Кіріспе
Қазіргі замандағы грек тілінің диалектілері мен түрлері
]]
Today, a standardized variety of Demotic Greek is the official language of Greece and Cyprus, and is referred to as "Standard Modern Greek", or less strictly simply as "Greek", "Modern Greek", or "Demotic". Demotic Greek comprises various regional varieties with minor linguistic differences, mainly in phonology and vocabulary. Due to the high degree of mutual intelligibility of these varieties, Greek linguists refer to them as "idioms" of a wider "Demotic dialect", known as "Koine Modern Greek" (Koiní Neoellinikí 'common Neo Hellenic'). Most English speaking linguists however refer to them as "dialects", emphasizing degrees of variation only when necessary. Demotic Greek varieties are divided into two main groups, Northern and Southern. The main distinguishing feature common to Northern variants is a set of standard phonological shifts in unaccented vowel phonemes: becomes , becomes , and and are dropped. The dropped vowels' existence is implicit, and may affect surrounding phonemes: for example, a dropped palatalizes preceding consonants, just like an that is pronounced. Southern variants do not exhibit these phonological shifts. Examples of Northern dialects are Rumelian (Constantinople), Epirote, Macedonian, Thessalian, Thracian, Northern Euboean, Sporades, Samos, Smyrna, and Sarakatsanika. The Southern category is divided into groups that include:
Old Athenian Maniot: Megara, Aegina, Athens, Cyme (Old Athenian) and Mani Peninsula (Maniot)
Ionian Peloponnesian: Peloponnese (except Mani), Ionian Islands, Attica, Boeotia, and Southern Euboea
Cretan Cycladian: Cyclades, Crete, and several enclaves in Syria and Lebanon
Southeastern: Chios, Ikaria, Dodecanese, and Cyprus. Demotic Greek has officially been taught in monotonic Greek script since 1982.
Бүгінде Демотикалық гректің қалыптасқан түрі Грекия мен Кипрдің ресми тілі болып табылады және оны "Стандартты қазіргі грек" немесе жай ғана "грек", "қазіргі грек" немесе "Демотикалық" деп атайды. Демотикалық грек тілінде әртүрлі аймақтық түрлері бар, олардың арасында негізінен фонетика мен сөздік қорында шағын тілдік айырмашылықтар кездеседі. Осы түрлердің өзара түсіністік деңгейі жоғары болғандықтан, грек тіл білімі мамандары оларды "Koine Modern Greek" (Koiní Neoellinikí 'жалпы неоэллин') деп аталатын кеңірек "Демотикалық диалекттің" "идиомалары" деп атайды. Алайда, көптеген ағылшын тілді тіл білімі мамандары оларды "диалекттер" деп атайды және қажет болған жағдайда ғана айырмашылық дәрежесіне назар аударады. Демотикалық грек түрлері екі негізгі топқа бөлінеді: Солтүстік және Оңтүстік. Солтүстік түрлерінің ортақ ерекшелігі – басылмаған дауысты дыбыстардағы стандартты фонетикалық өзгерістер: болады, болады, ал және жоғалады. Жоғалған дауысты дыбыстардың болуы жасырын, және олар төңіректегі дыбыстарға әсер етуі мүмкін: мысалы, жоғалған алдындағы қатаң дауысты дыбыстар жұмсарады, дәл сол сияқты айтылғандай. Оңтүстік түрлерінде осы фонетикалық өзгерістер байқалмайды. Солтүстік диалекттерінің мысалдары: Румелия (Константинополь), Эпир, Македония, Фессалия, Фракия, Солтүстік Эвбея, Спорада, Самос, Смирна және Саракцаника. Оңтүстік тобы келесі топтарға бөлінеді:
Ежелгі Афиналық Маниот: Мегара, Эгина, Афина, Киме (Ежелгі Афиналық) және Мани түбегі (Маниот)
Иониялық Пелопоннес: Пелопоннес (Манидан басқа), Иония аралдары, Аттика, Беотия және Оңтүстік Эвбея
Криттік Циклад: Киклад аралдары, Крит және Сирия мен Ливандағы бірнеше анклавтар
Оңтүстік-Шығыс: Хиос, Икария, Додеканес және Кипр. Демотикалық грек тілі 1982 жылдан бері монотонды грек әрпімен ресми түрде оқытылуда.
]]
Today, a standardized variety of Demotic Greek is the official language of Greece and Cyprus, and is referred to as "Standard Modern Greek", or less strictly simply as "Greek", "Modern Greek", or "Demotic". Demotic Greek comprises various regional varieties with minor linguistic differences, mainly in phonology and vocabulary. Due to the high degree of mutual intelligibility of these varieties, Greek linguists refer to them as "idioms" of a wider "Demotic dialect", known as "Koine Modern Greek" (Koiní Neoellinikí 'common Neo Hellenic'). Most English speaking linguists however refer to them as "dialects", emphasizing degrees of variation only when necessary. Demotic Greek varieties are divided into two main groups, Northern and Southern. The main distinguishing feature common to Northern variants is a set of standard phonological shifts in unaccented vowel phonemes: becomes , becomes , and and are dropped. The dropped vowels' existence is implicit, and may affect surrounding phonemes: for example, a dropped palatalizes preceding consonants, just like an that is pronounced. Southern variants do not exhibit these phonological shifts. Examples of Northern dialects are Rumelian (Constantinople), Epirote, Macedonian, Thessalian, Thracian, Northern Euboean, Sporades, Samos, Smyrna, and Sarakatsanika. The Southern category is divided into groups that include:
Old Athenian Maniot: Megara, Aegina, Athens, Cyme (Old Athenian) and Mani Peninsula (Maniot)
Ionian Peloponnesian: Peloponnese (except Mani), Ionian Islands, Attica, Boeotia, and Southern Euboea
Cretan Cycladian: Cyclades, Crete, and several enclaves in Syria and Lebanon
Southeastern: Chios, Ikaria, Dodecanese, and Cyprus. Demotic Greek has officially been taught in monotonic Greek script since 1982.
Қатарэвуса
Катаревуса (Καθαρεύουσα) – 19 ғасырда қазіргі грек мемлекеті құрылған кезде классикалық грек және заманауи демотикалық тілдің арасындағы шартты келісім ретінде таратылған әлеуметтік диалект. 1976 жылға дейін қазіргі Грекияның ресми тілі болды. Катаревуса грек тілінің политондық жазуымен жазылады. Демотикалық грек тілінде түрік, итальян, латын және басқа тілдерден алынған сөздер кездессе де, олардың көп бөлігі Катаревусадан шығарылған. Грек тілі мәселесін де қараңыз.
Понтикалық
[[Файл:Анатолиялық грек диалектілері.png|thumb|260px|Анатолиялық грек диалектілері 1923 жылға дейін. Демотикалық – сары түспен. Понтий – қызғылт түспен. Каппадокия грек тілі – жасыл түспен, ал 1910 жылғы Каппадокия грек ауылдары жасыл нүктелермен көрсетілген. Крестшілердің жаулап алуынан (Төртінші крест жорығы) және Грек жағалауына Венецияның кейінгі ықпалынан оқшауланғандықтан, ол демотикалық грек тілінде роман тілдерімен алмастырылған көптеген сөздер үшін ежелгі грек тілінің терминдерін сақтап қалды.]
Мариуполитан
Румеика (Ρωμαίικα) немесе Мариуполиттік грек тілі – Украина мен Ресейдің оңтүстігіндегі Азов теңізінің солтүстік жағалауындағы шамамен 17 ауылда қолданылатын диалект. Мариуполиттік грек тілі Понтиялық грек тілімен тығыз байланысты және Византия империясының, кейін Трапезунд Понтия империясының бір бөлігі болған Қырымда сөйленген грек тілінің диалектісінен пайда болған. Бұл мемлекет 1461 жылы Осман империясына бағынғанға дейін. Одан кейін Қырым грек мемлекеті Феодордың тәуелсіз грек княздығы ретінде өмір сүруін жалғастырды. Қырымда грек тілінде сөйлейтін тұрғындары Екатерина II Ресей-Түрік соғысынан (1768–74) кейін, сол кездегі мұсылман басымдығы бар Қырымнан қашып, Мариуполь қаласына қоныстандырылды. Мариуполиттік тілдің ерекшеліктері Понтиялық тілмен (мысалы, ía, éa дыбысталуының жоқтығы) және негізгі диалекттердің солтүстік нұсқаларымен (мысалы, солтүстік дауыстықтары) белгілі бір ортақтықтарға ие.
Еваньк
Еван тілі (יעואניקה, Γεβανικά) – романдық еврейлердің дерлік жойылып бара жатқан тілі. Бұл тіл ғасырлар бойы төмендеп келді, содан кейін Холокост кезінде оның көптеген сөйлеушілері қаза болды. Одан кейін тіл көбінесе Израильге эмиграциялаған романдық еврейлер тарапынан сақталды, бірақ ол жерде қазіргі иврит тілімен ығыстырылды.
Сакония
Сакония (Τσακωνικά) тілі бүгінде толыққанды түрінде Оңтүстік Пелопоннес аймағындағы Аркадиядағы Леонидио қаласының төңірегіндегі бірнеше шағын ауылда ғана қолданылады, ал аймақтың басқа жерлерінде жартылай қолданылады. Сакония тілі лакониялықтан (көне спарталық) тікелей дамыды, демек дорийлік грек тілінен туындаған. Ол эллинистік койнеден аз әсер алған және басқа грек диалектілерінен (мысалы, демотикалық грек және понтийлік грек) күрт өзгешеленеді, олармен өзара түсінісу мүмкін емес. Осы себепті кейбір тіл білімі мамандары оны жеке тіл деп қарастырады.
Грек-австралиялық
Греко-австралиялық – Австралиядағы грек диаспорасы, оның ішінде Австралияда тұратын грек иммигранттары мен грек тегінен туған австралиялықтар қолданатын грек тілінің Австралиядағы диалектісі.