Кіріспе

Оңтүстік Котабато (; ; Maguindanaon: Salatan Kutawatu, Jawi: سلاتن كوتوات; ), ресми түрде Оңтүстік Котабато провинциясы, Филиппиннің Минданао аймағындағы Соксксарген аймағында орналасқан. Астанасы – Коронадал қаласы. Солтүстік және батыс жағынан Сұлтан Кударат, оңтүстік және солтүстік-шығыс жағынан Сарагани, ал шалқар солтүстік-шығыс жағынан Давао-дель-Сур провинцияларымен шектеседі. Оңтүстік-шығысында Сарангани шығанағы жатыр. Сарангани шығанағының жағасында орналасқан Генерал Сантос қаласы – провинцияның және аймақтың ең көп халқы бар қаласы, бірақ провинция басқаруына бағынбайды. Сарангани провинциясы 1992 жылға дейін Оңтүстік Котабатоның құрамында болды, содан кейін тәуелсіз провинция атанды.

Ерте тарих

Ғасырлар бұрын, болашақта Оңтүстік Котабато аймағы болар жерде Магуинданаон пионерлері және Магуинданао сұлтандығының ықпалындағы лумадтар сирек қоныстанды. Испандықтар отарлық дәуір бойында аймақты бағындыруға экспедициялар ұйымдастырды, бірақ 19-шы ғасырдың ортасына дейін аймаққа толық бақылау орната алмады. Испандықтар қазіргі Барангай Тамонтакада, қазіргі Котабато қаласында Филиппиннің оңтүстігіндегі ең алғашқы христиандық елді мекендердің біріне айналған әскери бекет құрды. Испандықтар өздерімен бірге чавакано тілінде сөйлейтін христиандарды, Замбоанга және Базиланнан мұсылмандарды, сондай-ақ висайлықтарды, әсіресе хилигайнондар мен себуандарды алып келді.

Американың басып кіру дәуірі

Қазіргі Оңтүстік Котабато және Сарагани провинцияларының аумағы 1914 жылға дейін Давао провинциясының бір бөлігі болды. 1914 жылы Минданаодағы аудандарды қайта ұйымдастыру кезінде бұл аймақ сол кездегі бөлінбеген Котабато провинциясының құрамына кірді. Сол жылы болашақта дамыған провинцияның негізін қалайтын қоныс аударушылар келе бастады. Маңызды серпіліс 1930 жылдардың соңында президент Кесонның кезінде орын алды. Генерал Паулино Сантос сол кездегі қоныс аударушылардың алғашқы толқынын жетекшілік етті.

Филиппиннің тәуелсіздігі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лусон мен Висаядан қоныс аударушылардың соңғы толқыны осы аймақтың тың жеріне құйыла бастады. 1960 жылдардың басында Котабатоның оңтүстік бөлігінде халық саны, сауда және өнеркәсіп өскенде, жергілікті басқару құқығы талаптары күшейді. Осылайша, 1966 жылдың 18 шілдесінде Оңтүстік Котабато Котабатодан тәуелсіз провинция ретінде бөлінді. Ол кезде провинция 11 муниципалитеттен тұрды, атап айтқанда: Банга, Оңтүстік Котабато, Генерал Сантос (қазір қала), Глан, Киамба, Коронадал, Майтум, Норала, Поломолок, Суралла, Тантанган және Тупи. Бұл муниципалитеттер провинция құрылғанға дейін көп бұрын құрылған. Провинция толыққанды жұмыс істегеннен кейін тағы да бірнеше муниципалитеттер құрылды. Президент Фердинанд Маркостың басқаруымен аймақтар құрылғанда, 1975 жылы Оңтүстік Котабато XI аймаққа, сондай-ақ Оңтүстік Минданао аймағына қосылды. 1992 жылы Оңтүстік Котабатодан Сарангани провинциясы бөлініп шықты. Облыстың оңтүстік және жағалау бөлігіндегі жеті қала (Малунгон, Алабел, Малапатан, Глан, Маасим, Киамба және Майтум) жаңа провинцияның құрамына кірді, нәтижесінде Оңтүстік Котабатода 11 муниципалитет қалды. 1990 жылғы 12 қазанда президент Коразон С. Акиноның Мусульман Минданао автономиялық аймағын кеңейту мақсатында шығарған №429 жарлығына сәйкес, аймақтық кеңселер Оңтүстік Котабатоға көшірілді, ал 2001 жылғы 19 қыркүйекте президент Глория Макапагал Арройоның №36 жарлығымен Оңтүстік Котабато Оңтүстік Минданао аймағынан XII аймаққа ауыстырылды, Коронадал қаласы XII аймақтың орталығы атанды.

Қазіргі заманғы

2000 жылдың 16 тамызында № 8803 Республикалық заң бекітілді, ол Коронадал муниципалитетін Оңтүстік Котабато облысының құрамына кіретін қалаға айналдырды. 2015 жылы Ұлттық бәсекеге қабілеттілік кеңесі аталған облысты елдегі ең бәсекеге қабілетті төртінші облыс деп жариялады.

География

Оңтүстік Котабатоның жалпы жер аумағы құрайды. Географиялық мақсаттар үшін Генерал Сантос қаласы ескерілгенде, провинцияның жер аумағы құрайды. Провинция орталық Минданаоның оңтүстік бөлігінде орналасқан, солтүстік және батыс жағынан Сұлтан Кударат облысымен, оңтүстік және солтүстік-шығыс жағынан Сарангани облысымен, ал алыс солтүстік-шығыс жағынан Давао-дель-Сур облысымен және оңтүстік-шығыс жағынан Сарангани шығанағымен шектеседі. Провинция көбінесе жазық, арасында кейбір төбелер мен таулар кездеседі. Генерал Сантос қаласы провинцияның жағалау бөлігін алып жатыр.

Климат

Оңтүстік Котабато төртінші климаттық типке жатады, яғни жауын-шашын жыл бойы шамалы біркелкі таралады. 2004 жылғы жаңбырлы күндердің орташа саны 122-180 күн аралығында тіркелді, мамыр, маусым, шілде, тамыз және қазан айларында жаңбыр жиі жауды. Ауаның ылғалдылығы жауын-шашын үлгісіне сәйкес өзгереді. Маусым мен қазан айларында ылғалдылық ең жоғары деңгейге жетеді, Тупи тұқымдық шаруашылығында 88% көрсеткіш тіркелді. Ақпан және сәуір айларында ауаның ылғалдылығы ең төменгі деңгейде, шамамен 72% құрайды. Провинцияның барлық аймақтарында күндізгі максималды температура , ал түнде биіктікке байланысты төмендейді. Ең ыстық кезең қаңтардан сәуірге дейін, ал ең суық кезең шілдеден желтоқсанға дейін. Оңтүстік Котабатода жұмсақ, жағымды климат орналасқан, анық құрғақ немесе ылғалды маусымдар жоқ және тайфундар сирек болады.

Әкімшілік бөлімшелер

Оңтүстік Котабато 10 муниципалитеттен және 1 қаладан тұрады. Жоғары урбанизацияланған Генерал Сантос қаласы дәстүрлі түрде провинциямен байланысты, бірақ провинциядан тәуелсіз басқарылады. Барлығы 225 барангай бар (Коронадал қаласы да оның ішінде). Қала Муниципалитет Аудан Халық саны Тығыздық Барангай (барлығы) Координаттары км² кв. миль /км² /кв. миль Банга 2-ші 76 343 22 Генерал Сантос қаласы ‡ Жеке 697 315 594 446 26 Коронадал қаласы † 2-ші 174 942 27 Себу көлі 3-ші 87 442 19 Норала 3-ші 44 642 14 Поломолок 1-ші 152 589 23 Санто Ниньо 3-ші 40 947 10 Суралла 3-ші 84 539 17 Тампакан 1-ші 39 525 14 Тантанган 2-ші 43 245 13 Т'Боли 3-ші 91 453 25 Тупи 1-ші 69 976 15 Барлығы 975 476 915 289 3 935,95 199

Демография

Оңтүстік Котабатоның халқы (Генерал Сантосты қоспағанда) 2020 жылғы санақ бойынша 975 476 адамды құрады, бұл оны елдегі ең көп халқы бар провинциялардың біріне айналдырды. Халық тығыздығы – . Географиялық мақсаттар үшін Генерал Сантосты ескергенде, провинцияның халқы 1 509 735 адамды құрайды, ал тығыздығы – .

Тұрғындар саны

Оңтүстік Котабато халқының мұрасы алуан түрлі. Облыстың түпкілікті халқы – Блан, Тболи және Магуинданаон тайпалары. Висая аймағындағы Панай және Негрос аралдарынан келген көшпендердің ұрпақтары – этникалық хилигайнондар, Норала, Банга, Суралла, Санто-Ниньо қалаларында және облыстың астанасы Коронадалда қоныстанған. Олар облыс халқының басым бөлігін құрайды. Облыста кеңінен қолданылатын тілдер – хилигайнон, тагалог және ағылшын тілдері. Ал Лусон аймағының илокано тілді халқы Тампакан, Тантанган және Тупиде қоныстанды, сондықтан осы қалаларда илокано тілін әлі де естуге болады. Себуано халқы Поломолок муниципалитетінің негізгі этникалық тобын құрайды, сондай-ақ Тупи халқының да маңызды этникалық топтарының бірі (хилигайнондар мен капампангарлармен бірге). Аталған екі қала да Хилигайно және Себуано тілдерінде сөйлейтін Генерал Сантос қаласына жақын орналасқан. Провинцияның тарихы Магуинданао сұлтандығының құрамында болғандықтан, провинцияның кейбір аймақтарында чавакано және магуинданаон тілдерінде сөйлейтін адамдар да кездеседі. Тболи тайпасы негізінен Себу көлі маңында, ал блан тайпасы Генерал Сантос қаласы мен оның шетінде тұрады.

Дін

Облыста римдік католиктер 65% құрайды, ал ислам халықтың 6% құрайтын азшылық діні болып табылады. Басқа азшылықтарға протестанттар сияқты әртүрлі христиан шіркеулері жатады, олар шамамен 22% құрайды және көбінесе евангелистерден тұрады. Қалғаны буддизм мен анимизмге бөлінеді. Магуинданаондар провинциядағы мұсылман халқының басым бөлігін құрайды. Себу көлі мен Т'боли муниципалитеттеріндегі Т'боли және Б'лан тайпалары – филиппиндік басқа да жергілікті тайпалар, олар мыс өнімдерімен, моншақтарымен және т'налак тоқу өнерімен танымал. Бұл тайпалардың адамдары түрлі-түсті кестеленген ұлттық киімдер мен моншақтармен әшекейленген аксессуарлар киеді. Әсіресе осы тайпалардың әйелдері кішкентай мыс қоңыраулары бар мыс "құрыштарымен" аяқталатын ауыр мыс белбеулер тағады, олар алыстан келгендерін хабарлайды. Оңтүстік Котабато халқы өз тайпалық мұраларының көптеген салтын сақтап қалған, бірақ бұл аймақтағы көшпенділер мен жергілікті халық арасындағы мәдени байланыстың нәтижесінде, ерекше Минданаолық сипатқа ие. Бұған бір мысал – түтік тәрізді, көшпенді тайпалардың юбкасы ретінде қолданылатын түрлі-түсті малонг киімін, жамылғы немесе ұйықтайтын қаптың орнына пайдалану.

Тіл

Хилигайнон провинцияда ең көп таралған тіл. Ол Коронадал қаласындағы басты тіл — «Минданаоның Илонго астанасы» деген лақап атын алған. Сонымен қатар, Жоғарғы Аңғар аймағындағы Сураллах, Банга, Норала, Сто. Нино және Тантанган муниципалитеттерінде де кеңінен қолданылады. Одан кейін Себуано тілі келеді, ол Генерал Сантостың басым тілі және Поломолок, Тампакан және Тупи муниципалитеттеріндегі негізгі тіл болып табылады. Тагалог және ағылшын тілдері де кеңінен түсініледі және жергілікті билік органдары мен білім беру саласында әкімшілік жұмыстар үшін жиі қолданылады. Бұрынғысы жергілікті БАҚ-та және түрлі тілдерде сөйлейтін адамдардың күнделікті қарым-қатынасында басымдыққа ие, осылайша провинцияда екінші лингва франка рөлін атқарады. Облыста Магуинданаон, Тболи, Блаан, Капампанган және Илокано тілдері де қолданылады.

Музыкалық мұра

Оңтүстік Котабатоның туған Магуинданаондарының мәдениеті кулитанг музыкасының айналасында қалыптасқан, бұл Филиппиннің оңтүстігіндегі мұсылман және мұсылман емес топтарының екеуінде де кездесетін гонг музыкасының нақты бір түрі.