Кіріспе
Тұрақты ұстау құрылғысы
Астықтар – аяқтарды ұстап тұруға арналған құрылғылар, бұрын дене жазасы және қоғамдық қорлау түрі ретінде қолданылған. Астықтарды қолдану ежелгі Грецияда, Солонның заң кодексінде сипатталған. Оның қолданылуын сипаттаған заңды оратор Лисий былай келтіреді: "Егер сот үкімге осындай қосымша енгізсе, онда оның аяғы бес күн бойы астықтармен бекітіледі. Онда айтылған 'астықтар' (Theomnestus) біз қазір 'орманға қамау' деп атаймыз" (Lys. 10.16).
Нысан және өтінімдер
Ағаш бағаналары, бағаналы тақталар және тұтқалардың бәрі ілмектері бар үлкен ағаш тақтайлардан тұрады; алайда, ағаш бағаналары аяқтарды ұстау мүмкіндігімен ерекшеленеді. Ағаш бағаналары білезіктер мен тобуықтарға тақтайшалар бекітіп қолданылады, ал бағаналы тақталар тіреуге бекітіліп, қолдар мен мойынға орнатылады, жазаланған адамды тік тұруға мәжбүр етеді. Жәбірленушілерді қорлауға, тебуге, тікшелеуге, әсіресе аяқтардың арасына түкіруге немесе басқа да адамдық емес әрекеттерге ұшырату мүмкін. Киелі кітапта, Исаның шәкірттері Пауыл мен Сыйластың тағдыры Елшілердің істерінде былай сипатталған: «Олар осы бұйрықты алған соң, ішкі түрмеге жаптырып, аяқтарын ағаш бағанаға бекіттірді». Ежелгі өсиеттегі Әйүп кітабында Құдай туралы былай делінген: «Ол менің аяқтарымды бағанаға мінгізіп, менің жолымды бақылайды». Ағаш бағаналары ортағасырлық және ерте заманалық дәуірде, соның ішінде отаршылдық Америкада азаматтық және әскери билік органдары тарапынан қолданылған. 1500 жылдан 1748 жылға дейін ағаш бағаналарында жазалау жиі кездесетін құбылыс болды. Бұл әдіс ертедегі американдық пуритандардың арасында ерекше танымал болды, олар «төменгі топты» жазалау үшін оны жиі қолданды. Америка колонияларында ағаш бағаналары жазалау үшін ғана емес, сотқа дейін күтіп отырған адамдарды ұстап тұру үшін де пайдаланылды. Көшеден өтетін адамдар оған қандай жаза қолдануға болатынын ойлап табуға мүмкіндік алатын. Бұл аяқтарды тікшелеуді де қамти алатын. 1887 жылғы 13 қарашада жарық көрген «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай делінген: «Сонымен қатар, бұрын қоғамдық моральға қарсы қылмыс жасағандар аяқтары ауыр ағаш мойынтұрықпен бекітіліп түрмеде отырған, ал кішкентай, бірақ қатыгез ұлдар мен қыздар олардың шұлықтары мен аяқ киімдерін шешіп, қорғанышсыз аяқтарының табанына тиісінше тиіп, жағдайды одан да нашарлататын шіркеудің бағаналары да жоқ болды». Англияның 1351 жылғы Еңбекшілер туралы заңы «нашар жұмыс істейтін шеберлерге» ағаш бағаналарын қолдануды талап етті және әрбір қала мен ауылда ағаш бағаналарын орнатуды міндеттеді. Қалалар мен қалаларда олар көбінесе Бристольдің Жоғары крестінің алдындағыдай, көрнекті орталық жерлерде орналастырылды. 1351 жылғы заң 1863 жылы күшін жойды. Көздер көрсеткендей, Англияда ағаш бағаналары 500 жылдан астам уақыт бойы қолданылып келген және ресми түрде жойылған емес. Ұлыбританиядағы соңғы тіркелген пайдалану 1872 жылғы 11 маусымда Беркшир, Англиядағы Ньюбериде болды. Торонтода (Онтарио, Канада) 1811 жылғы сот тізімдерінде жазалау үшін ағаш бағаналарын салу талабы қойылған. Испан конкистадорлары жаңа әлемде өздерінің қоныстарын консолидациялауына кедергі келтіргендерге жазалаудың және қорлаудың танымал түрі ретінде ағаш бағаналарын енгізді. Олар 19 ғасырда Латын Америкасында көптеген елдерде өздерінің басшыларына қарсы көтерілген жергілікті шахтерлерді жазалау үшін де қолданылды.
He puts my feet in the stocks, he watches all my paths. The stocks were employed by civil and military authorities from medieval to early modern times including Colonial America. Public punishment in the stocks was a common occurrence from around 1500 until at least 1748. The stocks were especially popular among the early American Puritans, who frequently employed the stocks for punishing the "lower class". In the American colonies, the stocks were also used, not only for punishment, but as a means of restraining individuals awaiting trial. The offender would be exposed to whatever treatment those who passed by could imagine. This could include tickling of the feet. As noted by the New York Times in an article dated November 13, 1887, "Gone, too, are the parish stocks, in which offenders against public morality formerly sat imprisoned, with their legs held fast beneath a heavy wooden yoke, while sundry small but fiendish boys and girls improved the occasion by deliberately pulling off their socks and shoes and tickling the soles of their defenseless feet." England's Statute of Labourers 1351 prescribed the use of the stocks for "unruly artisans" and required that every town and village erect a set of stocks. In towns and cities they were commonly placed in prominent central locations, such as the one before Bristol's High Cross. The 1351 Act was repealed in 1863. Sources indicate that the stocks were used in England for over 500 years and have never been formally abolished. Their last recorded use in the United Kingdom was on 11 June 1872 at Newbury, Berkshire, England. In Toronto, Ontario, Canada, court records from 1811 required the building of a set of stocks for punishment. The Spanish conquistadores introduced stocks as a popular form of punishment and humiliation against those who impeded the consolidation of their settlements in the new world. They were still used in the 19th century in Latin America to punish indigenous miners in many countries for rebelling against their bosses.
Америка Құрама Штаттары
1989 жылы Арканзас штатының Дермот қаласында қылмыс жасаған адамды 30 күнге дейін түрмеге қамауға, ал оның ата-анасын 2 күнге дейін айып тұруға жазалайтын коменданттық сағат заңы қабылданды. Бірақ қала бұл жазаны дереу күштен шығарды, себебі қалада айып тұру құрылғысы болмады және оны салу үшін қаражат та қарастырылмаған еді.
Ұлыбритания
2016 жылы британдық Таме қаласы халықаралық жаңалықтарға енді, қалада айып тұрғызу орындарын салу туралы ұсынысты қабылдағаннан кейін. Кеңесші Дэвид Бретхертон ұсынған бұл орындар жалдауға және қайырымдастық шараларға қолданылатын болады. Бретхертонның сөзінше, "Мүмкін, қайырымдастыққа көмектесу үшін мұндай нәрсе жасауға болады, адамдарды айып тұрғызу орындарына қойып, олардың аяқтарына қысым жасап, араларына сироп құйып, күлдіру арқылы ақша жинауға болады". Бретхертон Англияда мұндай айып тұрғызу орындарының әлі де заңды екенін атап өтті. Бұл орындар нақты жазалау мақсатында қолданылмауы тиіс. Қазіргі таңда бұл мәселені одан әрі зерттеу жұмыстары жүріп жатыр.
Колумбия
2012 жылы Колумбияда 34 жастағы Альфреда Бланко Базилио мен оның 18 жастағы жары Луис Мартинесті Базилионың ізгіліксіздігі үшін Колумбиядағы Сампуес тайпасы қоршауға алды. Базилио жасаған қылмысы үшін 72 сағат бойы жалаң аяқ қоршауда отырды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде Колумбияның Чину қаласындағы полиция карантинді бұзған тұрғындарды бірнеше сағатқа қоршауға алды.
Мысалдар
Кейде қорлар шіркеулерде немесе мұражайларда сақталады; ағаштан жасалған құрылғылар болғандықтан, олар табиғи түрде шіруге және бұзылуға ұшырайды. Бірқатары 19-шы және 20-шы ғасырларда күрделі жөндеуден өтті. Көбінесе олар ескерткіштер тізіміндегі нысандар ретінде қорғалады.
Солтүстік Ирландия
Дромор, Даун округі; Базар алаңында.