Донох Брендон О’Мэлли: Ирланд саяхатшы және регбиші

Кіріспе

Ирландиялық Фианна Файл саясаткері және регби одағының футболшысы (1921–1968)

Доног Брендан О'Малли (18 қаңтар 1921 – 10 наурыз 1968) – ирландиялық Фианна Файл саясаткері және регби одағының ойыншысы, 1966 жылдан 1968 жылға дейін Білім министрі, 1965 жылдан 1966 жылға дейін Денсаулық сақтау министрі және 1961 жылдан 1965 жылға дейін Қаржы министрінің парламенттік хатшысы қызметін атқарды. Ол 1954 жылдан 1968 жылға дейін Лимерик Шығыс сайлау округінің депутаты (Teachta Dála) болды. Ол Ирландия Республикасында тегін орта білім беруді енгізген министр ретінде танымал.

Ерте өмір және жеке өмірі

О'Мэлли 1921 жылдың 18 қаңтарында Лимерикте дүниеге келді. Ол инженер-құрылысшы Джозеф О'Мэлли мен оның әйелі Мэри "Сис" (Тухер) отбасының сегіз баласының бірі еді. Әулетті орта тапқа жататын бай отбасында туған ол, иезуиттердің Крессент колледжінде, содан кейін Килдэр графтығындағы Клонгуес Вуд колледжінде білім алды. Кейін ол Университет колледжінде (UCG) оқып, 1943 жылы азаматтық инженер мамандығын бітірді. Ол кейін Лимерикке оралып, саясатқа қатыспай тұрып инженер ретінде жұмыс істеді.

Регби

О'Мэлли Мюнстер, Лейнстер және Коннахт провинциялық командаларында, ал клуб деңгейінде «Богемия» және «Шаннон» РФК клубтарында регби ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықаралық ойындардың тоқтатылуы оның халықаралық карьера жасау мүмкіндігін жоққа шығарды. Ол доктор Хильда Мориартимен (1922–1991) алғаш рет Тралидегі регби матчында кездесіп, 1947 жылдың тамызында оған үйленді. Мориарти Керри округіндегі Дайнгеан Уи Чуистегі Галтахт аймағынан шыққан және оның сөздерінің ирланд тіліндегі бөліктерін дайындауға көмектесті. Хильдамен танысқанға дейін О'Мэлли актер Ричард Харристің әпкесі Одри Харриспен (21 жасында қайтыс болған) кездесіп жүрген.

Алғашқы саяси мансап

О'Мэлли «Фианна Файл» партиясынан (Ирландия Азамат соғысында келісімге қарсы жақта шыққан партия) кандидат ретінде сайлауға түскенімен, ол 1930 жылдардың басында партиямен қарым-қатынасы нашарлағанша «Cumann na nGaedheal» (келісімді қолдаған партия) партиясын қолдаған саяси белсенді отбасында дүниеге келген. Доног О'Мэлли 1954 жылғы жалпы сайлауда Лимерик Шығысынан «Фианна Файл» партиясынан Дэйл Эйрен депутаты ретінде алғаш рет сайланды; алайда, сол кезде «Фианна Файл» үкіметке қайта оралмады. Ол он жылдың қалған бөлігін қанағаттанбайтын депутаттар қатарында өткізді, бірақ оның партиясы 1957 жылы қайтадан билікке келді. Екі жыл өткен соң, Сеан Лемас Эмон де Валерадан Таоиш лауазымын қабылдағанда жаңару процесі басталды. Лемас партияның 1926 жылғы құрылғаннан бері қызмет еткен ескі буын өкілдері зейнетке шыға бастағанда жас министрлерді тағайындады. 1961 жылы О'Мэлли Қаржы министрінің парламенттік хатшысы болып үкіметке кірді. О'Мэлли 1960 жылдары пайда болған жаңа, белді саяси стильдің өкілі болды, олар кейде «мохер костюм кигендер» деп аталды. Азамат соғысынан кейін туған саясаткерлердің бұл буыны де Валерадан кейінгі Ирландияда жаңару күшіне айналады деп күтілді. О'Мэллидің спорттағы тәжірибесі регби мен жүзуден басталғанмен, ол футболға басшылық деңгейде қатысты, тіпті бұл спорт түрімен айналыспағанына қарамастан, Ирландия Футбол қауымдастығының президенті болды.

Министрлік мансабы

Фианна Фейл партиясы 1965 жылғы жалпы сайлауда билікті сақтап қалғаннан кейін О'Мэлли денсаулық сақтау министрі болып үкіметке кірді. Ол білім министрі болып тағайындалғанға дейін осы лауазымда бір жылдан астам уақыт қызмет етті, және осы қызметте ерекше белсенділік танытты. Ол тағы бір жас, белсенді министр Патрик Хиллеридің (О'Мэллидің әйелі Хилдамен бірге медицина институтында оқыған саяси одақтасы және досы) орнын басып, білім саласы бойынша ресми есептің ұсыныстарын енгізу үшін дереу әрекет етуге кірісті. Білім министрі ретінде О'Мэлли мектепке дейінгі тасымалды кеңейтті және қажетті аймақтарда жаңа, діни емес, жалпы және қоғамдық мектептер салуды тапсырды. Ол үшінші деңгейлі колледжі жоқ аймақтарда аймақтық техникалық колледждерді (АТК), қазір Технология институтары деп аталатын, құрды. Бұл саясаттың ең жарқын мысалы – Лимерик университеті, бастапқыда жоғары білім беру институты болған, және О'Мэлли оны университет деңгейіне көтеру үшін қадамдар жасады деп есептеледі. Оның Тринити колледжі мен Университет колледжін біріктіру жоспары үлкен дау-дамай тудырды, және кабинеттегі әріптесі Брайан Ленихан қолдағанмен, сәтті болмады. Сондай-ақ, жоғары білім беруге қол жеткізу деңгейі кеңейтілді, бұрынғы стипендиялар жүйесі табысы тексерілетін гранттар жүйесімен алмастырылды, бұл жағдайы жақсы емес отбасылардан келген студенттерге оқуға түсуді жеңілдетті.

Орта білім беру тегін

ХХ ғасырдың ортасында Ирландияда айтарлықтай эмиграция болды, әсіресе көршілес Ұлыбританияға, онда жұмыспен қамту мүмкіндіктерімен қатар, білім беру және денсаулық сақтаудың мемлекеттік деңгейде жақсы қамтамасыз етілуіне қол жеткізуге болады. Ирландиядағы әлеуметтік өзгерістер және осы кемшілікті түзетуге бағытталған саясат көбінесе күшті қарсылыққа ұшырады, мысалы, Ноэль Браунның ұсынған «Ана мен бала» жобасы. Бұрынғы денсаулық сақтау министрі ретінде О’Мэлли осы жобаны енгізуге тырысқан ведомствоны басқару тәжірибесін алды және оның сәтсіз аяқталуына себеп болған процестерді, мысалы, Қаржы министрлігі мен Джон Чарльз МакКвейдтің қарсылығын түсінді. Бұл оның тегін білім беру ұсынысын ұсыну стратегиясына әсер етті. О’Мэлли тағайындалғаннан кейін көп ұзамай ол 1969 жылдан бастап барлық білім беру орта сертификат деңгейіне дейін тегін болатынын және ауылдық жерлердегі оқушыларды ең жақын мектепке тегін автобустармен тасымалдауды жоспарлағанын мәлімдеді. О’Мэлли бұл шешімді басқа министрлермен кеңеспей-ақ қабылдаған сияқты; алайда ол оны Лемаспен талқылады. Қаржы министрі ретінде бағдарламаны қаржыландыру үшін қаражат табуға тиіс болған Джек Линчпен кеңес жүргізілмеді және ол жариялаудан қатты алаңдады. 1966 жылдың 10 қыркүйегінде О’Мэлли Ұлттық журналистер одағының кешкі асында сөз сөйлеп, жобаны ресми түрде жариялады: «Сондықтан мен келесі оқу жылынан бастап, келесі жылдың қыркүйегінен бастап, барлық отбасыларға орта білімнен кейінгі білім беруді тегін алу мүмкіндігін ұсынатын жобаны енгізуді ұсынамын». «Бұл тегін білім беру жалпы білім беретін және кәсіптік-техникалық мектептерде, сондай-ақ көптеген орта мектептерде қолжетімді болады. Мен орта мектептердің жалпы жұмысын айтамын, өйткені жоғары төлем ақы алатын мектептер де болады, олар менің жобамды қабылдамауы мүмкін; және өз баласын осы мектептердің біріне жібергісі келетін және ақы төлеуге дайын ата-аналар мұны еркін жасай алады». «Одан әрі, мен ешбір оқушының қаржылық жағдайына байланысты білімін жалғастыруына кедергі келтірмейтін шаралар қабылдауды жоспарлап отырмын. Сонымен қатар, мен оқулықтар мен қосымша құралдардың құнын төлеуге көмек көрсетуді ұсынамын, егер студентке барлық шығындарды өтеу қиын болса». Шешімді алдымен журналистерге хабарлау және сенбі күні (Dáil демалыста болған айда) жариялау арқылы, жағымды қоғамдық реакция келесі кабинет отырысына дейін идеяға қарсылықты басып тастауға мүмкіндік берді. О’Мэллидің ұсыныстары халық арасында өте танымал болды және үкімет оның сөзінен қайтаруы мүмкін емес еді. Кейіннен бірнеше жыл бойы тегін білім беру бастауыш сынып деңгейінен бастап университет деңгейіне дейін кеңейтілді, бұл жоба 1996 жылы Еңбек партиясы тарапынан басталып, 2009 жылы Фианна Фейлдің Батт О’Киффисі тарапынан тоқтатылды.

Mid twentieth century Ireland experienced significant emigration, especially to the neighbouring United Kingdom where, in addition to employment opportunities, there was a better state provision of education and healthcare. Social change in Ireland and policies intending to correct this deficit were often met with strong resistance, such as Noël Browne's proposed Mother and Child Scheme. As a former Health Minister, O'Malley had first hand experience of running the department which had attempted to introduce this scheme and understood the processes that caused it to fail, such as resistance from Department of Finance and John Charles McQuaid. This influenced his strategy in presenting the free education proposal. Shortly after O'Malley was appointed, he announced that from 1969 all education up to Intermediate Certificate level would be without cost, and free buses would bring students in rural areas to their nearest school. O'Malley seems to have made this decision himself without consulting other ministers; however, he did discuss it with Lemass. Jack Lynch—who, as Minister for Finance, had to find the money to pay for the programme—was not consulted and was dismayed at the announcement. On 10 September 1966, O'Malley addressed a dinner of the National Union of Journalists in which he publicly revealed the scheme.“I propose therefore, from the coming school year, beginning in September of next year, to introduce a scheme whereby, up to the completion of the Intermediate Certificate course, the opportunity for free post primary education will be available to all families.”

“This free education will be available in the comprehensive and vocational schools, and in the general run of secondary schools. I say the general run of secondary schools because there will still be schools, charging higher fees, who may not opt to take my scheme; and the parent who wants to send his child to one of these schools and pay the fees will of course be free to do so. “Going on from there, I intend also to make provision whereby no pupil will, for lack of means, be prevented from continuing his or her education up to the end of the Leaving Certificate course. Further, I propose that assistance towards the cost of books and accessories will be given, through the period of his or her course, to the student on whom it would be a hardship to meet all such costs". By announcing the decision first to journalists and on a Saturday (during a month when the Dáil was in recess), the positive public reaction would temper resistance to the idea before the next cabinet meeting. O'Malley's proposals were hugely popular with the public, and it was impossible for the government to go back on his word. when it was followed for some years by an extension of free education to primary degree level in university, a scheme that was launched in 1996 by the Labour Party and axed in 2009 by Fianna Fáil's Batt O'Keeffe.

Кеннедидің баяндамасы

1967 жылы О’Мэлли судья Айлин Кеннедиді реформалық және өндірістік мектептер жүйесін зерттеу және оның жай-күйі туралы есеп дайындау үшін комитет төрағасы етіп тағайындады. 1970 жылы жарияланған есеп көптеген салаларда революциялық деп есептелді және «Кеннеди есебі» деп белгілі болды. Есепте Магдалина кір жуу орындары сияқты бірқатар мәселелер бойынша ұсыныстар енгізілді, бірақ олар бойынша ешқандай шара қабылданбады. Есепте Дайнгеандағы (Оффали округі) және басқа да бірнеше реформалық мекемелерді жабу ұсынылды, бұл Дайнгеан соңынан өте танымал болды.

Өлім

О'Мэллидің реформалары оны үкіметтің ең танымал мүшелерінің біріне айналдырды; ол білім берудегі еңбегі үшін "Мектеп адамы" деп сыйлы есім алды. Оның 1968 жылғы 10 наурызда Лимерикте күрт қайтысы, білім беру жүйесіне қатысты көзқарасын толық іске асырмас бұрын, халықты зор қайғыға баттырды. Ол толыққанды ирланд мемлекеттік салтанатты жерлеумен қойылды. Оның қайтысынан кейін оның әйелі Хилда О'Мэлли, ол тастап кеткен мандатқа кезекті сайлауға түспеді. Бұл сайлауда олардың туған інісі Десмонд О'Мэлли шамалы айырмамен жеңіске жетті. Хилда 1969 жылғы жалпы сайлауда «Фианна Фейл» партиясынан үміткерлікке өтініш білдірді, бірақ партия «Фианна Фейл» Десмондқа партиялық тізімді берді. Хилда О'Мэлли сол сайлауда тәуелсіз кандидат ретінде бақ сынады; туған інісіне қарсы өткен қатал сайлау наурынынан кейін, ол Лимерик-Ист округіндегі төртінші орынды алуға 200 дауыс жетпей қалды.