Даму
Жұқыр сүйек үш ортадан қалыптасады деп сипатталады – біреуі бетке қарайтын бөлігі үшін, екеуі көз ұясы бөлігі үшін; олар шамамен сегізінші аптада пайда болып, ұрықтың өмірінің бесінші айында бірігеді. Молл оны көз ұясының төменгі және бүйірлік жағында пайда болатын бір орталықтан қалыптасқан деп сипаттайды. Туғаннан кейін сүйек кейде көлденең тігіспен үлкен жоғарғы және кіші төменгі бөліктерге бөлінеді. Кейбір төрт қолды жануарларда жұқыр сүйек екі бөліктен – көз ұясы және бетке қарайтын бөліктерден тұрады.
The zygomatic bone is generally described as ossifying from three centers—one for the malar and two for the orbital portion; these appear about the eighth week and fuse about the fifth month of fetal life. Mall describes it as being ossified from one center which appears just beneath and to the lateral side of the orbit. After birth, the bone is sometimes divided by a horizontal suture into an upper larger, and a lower smaller division. In some quadrumana the zygomatic bone consisted of two parts, an orbital and a malar.
Қоғам және мәдениет
Зигоматикалық доғалар, сонымен қатар жоғары жақ сүйектері деп те аталады, кейбір мәдениеттерде ерлер мен әйелдер арасында физикалық тартымдылықтың белгісі саналады. Ежелгі қытай мүсіндеріндегі қасиетті әйелдердің бейнесінде көбінесе "кең маңдай, көтерілген қабау, жоғары жақ сүйектері және үлкен, әдемі ауыз" болады. Сол сияқты, терракота армиясындағы Цинь әскерлерінің көптеген суреттерінде "кең маңдай, жоғары жақ сүйектері, үлкен көздер, қалың қабау және қатаң сақал" бейнеленген.
Zygomatic arches, also known as high cheek bones, are considered physically attractive in some cultures, in both males and females. Ancient Chinese sculptures of goddesses typically have a "broad forehead, raised eyebrows, high cheekbones, and large, sensuous mouth". Similarly, many depictions of Qin warriors in the Terracotta Army are depicted with "broad foreheads, high cheekbones, large eyes, thick eyebrows, and stiff beards."
Басқа жануарлар
Жақ сүйек басқа төрт аяқты жануарлардың жұқал сүйегімен гомолог.
The zygomatic is homologous to the jugal bone of other tetrapods.
Сүтқоректілер емес омыртқалы жануарлар
Сүтқоректілер емес омыртқалыларда, жугал сүйегі деп аталады, себебі бұл жануарларда жугал қамы болмайды. Ол көптеген бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер және құстарда кездеседі. Ол төртбұрышты және жоғарғы жақ сүйектерімен, сондай-ақ түрлеріне қарай өзгеше болатын басқа сүйектермен байланысты. Бұл сүйек бас сүйектің жалпы ерекшеліктерін анықтауда маңызды рөл атқарады, мысалы, палеонтологиядағы динозаврлар сияқты, толық бас сүйегі табылмайтын жаратылыстарда. Келаканттар мен алғашқы төрт аяқты жануарларда бұл сүйек салыстырмалы түрде ірі болады. Мұнда ол орбитаның төменгі жиегін және беттің көп бөлігін құрайтын тақташа тәрізді сүйек болып табылады. Сәулелі қанатты балықтарда ол кішірейтілген немесе жоқ, ал бүкіл жақ аймағы көбінесе кішкентай болады. Тірі қосмекенділерде де бұл сүйек кездеспейді. Тасбақалардан басқа, бауырымен жорғалаушылардағы жугал сүйегі орбитаны төменгі уақытша терезеден бөлетін салыстырмалы тар жолақ құрайды және оның төменгі шекарасын да құрауы мүмкін. Құстарда да сүйек сол сияқты кішірейеді. Сүтқоректілерде ол адамдағыдай пішінге ие болады, орбита мен терезе арасындағы жолақ толығымен жоғалып, тек терезе шекарасының төменгі бөлігі қалады, ол жугал қамы ретінде сақталады.
In non mammalian vertebrates, the zygomatic bone is referred to as the jugal bone, since these animals have no zygomatic arch. It is found in most reptiles, amphibians, and birds. It is connected to the quadratojugal and maxilla, as well as other bones, which may vary by species. This bone is considered key in the determination of general traits of the skull, as in the case of creatures, such as dinosaurs in paleontology, whose entire skull has not been found. In coelacanths and early tetrapods the bone is relatively large. Here, it is a plate like bone forming the lower margin of the orbit and much of the side of the face. In ray finned fishes it is reduced or absent, and the entire cheek region is generally small. The bone is also absent in living amphibians. With the exception of turtles, the jugal bone in reptiles forms a relatively narrow bar separating the orbit from the inferior temporal fenestra, of which it may also form the lower boundary. The bone is similarly reduced in birds. In mammals, it takes on broadly the form seen in humans, with the bar between the orbit and fenestra vanishing entirely, and only the lower boundary of the fenestra remaining, as the zygomatic arch.