Капра синдромы: Психиатриялық бұзылыс және себептері

Кіріспе

Психиатриялық бұзылу

Капграның қате түсінігі немесе Капгра синдромы – адамның досы, жұбайы, ата-анасы, басқа жақын туысы немесе үй жануары бірдей есімді жалған адаммен ауыстырылған деген қате сенімге ие болатын психиатриялық бұзылу. Бұл бұзылуды алғаш сипаттаған француз психиатры Жозеф Капграс (1873–1950) есімімен аталған. Капграның қате түсінігі – адамдарды, орындарды немесе заттарды дұрыс танудағы қателіктерді қамтитын қате сенімдер класына жататын қате тану синдромы болып табылады. Ол жедел, уақытша немесе созылмалы түрде дамуы мүмкін. Пациенттердің уақыттың "бұрмаланғанын" немесе "ауыстырылғанын" сезінген жағдайлары да тіркелген. Бұл қате түсінік көбінесе психоздық бұзылулары бар, әсіресе шизофрениямен ауыратын адамдарда кездеседі, бірақ ми жарақаты, Леви денелерімен байланысты деменция және деменцияның басқа түрлерінде де байқалады. Ол көбінесе нейродегенеративті аурулары бар адамдарда, әсіресе егде жастағыларда кездеседі; сонымен қатар диабет, гипотиреоз және мигрень шабуылдарымен байланысты екені хабарланған. Бір жағдайда сау адамға кетамин енгізу арқылы Капгра қате түсінігі уақытша тудырылған. Бұл бұзылу әйелдерде жиірек кездеседі, әйелдер мен еркектер арасындағы қатынас шамамен .

Себептер

Капграс иллюзиясының күрделі және органикалық негізі бар екендігіне қатысты жалпы келісім бар, ол органдардың құрылымдық зақымдануынан туындайды және синдроммен байланысты нейроанатомиялық зақымдануды зерттеу арқылы жақсырақ түсіндірілуі мүмкін. Капграс иллюзиясының ми негізін қарастырған алғашқы жұмыстардың бірінде Александр, Стюсс және Бенсон 1979 жылы бұл бұзылыстың танысқа қатысты проблемаларды тудыратын фронталдық бөлік зақымдануымен және көруді тануға қатысты проблемаларды тудыратын оң жарты шар зақымдануымен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетті. Капграс иллюзиясының ықтимал себептері туралы қосымша түсініктерді просопагнозия дамыған ми жарақаты бар пациенттерді зерттеу арқылы ұсынды. Бұл жағдайда пациенттер басқа визуалды нысандарды тани алса да, бет-әлпеттің тануында қиындықтарға тап болады. Алайда, Бауэрдің 1984 жылғы зерттеуі көрсеткендей, саналы бет-әлпетті тану бұзылған болса да, бұл жағдаймен ауыратын пациенттер таныс бет-әлпеттерге автономды реакцияны (гальваникалық тері реакциясымен өлшенген) көрсетті, бұл бет-әлпетті танудың екі жолы бар екенін көрсетеді – бірі саналы, екіншісі санасыз. 1990 жылы Британдық психиатрия журналында жарияланған мақалада психологтар Хадин Эллис және Энди Янг Капграс иллюзиясымен ауыратын пациенттерде просопагнозияның «көзқарастың кері бейнесі» немесе екі жақты диссоциациясы болуы мүмкін екенін болжады, яғни олардың бет-әлпетті тану қабілеті сақталған, бірақ таныс бет-әлпеттерге автоматты эмоционалдық реакцияны тудыратын жүйеге зақым келген болуы мүмкін. Бұл біреуді тану сезімін тудыруы мүмкін, бірақ оның «дұрыс емес» екенін сезінуге әкелуі мүмкін. 1997 жылы Эллис және оның әріптестері Капграс иллюзиясымен (барлығы шизофрениямен ауырады) бес пациентті зерттеді және олар бет-әлпетті тани алса да, қалыпты автоматты эмоционалдық реакцияны көрсетпегенін растады. Автономды реакцияның төмен деңгейі бейтаныс адамдармен кездескенде де байқалды. Янг (2008) бұл аурумен ауыратын пациенттерде таныстықтың «жоғалуын», емес, «жетіспеуін» сезінетінін теориялады. Бұл түсіндірмені растайтын қосымша дәлелдер бет-әлпетке гальваникалық тері реакциясын (GSR) өлшеу арқылы алынған басқа зерттеулерден келді. Капграс иллюзиясы бар пациентте бет-әлпетке қатысты GSR төмендегені байқалды. Капграс иллюзиясының себептері туралы бұл теория 2001 жылы «Танымдық ғылымдардағы трендтер» журналында жинақталды. Рамачандран бұл жағдайды өзінің «Мидегі арбақтар» атты кітабында сипаттады және 2007 жылғы TED конференциясында осы жайында баяндады. Пациент эмоцияларды сезіне алған және бет-әлпетті тани алған, бірақ таныс бет-әлпетті тани алмайтындықтан, Рамачандран Капграс синдромының себебі бет-әлпетті әдетте танитын уақытша қабық пен эмоцияларға жауапты лимбикалық жүйе арасындағы байланыстың үзілуі деп болжайды. Ол әмигдала мен төменгі уақытша қабық арасындағы байланыстың үзілуіне ерекше назар аударды. Хирштейн теорияны былай түсіндірді: Менің Капграсқа қатысты қазіргі гипотезам, бұл 1997 жылғы В.С. Рамачандранмен бірлескен мақаламдағы бұрынғы ұстанымымның нақтырақ нұсқасы. Менің қазіргі көзқарасым бойынша, біз жақсы танитын адамдарды екі бөліктен тұратын гибридтік бейнелеу арқылы көрсетеміз. Бір бөлігі оларды сырттан көрсетеді: олардың сыртқы түрі, дауысы және т.б. Екінші бөлігі оларды іштен көрсетеді: олардың жеке басы, сенімдері, ерекше эмоциялары, қалаулары және т.б. Капграс синдромы бейнелеудің ішкі бөлігі зақымданған немесе қол жетімсіз болған кезде пайда болады. Бұл сырттан дұрыс көрінетін, бірақ іштен басқаша сезілетін адамның, яғни алдамшының әсерін тудырады. Бұл пациенттердің айтқандарын толық түсіндіретін нақтырақ түсіндірме береді. Бұл бұрынғы гипотемадағы мәселені шешеді, өйткені біреуді көрген кезде эмоцияның жоқтығына көптеген жауаптар болуы мүмкін. Сонымен қатар, Рамачандран Капграс синдромы мен эпизодтық естеліктерді байланыстырудағы қиындық арасындағы байланысты және естеліктерді құрудағы эмоцияның маңызды рөлін атап өтеді. Пациент естеліктер мен сезімдерді біріктіре алмағандықтан, фотосуреттегі заттарды әр қараған сайын жаңа деп қабылдады, тіпті олар әдетте сезімдерді оятуы керек болса да (мысалы, оған жақын адам, таныс зат немесе тіпті өзі). Меррин мен Сильберфарб (1976) сияқты басқалар Эллис бұл ерекше тәжірибенің неліктен алдау сенімге айналатынын түсіндіретін екінші фактор бар екенін ұсынды; бұл екінші фактордың ойлау қабілетінің бұзылуы екені ойдағыдай, бірақ барлық жағдайларды түсіндіретін нақты бұзылыс анықталған жоқ. Көптеген зерттеушілер Капграс синдромының түсіндірмелік үлгілерінде пациенттің феноменологиялық тәжірибесінің рөлін қосуды ұсынды, бұл алдау сенімдерін құру және сақтау механизмдерін жақсырақ түсінуге көмектеседі. Капграс синдромы сонымен қатар редупликативтік парамнезиямен байланысты, тағы бір алдаулық қате тану синдромы, онда адам бір орынның көшірмесі немесе орны ауысқан деп сенеді. Бұл екі синдром тығыз байланысты болғандықтан, олардың мидың ұқсас аймақтарына әсер ететіні және демек, ұқсас неврологиялық салдары бар екені ұсынылды. Зақым фронталдық бөлікке тікелей болмаса да, басқа бөліктер мен фронталдық бөлік арасындағы сигналдың үзілуі Капграс синдромына әкелуі мүмкін.

It is generally agreed that the Capgras delusion has a complex and organic basis caused by structural damage to organs and can be better understood by examining neuroanatomical damage associated with the syndrome. In one of the first papers to consider the cerebral basis of the Capgras delusion, Alexander, Stuss and Benson pointed out in 1979 that the disorder might be related to a combination of frontal lobe damage causing problems with familiarity and right hemisphere damage causing problems with visual recognition. Further clues to the possible causes of the Capgras delusion were suggested by the study of brain injured patients who had developed prosopagnosia. In this condition, patients are unable to recognize faces consciously, despite being able to recognize other types of visual objects. However, a 1984 study by Bauer showed that even though conscious face recognition was impaired, patients with the condition showed autonomic arousal (measured by a galvanic skin response measure) to familiar faces, suggesting there are two pathways to face recognition—one conscious and one unconscious. In a 1990 paper published in the British Journal of Psychiatry, psychologists Hadyn Ellis and Andy Young hypothesized that patients with Capgras delusion may have a "mirror image" or double dissociation of prosopagnosia, in that their conscious ability to recognize faces was intact, but they might have damage to the system which produces the automatic emotional arousal to familiar faces. This might lead to the experience of recognizing someone while feeling something was not "quite right" about them. In 1997, Ellis and his colleagues published a study of five patients with Capgras delusion (all diagnosed with schizophrenia) and confirmed that although they could consciously recognize the faces, they did not show the normal automatic emotional arousal response. The same low level of autonomic response was shown in the presence of strangers. Young (2008) has theorized that this means that patients with the disease experience a "loss" of familiarity, not a "lack" of it. Further evidence for this explanation comes from other studies measuring galvanic skin responses (GSR) to faces. A patient with Capgras delusion showed reduced GSRs to faces in spite of normal face recognition. This theory for the causes of Capgras delusion was summarised in Trends in Cognitive Sciences in 2001. Ramachandran portrayed this case in his book Phantoms in the Brain and gave a talk about it at TED 2007. Since the patient was capable of feeling emotions and recognizing faces but could not feel emotions when recognizing familiar faces, Ramachandran hypothesizes the origin of Capgras syndrome is a disconnection between the temporal cortex, where faces are usually recognized (see temporal lobe), and the limbic system, involved in emotions. More specifically, he emphasizes the disconnection between the amygdala and the inferotemporal cortex. Hirstein explained the theory as follows:

my current hypothesis on Capgras, which is a more specific version of the earlier position I took in the 1997 article with V. S. Ramachandran. According to my current approach, we represent the people we know well with hybrid representations containing two parts. One part represents them externally: how they look, sound, etc. The other part represents them internally: their personalities, beliefs, characteristic emotions, preferences, etc. Capgras syndrome occurs when the internal portion of the representation is damaged or inaccessible. This produces the impression of someone who looks right on the outside, but seems different on the inside, i. e., an impostor. This gives a much more specific explanation that fits well with what the patients actually say. It corrects a problem with the earlier hypothesis in that there are many possible responses to the lack of an emotion upon seeing someone. Furthermore, Ramachandran suggests a relationship between the Capgras syndrome and a more general difficulty in linking successive episodic memories because of the crucial role emotion plays in creating memories. Since the patient could not put together memories and feelings, he believed objects in a photograph were new on every viewing, even though they normally should have evoked feelings (e. g., a person close to him, a familiar object, or even himself). Others like Merrin and Silberfarb (1976) Ellis suggested that a second factor explains why this unusual experience is transformed into a delusional belief; this second factor is thought to be an impairment in reasoning, although no specific impairment has been found to explain all cases. Many have argued for the inclusion of the role of patient phenomenology in explanatory models of the Capgras syndrome in order to better understand the mechanisms that enable the creation and maintenance of delusional beliefs. Capgras syndrome has also been linked to reduplicative paramnesia, another delusional misidentification syndrome in which a person believes a location has been duplicated or relocated. Since these two syndromes are highly associated, it has been proposed that they affect similar areas of the brain and therefore have similar neurological implications. Even if the damage is not directly to the frontal lobe, an interruption of signals between other lobes and the frontal lobe could result in Capgras syndrome.

Диагностика

Бұл сирек кездесетін және жақсы түсінілмейтін жағдай болғандықтан, Капграның қате пікірін (алдауын) диагностикалаудың орнатылған әдісі жоқ. Диагноз көбінесе пациенттің психиатриялық сараптамасы негізінде қойылады, оны отбасы мүшесі немесе досы психиатрға әкеледі, өйткені пациент оларды өз орнына қойылған адамдар деп санайды. Пациент деменция немесе басқа да жағдайларды анықтау үшін ой-қиялы мен есте сақтау қабілетін тексеруден өтуі мүмкін, сондай-ақ мидың зақымдануларын немесе басқа да өзгерістерін іздеу үшін МРТ немесе ЭЭГ сияқты миды зерттеулерден өтеді.

Емдеу

Капграс иллюзиясын емдеу жетік зерттелмеген, сондықтан негізделген тәсіл жоқ. Емдеу көбінесе психотерапия, жиі антипсихотикалық дәрілермен бірге жүреді. Капграс иллюзиясы көбінесе синдромның өзі емес, симптом болғандықтан, емдеу онымен бірге жүретін ауруға бағытталуы мүмкін. Мысалы, "Мадам Макабр" деген француз әйелі күйеуінің және таныстарындарының орнына "екі есімділер" келгеніне шағымданған. Синдром бастапқыда таза психиатриялық бұзылу деп есептелді, шизофренияның бір көрінісі ретінде қарастырылды және әйелдерге тән бұзылу (бірақ қазір бұл дұрыс емес екені белгілі) көбінесе гистерияның белгісі ретінде аталып өтті. Ұсынылған түсіндірмелердің көпшілігі бастапқыда Капграс пен Ребуль Лашоның психоаналитикалық тұжырымдарына негізделген. 1980 жылдарға дейін мидың органикалық зақымдануларына, бастапқыда бұл зақымданулар байланыссыз немесе жай ғана оқиғалар деп есептелген, назар аударылмады. Бүгінде Капграс синдромы неврологиялық ауру ретінде түсініледі, онда иллюзия негізінен мидың органикалық зақымдануынан немесе дегенерациясынан пайда болады.

Жалғандықтың нақты жағдайлары

Тарихта, басқа біреудің өмірін басып алып немесе оның кім екенін өзгертуге тырысқан көптеген жалған адамдар болған. Кристин Коллинздің жағдайы оның ұлы болып танылған жалған адам мойындағанға дейін оның психиатриялық ауруханаға заңсыз қамалуына соқты.