Кіріспе

Оңтүстік-шығыс Англиядағы төбелер тізбегі

Чилтерн төбелері – Англияның оңтүстігінде, Лондонның солтүстік-батысында орналасқан әктас жар. Олар Оксфордшир, Букингемшир, Гертфордшир және Бедфордшир аймақтарында 1709 км² (660 шаршы миль) аумақты қамтиды және оңтүстік-батыстағы Темзадағы Горингтен солтүстік-шығыстағы Хитчинге дейін 72 км-ге созылады. Төбелердің ең кең жері 19 км. 1965 жылы Чилтерн төбелерінің жартысына жуығы Ерекше Табиғи Сұлулық Аймағы (AONB) деп жарияланды. Солтүстік-батыс шекарасы жармен анық белгіленген. Еңістің беткейі анықтама бойынша көлбеу болып келеді және оңтүстік-шығысқа қарай ландшафтпен бірігіп кетеді.

Геология

Чилтерн тауларының бор тас жартастары Айлсбери аңғарына көрінеді және Англия мұз дәуірінің ең жоғары нүктесінде мұз қабатының ең оңтүстік шегімен шамамен сәйкес келеді. Чилтерн таулары – 65-95 миллион жыл бұрын пайда болған Шығыс және Оңтүстік Англиядағы бор тас жазықтары жүйесінің бір бөлігі. Альпілік тау жасалу кезеңдерінің соңында Африкалық плита Еуразиялық плитамен соқтығысқанда, Англияның оңтүстігіндегі Уилд алабы сияқты мезозойлық созылу құрылымдары құрылымдық инверсияға ұшырады. Олар алғаш рет неолит дәуірінде кремний балғалар жасау үшін, содан кейін кремний мылтықтар жасау үшін қазылып алынды. Ескі үйлерде қабырғалар салу үшін қолданылатын құрылыс материалы ретінде түйіндерді кездестіруге болады.

Топография

Ең биік нүктесі Бакингемширдегі Вендовердің жанындағы Хэддингтон төбесінде теңіз деңгейінен 267 м (876 фут) биіктікте орналасқан; төбесіне тас ескерткіш қойылған. Жақын орналасқан Айвингхо маяғы, биіктігі 249 м (817 фут) болғанымен, одан да көзге түсетін төбе. Бұл Икнильд жолы мен Риджвей ұзақ қашықтықты жолының бастапқы нүктесі болып табылады, олар Чилтерн төбесінің бойымен батысқа қарай көп шақырымға созылады, онда Уилтшир төбелерімен және Оңтүстік Котсуолдпен бірігеді. Айвингхо маяғынан шығысқа қарай Чилтерн тіктеуінің тік бөлігі – Данстебл Даунс жатыр. Вендовердің жанында Комбе төбесі орналасқан, ол теңіз деңгейінен 260 м (852 фут) биіктікте. Чилтерн тіктеуінің оңтүстік-шығысындағы көлбеу жерлер де Чилтерн тауларының бір бөлігі деп есептеледі; онда көптеген бук ағаштарынан тұратын ормандар бар. Темза Беркшир төбелері мен Чилтерн таулары арасындағы кеңістік арқылы ағып өтеді. Лейтон Базард және Хитчин аймақтарындағы жерлер Оузель, Флит және Хиз өзендерімен суға толады, олардың барлығы соңында Ұлы Оузе өзеніне құяды (соңғы екеуі Ивел арқылы).

Көлік

Бірнеше көлік жолдары Чилтерн таулары арқылы табиғи немесе адам жасаған дәліздермен өтеді. Чилтерн төбелерінде көптеген қоғамдық жаяу жолдары бар, оның ішінде Икнилд жолы және Риджвей сияқты ұзақ қашықтықтағы жолдар да бар. M40 автожолы Букингемшир және Оксфордшир бөліктерінде Чилтерн таулары арқылы өтеді, Stokenchurch Gap-ы арқылы терең ойыс жасалған. M1 автожолы Льютон қаласына жақын Бедфордшир бөлігін кесіп өтеді. Басқа да маңызды жолдарға A41 және A413 кіреді. Чилтерн магистральдық темір жолы Хай-Уайкомб және Принс-Рисборо арқылы, Лондоннан Айлсбериге дейінгі желі Амершам арқылы, Батыс жағалау магистралі Беркхамстед арқылы және Мидленд магистралі Чилтерн таулары арқылы өтеді. Ұлы Батыс магистралі және оның Хенли және Марлоу сияқты тармақтары Чилтерн тауларының оңтүстік бөлігін Лондон Паддингтонымен байланыстырады. Чиннор және Принс Рисборо темір жолы – сақталған желі. "Жоғары жылдамдықтың 2" (HS2) жобасы Чилтерн тауларының астынан Чилтерн туннелі арқылы өтеді. Бұл туннель HS2 бағытында салынып жатқан ең ұзын туннель болады. Табиғатты қорғау кеңесі HS2 жолын Чилтерн-Хиллз АОБ арқылы жүргізуге қарсы екенін мәлімдеді. Автобус қызметтерін Arriva Shires & Essex және Carousel Buses компаниялары ұсынады. Лутон әуежайынан әуе дәліздері Чилтерн таулары арқылы өтеді. Темір өзенінен басқа, кеме жүзе алатын өзендер жоқ. Grand Union Canal Беркхамстед пен Марсворт арасындағы Чилтерн таулары арқылы Гад және Булборн өзендерінің бағытымен өтеді. Сонымен қатар, суайдырды кесіп өткеннен кейін Оузель өзенінің бір бөлігі Чилтерн тауларында орналасқан.

Тарих

Темір дәуірінде Чилтерн жотасы Оңтүстік Британия арқылы салыстырмалы түрде қауіпсіз және оңай бағытталатын жол қамтамасыз етті. Чилтерн топонимі бритт тілінде пайда болған деп саналады. Эйлерт Экуоллдың пікірінше, Чилтерн кең этностық атау – келттермен (ерте кельт тілдерінде Celtæ) байланысты болуы мүмкін; "жоғары" деген мағына беретін celto түбірі (және erno жұрнағы) Чилтерн атауының шығу тегін көрсетеді. 18 ғасырға дейін халық Чилтерн төбелерінің көбінесе ауылдық аймағында, шалғайдағы ауылдарда, кенттерде, шаруа қожалықтарында және кеме жүретін аңғарлармен қиылысатын басты керуен жолдары бойындағы сауда орындарында сиреп орналасқан. 18 ғасырда каналдардың және 19 ғасырда теміржолдардың салынуы елді мекендердің өсуіне және Хай-Уайкомб, Тринг және Лутон қалаларының дамуына жағдай жасады. 20 ғасырдың бірінші жартысында тұрғын үйлер мен өнеркәсіптік құрылыстардың айтарлықтай дамуы орын алды, бұл 20 ғасыр бойына жалғасты. 1965 жылы Чилтерн төбелерінің шамамен жартысы Табиғи Сұлулықтың Ерекше Аймағы (AONB) деп жарияланды.

Экономикалық пайдалану

Мыңдаған жылдар бойы осы төбелердің табиғи ресурстары пайдаланылып келген. Бор тасы цемент өндірісі үшін, ал кремень жергілікті құрылыс материалы ретінде қазылып алынған. Емен ормандары жиһаз жасаушыларға сапалы қатты ағашпен қамтамасыз еткен. Құрылыс тастары жоқ аймақта жергілікті саз кірпіш жасау үшін шикізат ретінде қолданылған. Ағаш және кремень де құрылысқа пайдаланылған. Ортағасырлық жолақты парақтар сазды егістік жерлерден бастап, орманды беткейлерге және төбелік жерлерге дейін жердің әртүрлілігін көрсеткен. Олардың шекаралары әрбір түрлі жердің бөлігін қамту үшін салынған, нәтижесінде округ шекарасы дөңгелек болып шыққан. Бұл шекаралар кезекті ұйымдастырулардың нәтижесінде тегістелген. Адамдар ашық кеңістіктерді бағалай бастағаннан бері, бұл аймақ туристерге танымал орынға айналды және Ұлттық сенім қоры оның ерекшелігін сақтау үшін жер сатып алды, мысалы, Трингке жақын Ашриджде. Кейбір жерлерде қой шаруашылығының азаюына байланысты, бұталар мен қайың ормандарының табиғи өсуін тоқтату арқылы ашық төбелік жерлерді сақтауға шаралар қолданылды. 1920-1930 жылдары Жастар жатақханалары қауымдастығы төбелерге саяхаттайтын адамдар үшін бірнеше жастар жатақханасын ашты. Төбелер Стокенчерч BT мұнарасы және Зуч фермасындағы телекоммуникациялық релелік станциялары орналасқан жер ретінде пайдаланылды.

Қорғау

Чилтерн таулары – ерекше табиғи сұлулық аймағы (AONB) және осылайша, ірі құрылыстардан ерекше қорғауға ие, мұндай аймақтарда ерекше жағдайлар болмаса, олар жүргізілмеуі керек. Бұл қорғау ұлттық маңызы бар мәселелер тудыратын ірі құрылыс жобаларына қолданылады. 2000 жылы үкімет AONB-ның ландшафттық ерекшеліктері ұлттық саябақтардың ландшафттық ерекшеліктерімен бірдей екенін және жерді пайдалану жоспарлау жүйесі екі типтегі аймаққа да теңдей қорғау беруі керек екенін растады.

Чилтерн қорғаныс кеңесі

Чилтерн-Хиллс консервациялық кеңесі 2004 жылдың шілдесінде Парламент жарлығымен құрылды. Ол – тиісті жергілікті билік органдары мен Чилтерн АӨК аймағындағы жергілікті қауымдастықтардан таңдалған 27 мүшеден тұратын тәуелсіз орган. Кеңестің мақсаттары 2000 жылғы «Ауылдық жер және жолдар құқығы туралы» заңында белгіленген: Біріншіден, АӨК-нің табиғи сұлулығын сақтау және күшейту, сондай-ақ АӨК-нің ерекше ерекшеліктерін жұртшылықтың түсінуін және оны пайдалануын арттыру. Екіншіден, бірінші мақсатты ескере отырып, АӨК-дегі жергілікті қауымдастықтардың экономикалық және әлеуметтік әл-ауқатын дамыту. Үшіншіден, АӨК-ні басқару жоспарын жариялау және оның іске асырылуын ілгерілету. Ұлттық саябақтардан өзгеше, Чилтерн-Хиллс – және басқа АӨК-лар сияқты – өздерінің жоспарлау құзыретіне ие емес. Кеңес жоспарлау және даму мәселелері бойынша кеңесші рөл атқарады және жоспарлау өтінімдеріне пікір білдіру арқылы жергілікті биліктің іс-қимылына әсер етуге тырысады. Жергілікті билік органдары (екі облыстық кеңес, үш біртұтас билік органдары және төрт аудандық және қалалық кеңес) ауданның ерекше табиғи сұлулық аймағы ретінде тағайындалған мәртебесін құрметтеуі керек.

Мұралық

Чилтерн аймағындағы тарихи архитектураның мысалдары Чалфонт Сент-Джайлс жанындағы Чилтерн ашық аспан астындағы мұражайында сақталған. Бұл ашық аспан астындағы халық мұражайында қайта құрылған ғимараттар бар, олар жаңадан салу немесе жол салу салдарынан әйтпесе қиратылып немесе бұзылып кеткен болар еді.

Чилтерн жүздері

Чилтерн таулары Чилтерн жүздерін қамтиды. Ұлыбритания парламентінің Өкілдер палатасының мүшелері (депутаттар), өз мандаттарынан тікелей бас тартуға тыйым салынғандықтан, палатадан кету үшін Чилтерн жүздерінің басқарушылығына үміткер бола алады. Бұл – дәстүрмен қалыптасқан тәртіп.