Кіріспе

11 ғасырдағы Нортумбрия графы Уолтхоф, Нортумбрия графы (, ) (31 мамыр 1076 ж. қайтыс болды) – англосаксон графтарының соңғысы және I Уильямның билігі тұсында өлім жазасына кесілген жалғыз ағылшын аристократы.

Ерте өмір

Уолтхоф - Нортумбрия графы Сивардтың екінші ұлы еді. Оның анасы Эльффлед, Элдредтің қызы, Берниция графы, Утредтің ұлы, Нортумбрия графы болған. 1054 жылы Уолтхофтың ағасы Осборн шайқаста қаза тапты, соның нәтижесінде Уолтхоф әкесінің мұрагері атанды. Сивардтың өзі 1055 жылы қайтыс болды, ал Уолтхоф Нортумбрия графы лауазымына ие болу үшін әлде де жас болғандықтан, король Эдуард Тостиг Годвинсонды графтыққа тағайындады. Уолтхоф дінге берілген, қайырымды адам болған және, әдетте, монастырь өміріне тәрбиеленген. Алайда, шамамен 1065 жылы ол граф болып, Нортгемптоншир және Хантингдонширді басқарды. Гастингс шайқасынан кейін ол Уильямға бағынып берді және жаулаудан бұрынғы атағы мен иеліктерін сақтап қалуға рұқсат алды. Ол 1068 жылға дейін Вильгельмнің сарайында қалды.

Бірінші көтеріліс

1069 жылы Швейн II Солтүстік Англияға шабуыл жасағанда Уолтхоф пен Эдгар Этелинг даниялықтарға қосылып, Йоркке шабуылға қатысты. 1070 жылы басып алушылар кеткен соң, ол Вильгельмге қайтадан бағынды. Ол графтық мәртебесін қайтарып алып, Вильгельмнің немересі Юдит Ленске үйленді. 1071 жылы Нортгемптон графтығына тағайындалды. 1086 жылғы «Домсдей кітабында» Валтхеф («Валлеф») туралы былай делінген: «Халламда [«Халун»], он алты ауылы бар бір усадьбада, салық салынатын жиырма тоғыз карукат [~14 км²] бар. Сол жерде Уолтхофтың «Аула» (сарай) болған. Онда жиырмаға жуық жыртыс болған болуы мүмкін. Бұл жер Роджер де Бусли графня Джудиттен алған» (Халлам, немесе Халламшир, қазір Шеффилд қаласының бір бөлігі). 1072 жылы Вильгельм Госпатрикті Нортумбрия графтығынан қуды. Госпатрик Уолтхофтың туысы еді және онымен бірге Йоркке шабуылға қатысқан, бірақ Уолтхоф сияқты Вильгельм оны кешірді. Госпатрик елден қашып кетіп, Вильгельм Валтеофты жаңа граф етіп тағайындады. Дарем қамалының құрылысы 1072 жылы Вильгельмнен осы жобаны бастау туралы бұйрық алғаннан кейін Уолтхофтың басқаруымен басталды. Кейінгі жылдары қаланы епископ Уолчер және оның ізбасарлары едәуір кеңейтті. Уолтхофтың солтүстікте көптеген жауы болды. Олардың арасында Тюрбрандт Холдтың отбасы болды; Тюрбрандт Уолтхофтың арғы атасы, Батыл Утредті өлтірді, бұл екі отбасының көптеген мүшелерінің өліміне әкелген ұзаққан қандық дұшпандықты бастады. 1074 жылы Вальтеф өзінің жауынгерлерін қарсыластарына шабуыл жасауға жіберіп, төрт бауырдың ең үлкенін өлтіруге сәттілікке жетіп, шешуші қадам жасады.

Екінші көтеріліс және жазалау

1075 жылы Уолтхоф Вильгельмге қарсы графтар көтерілісіне қатысқан деген қауесет тарады. Оның көтеріліске қатысу себептері және оның қатысу деңгейі белгісіз. Кейбір деректерде ол бұл құпияны әйелі, Юдит графиняға айтқан, ал ол архиепископ Ланфранкқа хабарлаған, ол өз кезегінде сол кезде Нормандияда болған ағасы Вильгельмге жеткізген делінеді. Басқа деректерде Вальтефтің өзі епископқа құпияны айтқаны айтылады. Вильгельм Нормандиядан оралғаннан кейін Уолтхоф тұтқындалды, екі рет патша сотының алдына келді және өлім жазасына кесілді. Ол 1076 жылдың 31 мамырында Винчестер маңындағы Сент-Джайлс төбесінде басы кесілгенге дейін шамамен бір жыл түрмеде отырды. Тұтқында болған айларын дұға мен оразамен өткізгені айтылады. Көптеген адамдар оның кінәсіздігіне сенді және жаза орындалғанда таң қалды. Оның денесі бастапқыда арыққа тасталды, бірақ кейіннен ізделіп табылып, Линкольнширдегі Кроуленд аббаттығының шіркеу үйіне жерленді. Ол көтеріліске қатысқанын мойындағанымен, опасыздық үшін өлім жазасына кесілуіне себеп болған факторлардың бірі – оның әйелі, Вильгельмнің немере қызы Джудит оны ұнатпаған және оның Вильгельмге адалдығына сенбегені болды. Басқаша белгілі емес скандинавиялық ақын Торкелл Скалласон өзінің иесі Вальтеф үшін "Valþjófsflokkr" атты еске алу өлеңін жазды. Өлеңнің екі шумағы Heimskringla, Hulda Hrokkinskinna және ішінара Fagrskinna-да сақталған. Бірінші шумақта Вальтеф Вильгельмнің жүз қызметшісін "адамдар үшін қызыл кеш" деп айыптап, қызыл отта жаққандығы және қасқырлар нормандықтардың денелерін жегендігі айтылады. Екінші шумақта Вильгельм Вальтефке опасыздық жасап, оны өлтіргендігі жазылған.

Шейіт болу культі

1092 жылы шіркеу үйінде өрт болғаннан кейін аббат Вальтеофтың денесін аббат шіркеуінің ең көрнекті жеріне көшірді. Қола жәшігі ашылғанда, денесінің бүтін болғаны, кесілген басы қайтадан мойнына біріккені хабарланды. Бұл керемет саналды, ал аббатхана, бұл мәселеде қаржылық мүддеге ие болғандықтан, оны көпке жария ете бастады. Соның салдарынан, паломниктер Вальтеофтың қабірін зиярат етуге кірісті. Ол 31 тамызда еске алынды. Бірнеше жыл өткен соң, Вальтеофтың қабірінің жанында емделу кереметтері орын алғаны айтылды, көбінесе паломниктердің жоғалған көру қабілетін қайтарумен байланысты. Бұл оқиғалар Miracula Sancti Waldevi еңбегінде сипатталған. Осылайша Вальтеофтың өмірі көпшілік назарына түсті, батырлыққа толы, бірақ дәл емес әңгімелер Vita et Passio Waldevi comitis, жоғалып кеткен орта ағылшын тіліндегі Вальтеоф сагасы, және англо-нормандық Roman de Waldef шығармаларында сақталды.