Кіріспе

Аяқ ауруларын емдеуге арналған медицина қызметкері, аяқ медицинасының маманы (подиатр /p//oʊ/'/d//aɪ//.//ə//t//r//ɪ//s//t/ pohDYətrist) – аяқ, тобық және аяққа байланысты құрылымдардың ауруларын емдеуге арналған медицина маманы. Бұл термин Солтүстік Америкада пайда болған, бірақ қазір ағылшын тілді әлемде аяқ медицинасын тәжірибелейтін барлық мамандарды білдіретін қабылданған терминге айналды. Бұрын АҚШ-та «кироподист» термині қолданылған, бірақ қазір ол көне деп есептеледі. АҚШ-та подиатрлар білім алып, «Аяқ медицинасының докторы» (DPM) лицензиясын алады. Көптеген подиатрлардың дайындық білімі (дәстүрлі дәрігерлердікіне (MD немесе DO) ұқсас) төрт жылдық бакалавриаттық білім беруді, содан кейін аккредиттелген аяқ медицинасы мектебіндегі төрт жылдық оқуды, одан кейін ауруханадағы үш немесе төрт жылдық аяқ медицинасы резидентурасын қамтиды. Аяқ пен тобықты қайта құру, аяқ-қолды хирургиялық құтқару, спорттық медицина, пластикалық хирургия, балалар аяқ-тобық хирургиясы және жараларды емдеу саласындағы бір жылдық немесе екі жылдық қосымша оқу мүмкіндігі де бар. Аяқ медицинасы резидентуралары мен стипендиялары Аяқ медицинасы бойынша білім беру кеңесі (CPME) арқылы аккредиттеледі. Аяқ медицинасының практикалық ауқымы штаттан штатқа өзгереді, бірақ көбінесе аяқ және тобық хирургиясына баса назар аударылады. Көптеген елдерде «подиатр» термині төменгі аяқ-қолдарды, әсіресе аяқты емдеуде маманданған медицина қызметкерлерін білдіреді. Бұл елдердегі подиатрлар аяқ патологиясын диагностикалау және хирургиялық емес емдеуде мамандар болып табылады. Кейбір жағдайларда бұл мамандар одан әрі маманданып, қосымша оқудан өткеннен кейін аяқ пен тобықты қайта құруға қатысты хирургиялық операциялар жасайды. АҚШ-та подиатр немесе аяқ хирургі остеопатиялық (DO) және аллопатиялық (MD) дәрігерлермен бірдей медициналық білімді бөліседі – 4 жылдық медициналық мектеп және 3-4 жылдық төменгі аяққа бағытталған хирургиялық резидентура. Медициналық топтарды басқару қауымдастығының (MGMA) мәліметтері бойынша, бір мамандыққа ие жалпы подиатрдың орташа жалақысы 230 357 доллар, ал бірнеше мамандыққа иесі 270 263 доллар көрінеді. Дегенмен, бір мамандық бойынша жұмыс істейтін аяқ хирургінің табысы жоғарырақ, орташа жалақысы 304 474 доллар, ал бірнеше мамандық бойынша жұмыс істейтін аяқ хирургінің табысы 286 201 долларды құрайды. Бірінші жылдық жалақы шамамен 150 000 доллар, нәтижелері мен өнімділікке байланысты қосымша төлемдермен. Жеке практикадағы жеке подиатрлардың табысы кең ауқымды, көптеген жеке практикалардың кірісі шығындарды ескермей алғанда 200 000 мен 600 000 доллар арасында болады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та аяқ және тобуға медициналық және хирургиялық көмек көбінесе екі топ маман көрсетеді: подиатрлар (подиатрия докторы немесе DPM) және ортопедтер (MD немесе DO). Подиатриялық медицина мектебінің алғашқы екі жылы медицина докторларының (M.D.) немесе остеопатиялық медицина докторларының (D.O.) білімімен ұқсас, бірақ аяқ, тобу және төменгі аяққа баса назар аударылады. Подиатриялық медицина колледжіне түсу үшін студент кемінде үш жыл немесе 90 семестрлік сағат көлемінде аккредиттелген оқу орнының кредитін аяқтауы керек. Биология, химия, органикалық химия, физика (барлық ғылыми курстар зертханалық жұмысты талап етеді) және ағылшын тілі – қажетті пәндердің қатарында. Подиатриялық медицина колледжіне түсетін студенттердің 95%-дан астамы бакалавр дәрежесіне ие, ал көптегені жоғары білім алған. Подиатриялық медицина колледжіне түсу алдында студент MCAT (Медициналық колледжге қабылдау тесті) тапсыруы керек. 2019 жылы қабылданып оқитын студенттердің MCAT ұпайларының орташасы 494,6, ал бакалавриаттың орташа GPA көрсеткіші 3,3 болды. АҚШ-та тоғыз подиатриялық медицина колледжі бар. Олардың барлығы АҚШ Білім министрі және Жоғары білім беруді аккредиттеу жөніндегі кеңес мойындаған Podiatric Medical Education кеңесінен аккредиттеу алады. Барлық колледждер подиатриялық медицина докторы (DPM) дәрежесін береді. Төрт жылдық подиатриялық медицина мектебінен кейін ауруханада ординатурадан өту кезеңі болады, ол докторантурадан кейінгі тәжірибелік оқытуды қамтиды. Олардың ординатура моделі 2011 жылы 3 жылдық аспирантуралық білім беруге стандартталды (кейбір бағдарламалар 4 жылға созылады), ал ординатура қазір Подиатриялық медицина және хирургия ординатурасы (PMSR) деп аталады, олардың көпшілігі Реконструктивті артқы аяқ және тобу (RRA) біліктілігін қосады. Подиатриялық ординаторлар медицина мен хирургияның негізгі салалары бойынша тәжірибе жинақтайды. Олар жедел медицина, ішкі медицина, жұқпалы аурулар, мінез-құлық медицинасы, физикалық медицина және оңалту (PM&R), тамыр хирургиясы, жалпы хирургия, ортопедиялық хирургия, пластикалық хирургия, дерматология және аяқ-қол хирургиясы және медицинасы сияқты ротацияларда MD және DO әріптестерімен бірге жұмыс істейді. Ординатурадан кейін аяқ және тобу травматологиясы, төменгі аяқ-қолды қайта құру немесе аяқ-қолды сақтау сияқты салаларда феллоушыпқа қатысуға болады. Ординатураны аяқтағаннан кейін подиатрлар Американдық подиатрия медицинасы кеңесі (ABPM) және/немесе Американдық аяқ және тобу хирургиясы кеңесі (ABFAS) сияқты бірнеше арнайы кеңестерден сертификат ала алады, екеуі де CPME-нің аккредиттеу органымен бекітілген және 1970 жылдардан бері подиатрларды сертификаттап келеді. ABPM және ABFAS кеңінен таралған болса да, CPME мойындамайтын басқа кеңестер біліктілік/сертификатталған мәртебеге қарсы шығып жатыр. Американдық көп мамандықтар бойынша подиатрия кеңесі (ABMSP) – тағы бір мүмкіндік және 1998 жылдан бері подиатрларды сертификаттап келеді. DPM 1960 жылдары тарихи DSC (хирургиялық хироподия докторы) дәрежесін ығыстырды.

Жаңа Зеландия

Тек бір ғана университет, Окленд технология университеті (AUT), подиатр мамандығын алуға оқытуды ұсынады. Подиатрлар AUT-дан подиатрия мамандығы бойынша Денсаулық сақтау ғылымдары бакалавры дәрежесіне ие болуы керек немесе Жаңа Зеландияның Подиатрлар кеңесі мойындаған шет елдік біліктілігі болуы тиіс, сондай-ақ Жаңа Зеландияның Подиатрлар кеңесіне тіркелген және қолданыстағы Жылдық практика куәлігі болуы керек.

Канада

Канадада подиатрия практикасының анықтамасы мен көлемі провинциялар бойынша әр түрлі. Мысалы, Британдық Колумбия және Альберта сияқты кейбір провинцияларда стандарттар АҚШ-тағы сияқты, онда Podiatric Medicine докторы (DPM) қабылданған біліктілік болып табылады. Квебек те жақында DPM деңгейіне өтті, бірақ басқа академиялық атаулар да тіркелуі мүмкін. Сондай-ақ Квебекте 2004 жылы Квебек университеті Троис-Ривьерде американдық подиатрияның анықтамасы негізінде Канададағы алғашқы подиатрия медицинасы бағдарламасы ашылды. Прерия және Атлантика провинцияларында стандарт бастапқыда британдық үлгіге негізделген, қазір ол подиатрия (хироподия) деп аталады. Бұл үлгі қазіргі уақытта әлемнің көп бөлігінде, соның ішінде Ұлыбритания, Австралия және Оңтүстік Африка елдері үшін қабылданған үлгі болып табылады. Онтарио провинциясы 1993 жылдың шілдесінен бастап (Онтарио үкіметі жаңа подиатрларға шектеу қойғаннан кейін) хироподистерді тіркейді. Егер Онтариодан тыс жердегі тіркелген подиатр Онтариоға көшсе, ол провинцияда тіркеліп, хироподист ретінде жұмыс істеуі керек. Онтариода бұрынғы провинциялық шектеуге дейін практикада болған подиатрлар «ескі буын» деп есептеліп, оларға подиатр атағын хироподияның кіші класы ретінде сақтауға рұқсат берілді. Бұл «ескі буын» (көбінесе американдық білім алған) подиатрлардың қызметіне аяқ сүйектеріне жасалатын процедуралар және рентген сәулелерін тағайындау, сондай-ақ хироподистің қызметі кіреді. Онтариода подиатрлар «Подиатрия докторы/DPM» дәрежесіне ие болуы керек (бакалавриаттан кейінгі, төрт жылдық дәреже), ал қазіргі уақытта практикада жүрген хироподистердің көпшілігі хироподия бойынша орта білімнен кейінгі дипломға ие, бірақ олардың көпшілігі жоғары оқу орнында білім алған немесе ғылымдар немесе басқа сала бойынша бакалавриат дәрежесі бар. Подиатрлар өз қызметтері үшін OHIP-ке есеп бере алады, ал хироподистер - жоқ. Подиатрлар пациенттеріне (немесе олардың өкілдеріне) «диагноз қоюы» және алдыңғы аяқтың сүйектеріне хирургиялық процедуралар жасауы мүмкін; хироподистер екеуін де істемейді. Хироподистер мен подиатрларды Онтарионың Хироподистер колледжі реттейді, оның 2015 жылғы 29 шілдеде 594 хироподист және 65 подиатр тіркелген. Канададағы жалғыз ағылшын тілінде оқылатын хироподия бағдарламасы, сонымен қатар студенттерге лицензияланған хироподистердің қадағалауымен науқастарды емдеуге арналған кампуста жұмыс істейтін хироподия клиникасы бар – Миченер институты. Миченер институтының сайтына сәйкес, хироподия – бұл медицина ғылымының саласы, ол аяқ пен төменгі аяқ-қолдың бұзылуларын бағалау және емдеуді қамтиды. Бұл аурулардың, жарақаттардың, аяқ ақауларының, инфекциялардың және жүйелік аурулардың жергілікті көріністерінің кең ауқымын емдеуді қамтиды. Хироподист – Онтариодағы аяқ медицинасында практикалық негізгі медициналық көмек көрсететін маман, аяқ аурулары мен бұзылыстарын бағалауға, басқаруға және алдын алуға маманданған. Медициналық қызметтегі кәсіби топтың маңызды мүшесі болып табылатын хироподист пациенттердің қажеттіліктерін бағалауда және аяқ пен төменгі аяқ-қолдың қызметіне әсер ететін созылмалы және жедел жағдайларды басқаруда білікті. Дербес клиникалық практикаға қабілетті алғашқы медициналық көмек көрсетуші ретінде бұл дағдылар көбінесе дәрігерлік жолдамадан және медициналық қадағалаудан тәуелсіз жүзеге асырылады.