Кіріспе
1983 жылы Фрэнк Герберт пен Билл Рэнсомның "Лазарь эффектісі" романы (1983) – американдық автор Фрэнк Герберт пен ақын Билл Рэнсомның "Мақсат: Бос кеңістік" әлеміндегі үшінші ғылыми-фантастикалық романы. Оқиға "Иса оқиғасы" (1979) романындағы оқиғалардан кейін болған шақта орын алады.
The Lazarus Effect (1983) is the third science fiction novel set in the Destination: Void universe by the American author Frank Herbert and poet Bill Ransom. It takes place some time after the events in The Jesus Incident (1979).
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Иса оқиғасынан кейін бірнеше жүз жыл өткен соң ақылды теңіз балдыры (келп) жаппай қырылып, Пандораның көбі су астында қалды, ал адамзат екі мәдениетке бөлінді: Аралдықтар мен Марман. Аралдықтар жүзбелі аралдарда өмір сүреді, ең кішісінде де кем дегенде 10 000 адам тұрады, және көптеген аралдық технологиялар сияқты, олар да тірі жаратылыстардан жасалған. Иса Льюис жасаған клондау және генетикалық тәжірибелердің салдарынан Аралдықтар генетикалық тұрақсыздыққа ұшырайды. Олардың кейбіреулері қазіргі заманғы адамдарға ұқсас, бірақ әртүрлілік кең және қабылданады. Қауіпті деп саналатын мутациялары бар Аралдық балалар туғаннан кейін дереу өлім жазасына кесіледі. Марман генетикалық тұрақты, қазіргі заманғы адамдарға ұқсас, тек қол-аяқтарында жарғақ бар, су асты қалаларында жақсы технологиямен, тамақпен, медицинамен және жалпы өмір сапасымен қамтамасыз етілген. Олар ақылды теңіз балдырын қайтару және кемедегі (Destination: Void-те адамдар жасаған, бастапқыда адамдарды Пандораға әкелген ақылды кеме) қыстау резервуарларына қол жеткізу үшін зымыран технологиясын дамыту мақсатында тәжірибелер жүргізеді. Ағымдарды бақылауға қабілетті теңіз балдыры болмағандықтан, жасөспірім Брет, аралдағы толқын соққанда, кемеден құлап кетеді. Оны Скуди Ванг құтқарып алады, ол оның жасындағы Марман әйелі, және оны су асты үйіне апарып, қонақ етеді. Скуди, азық-түлік өндірісі және көлік сияқты маңызды салаларды бақылайтын ірі Марман компаниясының мұрагері болғандықтан, Гелар Галлоудың қызығушылығына айналады, ол оның ресурстарын өз бүліктеріне (инсургенциясына) қосуды қалайды. Галлоу және оның террористік жасағы, өздерін «Жасыл Шабуылшылар» (Green Dashers) деп атайды (олар суға түсу костюмдерін маскировка үшін жасыл түске бояғандықтан және қасқыр жыртқышы – Hooded Dasher атынан), Жерден келген фаунамен және өткеннен келген адамдармен бірге орбитадан келгенде қыстау резервуарларын басып алуды жоспарлайды. Галлоудың жоспарының бір бөлігі – бұрынғы романнан пайда болған, теңіз балдырының өлімінен бері армандап келе жатқан және Аралдықтардың бақылауындағы адам-келп буданы – Ватаға қол жеткізу. Ол кішкентай жүзбелі қалалардың бірін қиратты және Аралдықтардың бас судьясы, қауіпті деп саналған мутациялары бар жаңа туған нәрестелерді өлім жазасына кесуге жауапты Уорд Килді ұрлады, Ватаның босатылуын қамтамасыз ету үшін. Скуди мен Брет қашқанда, Галлоудың жасағы оларды қуалайды. Бреттің жұмыс берушісі Квиц Твиссп, сондай-ақ ақыл-ой тұрақсыз болған (аралды қиратып, мыңдаған адамды өлтірген су асты кемесін пилоттауға мәжбүр болғандықтан кінәлі сезімге толы) және кельп, қайтадан сезімталдыққа ие болған, сондай-ақ ғасырлар бойы көрінбеген кельп тұқымдарын таратушы (кельптің векторы) гилайтерлердің араласуы нәтижесінде Галлоудың заговоршылары жойылды, кейбіреулері кельптің олардың гидрофойлына басып кіріп, заговоршыларды суға бату үшін сүйреп әкетуінен қаза тапты. Өзін Авата деп таныстырған кельп Скуди, Брет және басқа да кейіпкерлермен байланыс жасайды. Қыстау резервуарлары құлап, көптеген жануарларды, соның ішінде горбаты киттерді босатады. Авата, гилайтерлер түрінде, басты кейіпкерлердің қайығына ғасырлар бойы немесе мыңжылдықтар бойы гибернацияда болған адамдарды әкеледі, содан кейін Марман жасаған құрғақ жердің шағын аймақтарына жеткізеді, ол енді кельп оянғаннан кейін және теңіз ағымдарын басқара алатындықтан тұрақтанады. Аралдықтардың күтімінен құпия түрде қашқан Вата теңізде ұйықтап жатқаны және Уорд Килдің санасы, ағза жетіспеушілігінен қайтыс болғаннан кейін, кельпке сіңіп кеткені анықталды, өйткені денелері кельпке қойылған барлық адамдардың тағдыры осылай болады.
Негізгі тақырыптар
Кітап жасанды интеллект, құдайға табыну және тоталитаризмнің туа біткен проблемалары сияқты ұғымдарды қамтиды. Сонымен қатар, ол клондар, гендік инженерия және расизм мәселелерін де қарастырады.
Қабылдау
Дейв Лэнгфорд "The Lazarus Effect" кітабын White Dwarf #50 журналында қарап шығып, "Герберт ең жоғары деңгейде емес, Рансом туралы да әлдеқандай пікір жоқ, бірақ бұл кітап оның алдыңғысынан әлдеқайда жақсы" деді.