Қоғамдық сана: Азаматтық келісім мен әділеттілік негіздері
Public reason
Қоғамдық ақыл-ой: саяси және моральдық ережелердің негізі, Т. Гоббс, И. Кант, Ж.Ж. Руссо, Дж. Ролз еңбектеріндегі түсіндірмелер. Әділеттілік пен демократия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қоғамдық сана, біздің ортақ өмірімізді реттейтін моральдық немесе саяси ережелер, осы ережелер билік құқығына ие деп есептелетін барлық адамдарға түсінікті немесе қабылданатын болуын талап етеді. Бұл идея Томас Гоббс, Иммануэль Кант және Жан Жак Руссоның еңбектерінде қалыптасқан, ал Джон Роулз, Юрген Хабермас және Джеральд Гаус сияқты философтардың жұмыстарында одан әрі дамып, қазіргі заманғы моральдық және саяси философияда маңызды ықпалға ие болды.
Public reason requires that the moral or political rules that regulate our common life be, in some sense, justifiable or acceptable to all those persons over whom the rules purport to have authority. It is an idea with roots in the work of Thomas Hobbes, Immanuel Kant, and Jean Jacques Rousseau, and has become increasingly influential in contemporary moral and political philosophy as a result of its development in the work of John Rawls, Jürgen Habermas, and Gerald Gaus, among others.
Иммануил Кант
"Адамның ақыл-ойының қоғамдық қолданылуы" (Vernunft in allen Stükken öffentlichen Gebrauch) деген сөз тіркесін Иммануил Кант 1784 жылы "Нұрлылық деген не?" деген сұраққа жауап берген редакциялық мақаласында қолданды, онда ол оны жеке ақыл-ойының қолданылуынан ажыратты, оның астында ол белгілі бір мемлекеттік қызмет немесе лауазымнан ұсынылған ой-пікірді білдірді. Бұл Канттың тұжырымдамасын американдық философ Джон Роулз плюралистік қоғамдағы барлық азаматтардың ортақ ақыл-ойына сілтеме жасау үшін одан әрі дамытты және оны саяси либерализмнің құрамдас бөлігі ретінде анықтады. Роулз өзінің концепциясының Канттық тегін атап көрсеткенімен, оның түсінігі демократиялық саясатты құраушылардың – қоғамдық игілік пен негізгі әділеттілік мәселелерімен айналысатын адамдардың – ортақ сенімдері мен ақыл-ойының қоғамдық ақылда қалай бейнеленгенін түсіндіру тәсілімен ерекшеленеді. Алайда, мұны іске асыру үшін, ақылға қонымды азаматтар арасында келіспеушілік тудыруы мүмкін, ол "шешім қабылдау қиындықтары" деп атаған нәрсені жеңу қажет. Бұл қиындықтарға келіспейтін дәлелдер, қарастырылатын мәселелерге әртүрлі салмақ беру, түсіндірудің қиындығы, әртүрлі тәжірибелер және құндылықтардың қақтығысы жатады. Жеке ақыл, керісінше, жеке адамның ақыл-ойының жалпы қоғамның белгілі бір бөлігінің (мысалы, бизнес, саяси партия, әскери қызмет немесе отбасы) шектеулі нормалары мен мүдделеріне қолданылуы. Роулз бұл ұғымды "либералды халықтар" үшін қоғамдық ақылға және "халықтар қоғамы" үшін қоғамдық ақылға да бөліп жіктеді. Біріншісі – өзара қарым-қатынастарын талқылайтын еркін және тең либералды халықтардың қоғамдық ақыл-ойы, ал екіншісі – ішкі қоғамның тең азаматтарының өз үкіметтеріне қатысты саяси мәселелер мен әділеттілік туралы пікір алысуын қамтиды.
The phrase "public use of one's reason" (Vernunft in allen Stükken öffentlichen Gebrauch) was used by Immanuel Kant in his 1784 editorial piece responding to the question "What Is Enlightenment?," where he distinguished it from private usage of reason, by which he meant reasoning offered from a specific civic office or post. This Kantian conception was further developed by American philosopher John Rawls to refer to the common reason of all citizens in a pluralist society and identified it as a component of political liberalism. Although Rawls cited the Kantian origin of his concept, his understanding is distinguished by the way he explained how public reason embodies the shared fund of beliefs and reason of those who constitute a democratic polity—those who are concerned with the good of the public and matters of basic justice. In order to accomplish this, however, one must overcome what he refers to as the burdens of judgment, which can produce disagreement among reasonable citizens. These burdens include conflicting evidence, giving differing weights to considerations, conceptual indeterminacy, differing experiences and value conflicts. Private reason, by contrast, is the exercise of an individual's reason to the constrained norms and interests of some sub set of the public as a whole (such as a business, a political party, the military or the family). Rawls also classified the concept into public reason for "liberal peoples" and public reason for "society of peoples". The former involves public reason of free and equal liberal peoples who debate their mutual relations while the latter involves equal citizens of domestic society debating political issues and justice concerning their government.