Кіріспе
Орталықшыл саяси ұстаным – саяси философия. «Үшінші жол» – бұл оң және солшыл саясатты экономикалық либералдық және әлеуметтік-демократиялық экономикалық саясаттың үйлесімін, солшыл әлеуметтік саясатпен біріктіру арқылы келісуге тырысатын орталықшыл саяси ұстаным. Ол әлеуметтік демократияны жаңаша қарастырып, сол ортадан оңға қарай орналасады. Ол әлеуметтік көмек емес, жұмыспен қамтуды, жұмысқа оқыту бағдарламаларын, білім беру мүмкіндіктерін және азаматтарға «қолдау көрсету» орнына «көмек қолын созуға» мүмкіндік беретін басқа да мемлекеттік бағдарламаларды қолдайды. «Үшінші жол» неолибералдар қолдайтын экономикалық жүйедегі араласпаушылық пен социал-демократтар мен прогрессивтер қолдайтын социал-демократиялық шығындар саясаты арасындағы компромисс іздейді. «Үшінші жол» 1980-ші жылдары орталықтан солға қарай бағытталған прогрессивті қозғалыстардағы саяси саясатты қайта қарау нәтижесінде пайда болды. Бұл мемлекеттің экономикалық тұрақтылығына күмән тудырды және бұрын кейнсиандықпен танымал болған экономикалық араласу саясатының шамадан тыс қолданылуына жауап ретінде болды, бірақ сол кезде неолиберализм мен Жаңа оңшылдықтың танымалдылығының артуымен қарама-қарсы келді. 1970-ші жылдардың соңында және 1980-ші жылдар бойында. «Үшінші жолды» әлеуметтік либералдық және әлеуметтік демократиялық партиялар қолдады. АҚШ-та «Үшінші жолдың» негізгі жақтаушысы Билл Клинтон болды, ол 1993 жылдан 2001 жылға дейін ел президенті қызметін атқарды. Ұлыбританияда «Үшінші жолдың» социал-демократиялық жақтаушысы Тони Блэр өзі жақтаған социализмнің дәстүрлі социализмнен ерекшеленетінін мәлімдеді және былай деді: «Менің социализм түрім – әлеуметтік әділдік ұғымдарына негізделген құндылықтар жиынтығы. Экономикалық детерминизмнің қатаң түрі ретінде социализм аяқталды, және бұл дұрыс». Блэр оны «әлеуметтік социализм» деп атады, ол жеке адамдардың әлеуметтік жағынан өзара байланысты екенін мойындап, әлеуметтік әділдікті, әлеуметтік ынтымақтыстықты, әрбір азаматтың тең құндылығын және тең мүмкіндіктерді жақтады. «Үшінші жолдың» социал-демократиялық түсіндірушісі Энтони Гидденс «Үшінші жол» социализмнің мемлекеттік социалистік тұжырымын қабылдамайтынын және оның орнына Энтони Крослендтің социализмді этикалық ілім ретінде қарастырған тұжырымын қабылдайтынын айтты. Ол социал-демократиялық үкіметтердің әлеуметтік қамқорлық пен басқа да саясаттар арқылы капитализмнің әділетсіз элементтерін жою арқылы этикалық социализмге қол жеткізгенін санайды және қазіргі социализм марксистік талапты ескірді. 2009 жылы Блэр «жаңа капитализмді» қолдайтынын жариялады. «Үшінші жолды» жақтаушылар қолдайтын саясат аймаққа, саяси жағдайларға және идеологиялық бағытқа байланысты әртүрлі болады. «Үшінші жолдың» жақтаушылары, әдетте, мемлекеттік-жекеменшік серіктестікті, салықтық консерватизмге ұмтылысты, мүмкіндіктер теңдігін жеке жауапкершілікпен байланыстыруды, адам және әлеуметтік капиталды жақсартуды және қоршаған ортаны қорғауды қолдайды. Бірақ тіпті осы мақсаттарда да «Үшінші жолдың» жақтаушылары арасында басымдықтардың қарама-қайшылығына байланысты пікірталас болады. Мысалы, Энтони Гидденс адамдар жеткілікті жинаған кезде жұмыс күшінен шыға алатындай зейнетке шығу жасын жоюды ұсынды, қоғамның қарттарға көбірек бейімделуі керек деп сенді; Эммануэль Макрон бюджетті теңгерлеу үшін зейнетке шығу жасын көтеру арқылы кері әрекет етті. Билл Клинтон әкімшілігі, даулы саясаттанушы Чарльз Мюррейдің еңбектерінің ықпалымен, Тони Блэрге қарағанда әл-ауқат мемлекетіне көбірек қарсы болды. «Үшінші жол» басқа социал-демократтар, анархистер, коммунистер және әсіресе демократиялық социалистер тарапынан солшыл құндылықтарға сатқындық ретінде сынға алынды, кейбір сарапшылар «Үшінші жолды» тиімді неолибералды қозғалыс ретінде сипаттады. Оны консерваторлар, классикалық либералдар және еркін нарықты жақтаушылар сынға алды.
the political philosophy
The Third Way, is a centrist political position that attempts to reconcile centre right and centre left politics by synthesising a combination of economically liberal and social democratic economic policies along with centre left social policies. It is a reconceptualization of social democracy and is positioned to the right of the centre left. It supports workfare instead of welfare, work training programs, educational opportunities and other government programs that give citizens a 'hand up' instead of a 'hand out'. The Third Way seeks a compromise between a less interventionist economic system as supported by neoliberals and Keynesian Social democratic spending policy supported by social democrats and progressives. The Third Way was born from a reevaluation of political policies within various centre to centre left progressive movements in the 1980s in response to doubt regarding the economic viability of the state and the perceived overuse of economic interventionist policies that had previously been popularised by Keynesianism, but which at that time contrasted with the rise of popularity for neoliberalism and the New Right starting in the late 1970s and throughout the 1980s. The Third Way has been promoted by social liberal and social democratic parties. In the United States, a leading proponent of the Third Way was Bill Clinton, who served as the country's president from 1993 to 2001. In the United Kingdom, Third Way social democratic proponent Tony Blair claimed that the socialism he advocated was different from traditional conceptions of socialism and said: "My kind of socialism is a set of values based around notions of social justice. Socialism as a rigid form of economic determinism has ended, and rightly." Blair referred to it as a "social ism" involving politics that recognised individuals as socially interdependent and advocated social justice, social cohesion, equal worth of each citizen and equal opportunity. Third Way social democratic interpreter Anthony Giddens has said that the Third Way rejects the state socialist conception of socialism and instead accepts the conception of socialism as conceived of by Anthony Crosland as an ethical doctrine that views social democratic governments as having achieved a viable ethical socialism by removing the unjust elements of capitalism by providing social welfare and other policies and that contemporary socialism has outgrown the Marxist claim for the need of the abolition of capitalism as a mode of production. In 2009, Blair publicly declared support for a "new capitalism". Policies supported by self purported Third Way supporters vary by region, political circumstances, and ideological leanings. Third Way advocates generally support public private partnerships, a commitment to fiscal conservatism, combining equality of opportunity with personal responsibility, improving human and social capital, and protection of the environment. But even to these ends Third Way advocates differ due to conflicting priorities. Anthony Giddens for example called for abolishing the retirement age so people can exit the workforce whenever they save enough, believing society should be more inclusive to the elderly; Emmanuel Macron did the exact opposite, raising the retirement age to balance the budget. The Bill Clinton administration, influenced by the works of the controversial political scientist Charles Murray, was less friendly to the welfare state than Tony Blair. The Third Way has been criticised by other social democrats, as well as anarchists, communists, and in particular democratic socialists as a betrayal of left wing values, with some analysts characterising the Third Way as an effectively neoliberal movement. It has also been criticised by conservatives, classical liberals, and libertarians who advocate for laissez faire capitalism.
Шығу тегі
Үшінші жол термині соңғы бірнеше ғасырлардағы түрлі саяси бағыттар мен идеологияларды түсіндіру үшін пайдаланылды. Бұл идеялар 20-шы ғасырдың басында прогрессивтілер тарапынан іске асырылды. 1950 жылдары неміс ордолибералды экономистері, мысалы Вильгельм Рёпке, бұл терминді қайта қолданды, нәтижесінде әлеуметтік нарықтық экономика тұжырымдамасы пайда болды. Кейіннен Рёпке бұл терминнен бас тартып, әлеуметтік нарықтық экономиканы еркін нарықтық экономиканың дамуы ретінде, яғни бірінші жол деп қарастырды. 1968 жылғы Прага көктемінде реформашы экономист Ота Шик ел ішіндегі саяси либерализация мен демократиялану аясында үшінші жол экономикалық реформасын ұсынды. Тарихи контексте, мұндай ұсыныстар Батыста үшінші жол саясатымен байланыстырылатын әлеуметтік сезімтал капитализмге қарағанда либералданған орталық жоспарлы экономика ретінде дұрыс сипатталды. 1970-ші және 1980-ші жылдары Италия Коммунистік партиясының басшысы Энрико Берлингюер, ресми коммунистік партиялар жақтаған нақты социализмге қарағанда көбірек плюралистік болатын, ал әлеуметтік демократияға қарағанда экономикалық теңдікке көбірек ұмтылған социалистік қоғамның тұжырымын қолдады. Бұл коммунистік қозғалыстағы еурокоммунизмнің жалпы үрдісінің бір бөлігі болды және Берлингюердің христиан демократтарымен тарихи келісімге қол жеткізуіне теориялық негіз берді.
Қазіргі қолданысы
Үшінші жол саясаты Энтони Гидденстің "Заманауилықтың салдары" (1990), "Заманауилық және өзіндік сәйкестік" (1991), "Жалпылықтың өзгеруі" (1992), "Сол мен оңнан тыс" (1994) және "Үшінші жол: Әлеуметтік демократияның жаңаруы" (1998) сияқты еңбектерінде көрінеді. "Сол мен оңнан тыс" еңбегінде Гидденс нарықтық социализмді сынға алып, келесі құндылықтарды қамтитын қайта құрылған радикалдық саясат үшін алты тармақты негіздеме жасайды:
Зыян шеккен ынтымақты қалпына келтіру. Өмір саясатының маңыздылығын мойындау. Белсенді сенімнің өсімін дамыту. Диалогтық демократияны қабылдау. Әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесін қайта қарастыру. Зорлық-зомбылыққа қарсы тұру. "Үшінші жолда" Гидденс Үшінші жолды, сонымен қатар Гидденс радикалды орталық деп атаған, негіздеме береді. Бұдан өзге, ол британдық саясаттағы "прогрессивті сол орталық" деп аталатын мәселелер бойынша бағытталған кең ауқымды саяси ұсыныстар ұсынады. 1992 жылғы президенттік сайлау науқаны кезінде Билл Клинтон Үшінші жол идеясын қолдады. Үшінші жол былай анықталды: <blockquote>[О]л еркін нарықтың артықшылықтарына берілген либералды капитализмнен және мемлекеттік басқаруға және мемлекетке құмарлық танытқан демократиялық социализмнен өзгеше және ерекше нәрсе. Үшінші жол өсімді, кәсіпкерлікті, бастамашылдықты және байлық құруды қолдайды, бірақ сонымен қатар әлеуметтік әділеттілікті де қолдайды және осы мақсатқа жетуде мемлекеттің маңызды рөл атқаратынын көреді.</blockquote> LSE-нің Энтони Гидденс айтқандай, Үшінші жол жоғарыдан төменге қарайғы социализмді де, дәстүрлі неолиберализмді де қабылдамайды. Үшінші жолдың көрнекті жақтаушысы Энтони Гидденс әлеуметтік демократия қозғалысы ішіндегі социализмнің жаңартылған түрін ашық қолдады, бірақ ол экономикалық басқару мен жоспарлауды қамтитын дәстүрлі социалистік идеологияның (мемлекеттік социализмге сілтеме жасап) кемшіліктері бар екенін және басқарылатын экономика теориясы ретінде ол қазірдің өзінде көріне бермейді деп мәлімдейді. Үшінші жолды сипаттағанда Тони Блэр бірде былай деп жазды: "Үшінші жол – әлеуметтік әділеттілікке деген құлшынысы бар, жаңартылған әлеуметтік демократияны білдіреді".
Repair damaged solidarities. Recognise the centrality of life politics. Accept that active trust implies generative politics. Embrace dialogic democracy. Rethink the welfare state. Confront violence. In The Third Way, Giddens provides the framework within which the Third Way, also termed by Giddens as the radical centre, is justified. In addition, it supplies a broad range of policy proposals aimed at what Giddens calls the "progressive centre left" in British politics. During his 1992 presidential campaign, Bill Clinton espoused the ideas of the Third Way. The Third Way has been defined as such: <blockquote>[S]omething different and distinct from liberal capitalism with its unswerving belief in the merits of the free market and democratic socialism with its demand management and obsession with the state. The Third Way is in favour of growth, entrepreneurship, enterprise and wealth creation but it is also in favour of greater social justice and it sees the state playing a major role in bringing this about. So in the words of Anthony Giddens of the LSE the Third Way rejects top down socialism as it rejects traditional neo liberalism. Anthony Giddens, a prominent proponent of the Third Way, has publicly supported a modernised form of socialism within the social democracy movement, but he claims that traditional socialist ideology (referring to state socialism) that involves economic management and planning are flawed and states that as a theory of the managed economy it barely exists any longer. In defining the Third Way, Tony Blair once wrote: "The Third Way stands for a modernised social democracy, passionate in its commitment to social justice".
Австралия
1983 жылдан 1996 жылға дейін орташыл-солшыл Австралиялық Лейбористік партиясының (АЛП) билігінде Боб Хоук пен Пол Китинг үкіметтері 1983 жылы Австралия долларын еркін жүзуге жіберу, сауда тарифтерін төмендету, салық реформаларын жүргізу, орталықтандырылған жалақыны белгілеуден кәсіпорын келіссөздеріне өту, кәсіподақтардың қызметіне шектеулер қою, оның ішінде ереуілдер мен үлгілік келіссөздерге тыйым салу, мемлекеттік қызметтер мен кәсіпорындарды жекешелендіру сияқты экономикалық рационализммен байланысты көптеген саясаттарды іске асырды. Китинг 1985 жылы тауарлар мен қызметтер салығын (GST) ұсынды, бірақ ол АЛП және сайлаушылар арасында танымалдылығының төмендігіне байланысты қабылданбады. Партия сондай-ақ еңбек нарығын толыққанды либерализациялау, GST енгізу, Telstra жекешелендіру және әлеуметтік қамтамасыздандыру реформалары сияқты басқа да реформалардан бас тартты. Кейбір сарапшылар Хоук-Китинг үкіметтерін АҚШ-тағы Жаңа демократтар және Ұлыбританиядағы Жаңа лейбористердің кейінгі дамуына негіз салған деп санайды. Бір саяси комментатор оның орташыл-солшыл партияларды неолиберализм бағытына итермелегеніне келісті. Ал басқалары, әсіресе бұрынғы Лейбористік партия депутаты және қазіргі Ұлттық президент Уэйн Суон, бірнеше экономикалық консервативтік реформаларды мойындады, бірақ сонымен бірге келіспей, "1991 жылдан бері үзіліссіз 26 жылдық экономикалық өсім" кезеңінде олардың қамтамасыз еткен өркендеуі мен әлеуметтік теңдігіне назар аударды, оны "Австралиялық лейборизм" аясында дұрыс деп есептеді. Суон сондай-ақ "үшінші жол" деп аталған Хоук-Китинг үкіметтерінің саясаты мен реформалары осы идеядан он жылға жуық бұрын пайда болғанын атап өтті. Хоук пен Китинг те сын айтты. 2019 жылғы федералды сайлауға дейін Хоук Китингпен бірлесіп, Лейбористік партияның экономикалық жоспарын қолдап, Либералды партияны "экономикалық реформалардың күндерін толыққанды тоқтатып қойғаны үшін" айыптады. Олар "[Билл] Шортеннің Лейбористік партиясы – біздің заманымыздың басты мәселесіне, яғни адамның әрекетінен туындаған климаттың өзгеруіне қарсы тұру үшін экономиканы жаңғырту қажеттілігіне назар аударатын жалғыз үкіметтік партия" деді. Әртүрлі идеологиялық сенімдер Гоф Уитлэмнің басшылығымен АЛП реформалары кезінде фракцияланды, нәтижесінде қазіргі кезде Лейбористік солшылдар пайда болды, олар көбінесе араласушы экономикалық саясатты, жоғарыдан төменге қарай бақылауды және кейбір әлеуметтік прогрессивті идеалдарды қолдайды; ал Лейбористік оңшылдар, қазіргі кезде басым фракция, бизнеске жақын, экономикалық жағынан либералды және кейбір жағдайларда әлеуметтік жағынан консервативті. Бұрынғы Еңбек Премьер-Министрі Кевин Раддтың 1998 жылы парламенттегі алғашқы сөзінде: "Бәсекелестік нарықтар экономикалық байлықты өндірудің үлкен және әдетте тиімді құралы болып табылады. Сондықтан олар экономиканы басқаруда орталық орын алуы керек. Бірақ нарықтар кейде сәтсіздікке ұшырайды, сондықтан өнеркәсіптік саясат сияқты құралдар арқылы тікелей мемлекеттік араласу қажет. Сондай-ақ, жалпыға ортақ игілікке нарықтың мүлдем болмауы керек деп талап ететін салалар да бар. Біз Лейбористік партияда көріністен қорықпаймыз, бірақ сонымен бірге осы көріністі шындыққа айналдыру үшін қажетті қиын саясатты жасаудан да қорықпаймыз. Әлемдегі орташыл-солшыл партиялар да осындай қиындықпен күресіп жатыр – бәсекеге қабілетті экономика құрумен қатар, әділ қоғамды құрудың басты талабын алға қою. Кейбіреулер мұны "үшінші жол" деп атайды. Атауы маңызды емес. Ең бастысы, бұл Тэтчершілдік пен оның Австралиядағы туындыларына қарсы тұру. Бұл – шын мәнінде елдің экономикалық және әлеуметтік қажеттіліктерінің жаңа тұжырымы. Фридрих Хайек сияқты экономистерді сынға алған кезде, Радд өзін "мемлекеттік қаржыны басқару мәселелеріне келгенде негізінен консервативті" деп сипаттады, бұл оның Квинслендтік үкіметтік кеңесші ретінде мемлекеттік қызметтегі жұмыс орындарын қысқартуына сілтеме жасады. Руддтың үкіметі "жергілікті және халықаралық экономистердің көпшілігі" тарапынан Жаһандық дағдарыс кезінде Австралияны жаһандық қаржылық дағдарыстан кейінгі рецессиядан сақтауға көмектескені үшін мақталып, құрметке ие болды.
Германия
Германияның бұрынғы канцлері Герхард Шрёдер (1998–2005) «Үшінші жол» саясатының жақтаушысы болды. Канцлерлік науқанында ол өзін Германияның кең ауқымды әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін күшейте отырып, экономикалық өсуді қолдайтын, прагматикалық жаңа социал-демократ ретінде көрсетті. Шрёдер билікте болған кезде 2002 жылы экономикалық өсім 0,2%-ға дейін төмендеді, ал 2003 жылы жалпы ішкі өнім қысқарды, Германиядағы жұмыссыздық деңгейі 10%-дан асты. Көптеген сайлаушылар Шрёдерді «Агенда 2010» реформа бағдарламасымен байланыстырды, ол әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіндегі (ұлттық медициналық сақтандыру, жұмыссыздық жәрдемақысы, зейнетақылар) кесімдерді, салықтарды төмендетуді және жұмыспен қамту және төлемдерге қатысты ережелерді реформалауды қамтыды. Ол сондай-ақ корпоративтік акцияларды сатудан түсетін табысқа салынатын салықты жойды, осылайша елді шетелдік инвесторлар үшін тартымдырақ етті. Германияның қазіргі канцлері Олаф Шольц (2021 жылдан бастап қазірге дейін) «Үшінші жол» саясатын ашық қолдаған жоқ, бірақ ол SPD ішіндегі орталық қанаттың өкілі ретінде кеңінен танылады. Төртінші Меркель кабинетінде (2018–2021) қаржы министрі қызметін атқарган кезінде Шольц жаңа мемлекеттік қарыз алудан сақтануға және мемлекеттік шығыстарды шектеуге басымдық берді.
Италия
Италияның Демократиялық партиясы – бірнеше түрлі идеологиялық бағыттарды қамтитын көпжақты социал-демократиялық партия. Бұрынғы премьер-министрлер Романо Проди және Маттео Ренци сияқты саясаткерлер «Үшінші жол» бағытын қолдайды. Ренцидің саяси көзқарастары үшін оны кейде Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Тони Блэрмен салыстырады. Ренцидің өзі бұрын Блэрдің «Үшінші жол» идеологиясын қолдайтынын мәлімдеген, мақсаты – либералды экономика мен солшыл әлеуметтік саясатты біріктіру. Ренци партия басшылығымен Демократиялық партия конституциялық реформаны және екі партиялық жүйеге қадам басқан жаңа сайлау заңын қолдады. Ренци мен оның жақтастары, «Ренциани» деп аталғандардың нақты саяси бағытын анықтау оңай емес. Ренцидің прогрессивизмінің мәні талқыланып жүр, ол либерализммен де, популизммен де байланысты. «Corriere della Sera» газетінің журналисі Мария Тереза Мелидің сөзінше, Ренци «Еңбек партиясы мен Билл Клинтонның Демократиялық партиясынан алынған нақты үлгіні ұстанады», ол «экономикалық саладағы либералды саясат пен популизмнің (Италия үшін) ерекше үйлесімін» қамтиды. Яғни, ол бір жағынан кәсіподақтардың, әсіресе, тек қана қорғалғандарды ғана қорғайтын CGIL-дің артықшылықтарына шабуыл жасайды, ал екінші жағынан билікке ие болғандарға, банкирлерге, Confindustria-ға және капитализмнің белгілі бір түріне қарсы күреседі. 2018 жылғы жалпы сайлауда Демократиялық партия жеңілгеннен кейін (партия 18,8% және 19,1% дауыс жинады, бұл 2013 жылғы 25,5% және 27,4% көрсеткіштен төмен), партия 185 депутат пен 58 сенаторды жоғалтты, соның салдарынан Ренци партия басшысы қызметінен кетті. 2019 жылдың наурыз айында Италия Коммунистік партиясындағы мықты тамырлары бар, партияның сол қанатының белгілі өкілі, социал-демократ Никола Зингаретти көшбасшылық сайлауда Маурицио Мартинаны (Ренцидің бұрынғы орынбасары) және Роберто Джакеттиді (көптеген «Ренциани» қолдаған) жеңіп, үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. Зингаретти өзінің сайлауалды науқанын Ренци саясатына қатысты айқын қарсылықпен жүргізді, ал оның жеңісі жаңа партия құруға жол ашты. 2019 жылдың қыркүйегінде Ренци Демократиялық партиядан шығып, жаңа парламенттік топ құру ниетін жариялады. Ол «Italia Viva» партиясын либералды және «Үшінші жол» дәстүрін проевропалық бағытта жалғастыру үшін ресми түрде іске қосты, әсіресе Франция президенті Эммануэль Макронның «La République En Marche!» партиясы сияқты.
Ұлыбритания
1939 жылы Гарольд Макмиллан «Орта жол» атты кітап жазып, капитализм мен социализм арасындағы компромисс іздестірді, бұл қазіргі заманғы «Үшінші жол» тұжырымдамасының алғы күші болды. 1979 жылы Лейборист партиясы әлеуметтік-демократиялық идеалдарға толық бейім екенін жария етті және «өркендеген және тиімді Ұлыбритания» мен «қамқорлық пен мейірімділікке толы Ұлыбритания» арасында таңдау жасаудан бас тартты. Осы позицияға сәйкес, партияның басты міндеті байлық салығын енгізу арқылы экономикалық теңсіздікті азайту болды. 1990 жылдардағы көптеген өзгерістермен бірге, дәстүрлі социал-демократиялық идеологияны бірте-бірте қабылдамау және «Жаңа лейбористер» партиясына айналу, экономикалық теңсіздікті жою қажеттігіне баса назар аудармай, барлық азаматтар үшін мүмкіндіктерді кеңейтуге және әлеуметтік капиталды дамытуға бағытталды. Бұрынғы премьер-министр Тони Блэр «Үшінші жол» саясаткері ретінде танылады. Блэр 1994 жылы Фабиандық памфлетте социализмнің екі басты түрі бар екенін жазды: бірі – марксистік-лениндік экономикалық детерминизм мен коллективизмге негізделген, екіншісі – «әлеуметтік әділдік, әрбір азаматтың тең құндылығы, мүмкіндіктер теңдігі, қоғамдық бірлік» құндылықтарына негізделген этикалық социализм. Блэр Гидденстің идеялары мен жазбаларының жақтаушысы. 2008 жылы Ұлыбританияның бұрынғы ішкі істер министрі Чарльз Кларк, премьер-министр Гордон Браунды ашық түрде сынаған және бұл туралы жариялаған алғашқы Блэршіл, былай деді: «Біз консерваторлармен «үшбұрыштау» және «айырмашылық сызықтарын» қолданудан бас тартуымыз керек, өйткені бұл біз консерваторлардың немесе оңшыл БАҚ-тың ұсыныстарын ғана орындап жатырмыз деген дұрыс емес айыптауға әкеледі, бұл айырмашылықтарды азайту және бізге қарсы шабуылдарды жою үшін жасалады». Браунның орнын 2010 жылы Эд Милибэндтің «Бір ұлттың лейбористтері» партиясы, ал 2015 жылы өзін демократиялық социалист деп атаған Джереми Корбин Лейборист партиясының басшысы алмастырды. Бұл кейбір сарапшыларды «Жаңа лейбористер» «өлген және жерленген» деген қорытындыға келтірді. Кейр Стармер 2020 жылы Корбиннің орнын басып, бастапқы уәделерінен бас тартып, «Жаңа лейбористермен» байланысты саясатты қолдауға көшті. «Жаңа лейбористер» аясында жүзеге асырылған «Үшінші жол» жаңа, оңшыл және неолибералдық партия ретінде сынға ұшырады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та «Үшінші жол» ұстанушылары дәстүрлі экономикалық либералдарға қарағанда тарихи тұрғыдан фискалдық консерватизмді көбірек қабылдады, әлеуметтік көмекті жұмыспен алмастыруды жақтады және кейде дәстүрлі мәселелерге нарықтық шешімдерді (мысалы, ластану нарықтарында) басымдық берді, бірақ толығымен еркін нарық экономикасын және басқа да либертариандық көзқарастарды қабылдамады. «Үшінші жол» басқару стилі президент Билл Клинтонның әкімдігі кезінде нығайып, ішінара қайта анықталды. Бұл терминді саясаттанушы Стивен Сковронек енгізді. «Үшінші жол» президенттері «саяси үстемдікке қол жеткізу үшін орталықты бағындыруға тырысып, оппозициядан саясатты қарыз алып, оны әлсіретеді». Мұның мысалы ретінде Ричард Никсонның экономикалық саясатын, ол Линдон Б. Джонсонның «Ұлы қоғам» бағдарламасының және Клинтонның әлеуметтік реформаларының жалғасы болды, келтіруге болады. Блэр, Проди, Герхард Шредер және басқа да «Үшінші жолдың» жетекші жақтастарымен бірге Клинтон 1997 жылы Англиядағы Чекерс резиденциясында «Үшінші жол» философиясын насихаттау үшін конференциялар ұйымдастырды. «Үшінші жол» ой-сана орталығы және Демократиялық көшбасшылық кеңесі «Үшінші жол» саясатын қолдайды. 2013 жылы американдық заңгер және бұрынғы банк реттеушісі Уильям К. Блэк сол кездегі «Үшінші жол» қозғалыстарын сынап: ««Үшінші жол» – кейде орта-солшыл болып көрінетін, бірақ шындығында Уолл-стриттің толыққанды өнімі. Ол Уолл-стрит үшін, Уолл-стритпен осы жалған ту операциясы арқылы орта-солшыл топ сияқты әрекет етеді. Бұл ештеңе емес» деді.