Кіріспе

Сұйықтарға арналған қатты ыдыс

Карбой, сондай-ақ демиджон немесе леди джин деп те аталады, бұл әдетте белгілі бір көлемдегі қатты ыдыс. Карбойлар негізінен сұйықтарды, көбінесе ішуге жарамды суды немесе химиялық заттарды тасымалдау үшін қолданылады. Олар сонымен қатар үйде ішімдіктерді, әсіресе сыра немесе шарапты ашытуға да пайдаланылады.

Тарих және этимология

Карбой сөзі парсы тіліндегі qarābah (قرابه) сөзінен, орта парсы Karāvah сөзінен пайда болған. Араб тілінде де оны qarrāba деп атайды, яғни "үлкен құмыра" деген мағынаны білдіреді. Испан тіліндегі термин – garrafa. Ағылшын тіліндегі carafe сөзі итальян және француз тілдері арқылы этимологиялық жұптас сөз болып табылады. Демиджон бастапқыда үлкен корпусы және тар мойны бар, қайыспен оралған кез келген шыны ыдысты білдірген. Бұл сөз француз тіліндегі dame jeanne, сөзбе-сөз "Леди Джейн" деген атаудан шыққан деген болжам бар; бұл сөз Францияда алғаш рет 17 ғасырда тіркелген. Итальян тілінде ол damigiana деп аталады, бұл француз тілінен алынған болуы мүмкін. Аргентина сияқты испан тілінде сөйлейтін кейбір елдерде оны damajuana деп те атайды. Басқа бір этимологиялық түсіндіру бойынша, бұл атау парсы қаласы Дамғаннан шыққан, бірақ мұны растайтын дәлел жоқ.

Өлшемі

Карбойлар әр түрлі көлемде болады. Карбой термині, егер басқаша көрсетілмесе, әдетте карбойды білдіреді. Карбой кейде құмыра деп те аталады. Карбой Филиппинде "дама-жуана" деп, ал Британияда шыныдан жасалған ашыту ыдысына "демиджон" дейді.

Пісіру

Карбой немесе демиджон – шарап, бал арағы, сидр, перри және сыра сияқты сусындарды ашыту үшін қолданылатын шыны немесе пластик ыдыс. Әдетте, ашыту процесінде бактериялар мен оттегінің енуін болдырмау үшін резеңке тығын мен ашыту құлыпшасы орнатылады. Үйде сыра пішіру кезінде, алғашқы ашыту үшін негізгі карбой пайдаланылады. Алғашқы ашыту толыққаннан кейін сыра кондициялау үшін екінші карбойға ауыстырылады немесе тікелей кондициялау үшін бөтелкелерге құйылады. (Мұндай ауыстыру процесі көбінесе "құю" деп аталады.)

Зертхана

Қазіргі заманғы зертханаларда карбойлар көбінесе пластиктен жасалады, бірақ дәстүрлі түрде (және көптеген университеттерде әлі де) темір шыныдан немесе қышқылдардың коррозиясына және ескі пластик түрлерінде жиі кездесетін галоидтық түс өзгерісіне төзімді басқа да сынбайтын шыныдан жасалған. Олар еріткіштер немесе деионизацияланған су сияқты үлкен көлемдегі сұйықтықтарды сақтау үшін қолданылады. Мұндай жағдайларда, сұйықтықты құюға арналған кран қарастырылуы мүмкін. Карбойлар қалдық еріткіштерді жинау және сақтау үшін де пайдаланылады. Пластик карбойларда қалдық еріткіштерді жинау, дұрыс таңбаланбаған карбойға ерітінді құйылған жағдайда сынбас болғандықтан, шыны Винчестерлерді қайта пайдаланудан қауіпсіз. Полипропилен карбойлар зертханаларда тазартылған суды тасымалдау үшін де жиі қолданылады. Олар әдетте үстінен толтырылады және төменгі жағында сұйықтықты құюға арналған кран болады.