Кіріспе
Комбинациялық тон (оған нәтижелі немесе субъективті тон деп те атайды) – екі нақты тон бір уақытта естілгенде жасанды түрде қабылданатын қосымша тонның немесе тондардың психоакустикалық құбылысы. Оның ашылуы скрипкашы Джузеппе Тартиниге (бірақ ол алғашқы болмаған, Георг Андреас Соргеге қараңыз) тиесілі, сондықтан оларды Тартини тондары деп те атайды. Комбинациялық тонның екі түрі бар: жиынтық тон, оның жиілігі нақты тонның жиіліктерінің қосындысы арқылы анықталады, және айырмашылық тон, оның жиілігі нақты тонның жиіліктерінің айырмасы болып табылады. "Комбинациялық дыбыстар жиілігі секундына 50 цикл [герц] немесе одан да көп болатын екі таза тон (яғни, жоғары гармоникалары жоқ қарапайым гармоникалық дыбыс толқындарынан туындаған дыбыстар), жеткілікті қарқындылықпен бірге естілгенде пайда болады". Егер жоғалған негізгі жиілік болса, онда төменгі тонның жиілігі болады, ал оның гармоникалары және т.б. болады. Бесінші жиілік қатынасы 2:3-ке сәйкес келетіндіктен, жоғары тон және оның гармоникалары және т.б. болады. Екі тон да естілгенде, жиілігі және т.б. болатын компоненттер пайда болады. Жоғалған негізгі жиілік осы компоненттердің көпшілігі оған сілтеме жасайтындықтан естіледі. Тартини ашқан нақты құбылыс физикалық болды. Жиынтық және айырмашылық дыбыстар кейде ішкі құлақтың сызықтық еместігінен туындайды деп есептеледі. Бұл құлаққа кіретін әртүрлі жиіліктердің интермодуляциялық бұрмалануына әкеледі. Олар сызықты түрде біріктіріліп, бастапқы жиіліктердің толық еселерінің қосындылары мен айырмашылықтарына тең жиіліктері бар салыстырмалы түрде әлсіз компоненттерді жасайды. Естілетін кез келген компоненттер көбінесе төменгі жиілікті болады, ең көп естілетін жиілік – айырмашылық тоны, бірақ бұл басқа құбылыстардың салдары болуы мүмкін. Ішкі құлақтан ғана қосынды немесе айырмашылық дыбысы естіледі деп бір кезде ойланған. Алайда, тәжірибелер көрсеткендей, тіпті әр құлаққа бір таза тонды жеке-жеке беретін құлаққаптарды қолданғанда да, тыңдаушылар айырмашылық дыбысын ести алады. Құлақтың ерекше сызықтық емес физикасы бұл жағдайда қатыспайды, сондықтан бұл жеке, нейрондық құбылыс болуы керек деп есептеледі. Бинауралық соққылармен салыстырыңыз. Хайнц Болен комбинациялық дыбыстар негізінде, қазір Болен-Пирс шкаласы деп аталатын, сондай-ақ 833 цент шкаласын ұсынды.
For a time it was thought that the inner ear was solely responsible whenever a sum or difference tone was heard. However, experiments show evidence that even when using headphones providing a single pure tone to each ear separately, listeners may still hear a difference tone. Since the peculiar non linear physics of the ear doesn't come into play in this case, it is thought that this must be a separate, neural phenomenon. Compare binaural beats. Heinz Bohlen proposed what is now known as the Bohlen–Pierce scale on the basis of combination tones, as well as the 833 cents scale.
Нәтижелі дыбыс
Кез келген екі қатты және ұзақ музыкалық дыбыс бір уақытта естілгенде "результантты тон" пайда болады. Құбырлы органдарда бұл екі құбырды қолдану арқылы жасалады: біреуі ойналып жатқан нота, ал екіншісі – оған гармониялық түрде байланысты, әдетте квинтада (бесіншісінде) бірдей дыбысталады. Нәтижесінде ойналған ноталардың ортақ субгармониялық биіктігі пайда болады (екінші нота квинта болса, бірінші нотадан бір октава төмен, 3:2 қатынаста, ал екіншісі үлкен терция болса, екі октава төмен, 5:4 қатынаста). Бұл әсер әсіресе құбырлы органның ең төменгі қатарларында тиімді, себебі мұндай төмен жиілікті құбырларға шығын немесе орын жетпей қалуы мүмкін. Мысалы, 32 футтік құбыр қымбатқа түседі және 16 фут тік кеңістік алады (жабылған болса) немесе әдетте 17 фут (ашық болса), әрбір құбыр үшін. Мұндай төмен ноталар үшін результантты тонды пайдалану шығынды және орынды үнемдейді, бірақ ол нағыз 32 футтік құбыр сияқты толық дыбыстамайды. Эффектті қажетті результантты тонның гармоникалық қатарындағы қосымша құбырларды пайдалану арқылы күшейтуге болады. Бұл әсер көбінесе органның ең төменгі октавасында қолданылады. Оның тиімділігі бірнеше факторларға байланысты: органды реттеушінің шеберлігі және аспап орнатылған бөлменің акустикасы. Екі немесе одан көп аспапта ойналатын бірнеше гармоникалар арқылы результантты тонмен мелодия жасауға болады. Мысалы, жеті саксофонмен осыны жасауға болады.