Кіріспе
Бейнелі тілдегі есімдік – байланысы жоқ немесе арақатынасы аздау жағдайдан алынған нысанға немесе оқиғаға жанама немесе тыйым салынған сілтеме. Оқырманға тікелей байланысты табу міндеті жүктеледі. Егер автор байланысты тікелей және анық көрсетсе (жанама түрде емес), онда бұл сілтеме деп аталады. Көркем өнерде әдеби есімдік сілтеме жасалған мәтінді жаңа контекстке енгізеді, оның арқасында ол жаңа мағыналар мен түсіндірмелерге ие болады. Көбінесе, бейресми жағдайда, есімдік – кең мағынаны білдіретін қысқаша немесе кездейсоқ айтылған сөз. Бұл бір нәрсені тікелей немесе ишарамен атау, мысалы, "Қор биржасында ол Ватерлооға ұшырады".
Allusion is a figure of speech, in which an object or circumstance from an unrelated context is referred to covertly or indirectly. It is left to the audience to make a direct connection. Where the connection is directly and explicitly stated (as opposed to indirectly implied) by the author, it is instead usually termed a reference. In the arts, a literary allusion puts the alluded text in a new context under which it assumes new meanings and denotations. In a wider, more informal context, an allusion is a passing or casually short statement indicating broader meaning. It is an incidental mention of something, either directly or by implication, such as "In the stock market, he met his Waterloo."
Мысалдар
Гомерде негізгі оқиғаға дейінгі буынның мифтік тақырыптарына қысқаша сілтемелер жасау мүмкін болды, себебі олар эпостың тыңдаушыларына жақсы таныс еді: мысалы, Калидон қабанын аулау тақырыбы. Эллинистік Александриядағы әдеби мәдениет және оқырмандар мен тыңдаушыларға белгілі әдеби канон тығыз сілтемелі поэзияны тиімді етті; Каллимахтың өлеңдері ең белгілі мысалдарды ұсынады. Мартин Лютер Кинг өзінің «Менің арманым бар» сөзін «Бес жиырма жыл бұрын» деп бастағанда Геттисбург сөзіне сілтеме жасады; оның тыңдаушылары бірден Авраам Линкольннің «Төрт жиырма жеті жыл бұрын» деген сөзін еске түсірді, ол Геттисбург сөзінің кіріспесі болды. Кингтің сілтемесі екі тарихи сәт арасындағы параллельді тиімді көрсетті, бірақ оның сөзін егжей-тегжейлі ақпаратпен ауыртпады. Лақап – бұл сілтеме. Метонимия арқылы адамның немесе басқа да нысанның бір қыры оны анықтау үшін таңдалады, және осы ортақ қыры лақапты еске түсіретін етеді: мысалы, «ешқашан ұйықтамайтын қала» – Нью-Йорктің лақабы (демек, оған сілтеме). Сілтеме ойсыз, шамадан тыс қолданылуынан арнайы мағынасын жойып, клишеге айналуы мүмкін, бұл төмендегі кейбір бөлімдерде көрінеді.
15 минут даңқ
Энди Уорхол, 20-шы ғасырдың американдық суретшісі, Кэмпбелл шұбалары мен Мэрилин Монроның бейнелерімен ең көп танымал болды. Ол бұқаралық ақпарат құралдарының кең өрімі туралы: "Болашақта әркім 15 минутқа әлемге даңқ алады" деген пікір білдірді. Бүгінде, егер біреуге аса маңызды емес нәрсе үшін көп көңіл бөлінсе, оны "15 минуттық атаққа ие болу" деседі – бұл Энди Уорхолдың атақты сөзіне сілтеме.
Лұттың әйелі - тұз бағанасы
Жаратылыс кітабының 19 тарауында айтылғандай, Құдай Содом мен Ғомора қалаларын қиратты, бірақ Ыбырайымның туысы Лұтқа оның отбасымен бірге қираудан бұрын қашып құтылуға мүмкіндік берді. Құдай Лұтқа және оның отбасына қашқанда артына қарауға тыйым салды. Лұттың әйелі бұл ережені бұзып, артына қарады, және сол үшін дереу тұз бағанасына айналдырылды. Лұттың әйелі немесе тұз бағана туралы айтылу әдетте, бір іске кіріскен соң өкініп, артына қарап қалатын адамды, немесе анық ережеге немесе бұйрыққа бағынбаған адамды білдіреді.
Кассандра
Грек мифологиясында Троя патшасы Приамның қызы Кассандраны Аполлон жақсы көріп, оған болашақты көру қабілетін сыйлады. Бірақ кейін Кассандра Аполлонды ренжіткен соң, ол оның болжамдарын, тіпті шын болса да, ешкімнің сене қоймауы үшін өзгертті. Осылайша, оның троялықтарға жасаған нақты ескертулеріне құлақ аспады және олар апатқа ұшырады. Бүгінде "Кассандра" – апатты немесе жағымсыз жағдайды дәл болжайтын, әсіресе оның болжамдарына мән берілмейтін адамды білдіреді.
22-ші ау
Бұл сөз тіркесі Джозеф Хеллердің романынан алынған. "Catch-22" Отыз жылдық соғыстағы АҚШ әскери-әуе күштерінің базасында өтеді. "Catch-22" – бұл ұшқыштың ұшу қызметінен босатылу туралы өтініші, егер ол ақыл-есі сау емес деп танылса ғана қабылданатын ереже. Бірақ, қауіпті миссияларға ұшудан қашқысы келмейтін адамның ақыл-есі орнында болады, демек, миссиялардан қашудың жолы жоқ. Кейін кітапта Римдегі қарт әйел "Catch-22" мағынасын былай түсіндіреді: "Олар қалағандарын істей береді". Бұл романның тақырыбына сілтеме жасайды, онда билік өкілдері өздерінің құқықтарын тұрақты түрде зәулімдікпен пайдаланады және салдарына өздері бағынышты адамдар жауап береді. Күнделікті сөйлеу тілінде "catch-22" – бұл қандай да бір абсурдты немесе шығу жолы жоқ жағдайды сипаттау үшін қолданылады.
Т. С. Элиот
Т. С. Элиоттың поэзиясы көбінесе "намекті" деп сипатталады, себебі ол бұрынғы біліммен ғана түсінікті болатын есімдерге, орындарға немесе бейнелерге сілтеу жасауға бейім. Бұл тәсіл оқу тәжірибесін байытады, бірақ осымен таныс емес адамдар үшін Элиоттың туындылары тығыз және түсініктерін табу қиын болып көрінеді.
Джеймс Джойс
Қазіргі ағылшын тіліндегі ең көп мағынаға толы шығарма, мүмкін, Джеймс Джойстің "Финнегеннің оянуы" болса керек. Джозеф Кэмпбелл мен Генри Мортон Робинсон 1944 жылы "Финнегеннің оянуына кілт" атты кітап жазып, Джойстің ең құпиялы аллюзияларының бір бөлігін ашты.