Кіріспе

Арауканиядағы қала, Чили.

Темуконың Арауканиядағы маңызды орны, Анд тауларының аңғарларына, көлдеріне және жағалау аймақтарына ыңғайлы қол жеткізетіндей орналасуы, оны туризм, ауыл шаруашылығы, мал және орман шаруашылығы салаларының орталығына, сондай-ақ Арауканияның көптеген кішкентай қалалары үшін байланыс және сауда орталығына айналдырды. Темуко қазіргі кезде университет қаласы ретінде танылған, себебі қалада екі ірі университет орналасқан: University of the Frontier және Темуко католик университеті. Нобель сыйлығының лауреаттары Габриэла Мистраль мен Пабло Неруда екеуі де бір кезде Темукода тұрған.

Этимология

Темуко сөзі мапудунгун тілінен шыққан, "тему суы" деген мағына береді; "тему" – Myrtaceae тұқымдасына жататын екі жергілікті ағаштың жалпы атауы, Luma apiculata (испан тілінде arrayán деп те аталады) және Blepharocalyx cruckshanksii. Екі түрі де қызғылт-сары түсті қабығымен, хош иісті жемістері мен жапырақтарымен ерекшеленеді, оларды мапучелер дәрілік мақсаттар үшін қолданады. Blepharocalyx cruckshanksii құрып кету қаупі төнген, ал Luma apiculata салыстырмалы түрде көп кездеседі және Темукода оны Серро Ньиелоль табиғи ескерткішінде (табиғи күйінде) сондай-ақ қалалық бақтар мен тротуарларда көруге болады. "Тему" және "ко" (су) сөздерінің үйлесімі, осы ағаштардың су жағасында жиі өсетінін көрсетеді.

Тарих

Темуко айналасындағы аймақты 1870-ші жылдардың ортасында чилилік емес адамдар қоныстандыра бастады, мысалы Лабранса. Қала Чили армиясы 1881 жылғы 24 ақпанда Арауканияны оккупациялау кезінде форт ретінде құрылды. Жобаға жауапты Мануэль Рекабаррен бұл жерді Фуэрте (Форт) Рекабаррен деп атады. Әскери лагерь ретінде құрылған Темуконың бастапқы қасиеттері лагерь сияқты болды, ал құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң қала орталығында алғашқы маңызды көшелер пайда бола бастады. 1888 жылғы 15 сәуірде алғашқы қалалық шенеуніктер сайланды, оның ішінде бірінші мэр Хосе дель Росарио Муньос болды. Қала жылдам өсті; 1895 жылғы халық санауы бойынша 7 708 адам тұрды, ал Каутин провинция болып жарияланғанда Темуко оның астанасы болды, сол кезде халық саны 16 037 адамды құрады. Чили поэзиясының терең тамырлары Темуко қаласында. Нобель сыйлығының лауреаттары Габриэла Мистраль және Пабло Неруда (Нефтали Рейес) екеуі де Темукода тұрды. Мистраль барлық қыздарға арналған мектеп директоры болды, онда Неруда оған келіп, шамамен 15 жасында алғашқы өлеңдерін көрсетті. 2010 жылы Темуко 27 ақпанда болған жер сілкінісінен зардап шекті, оның ошағы солтүстікте орналасқан. Бұл Чилидің Сантьяго, Консепсьон, Вальпараисо және басқа да аймақтарымен қатар ең көп зардап шеккен аймақтарының бірі болды. Жер сілкінісінің магнитудасы 8,8 Mw болды. Темуко құрлық ішінде орналасқандықтан жер сілкінісінен туындаған цунамиден құтылды, бірақ ел бойынша көптеген күшті сілкіністер болды, оның ішінде қаланың солтүстік-батысында 7,1 Mw жер сілкінісі болды. Бүгінде Темуко – әртүрлі сауда және қызмет түрлерімен дамып келе жатқан қала.

География

Темуко Чилидің оңтүстік-орталық бөлігінде, батысында Тынық мұхиты мен шығысында Анд тауларынан шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. Қаланың жер бедері Каутин өзенінен пайда болған аллювийлік жазықтарға сәйкес келеді, олар Ñielol (350м) және Conunhueno (360м) есімді екі төбе арасында қиылысқан нысанда қалыптасқан.

Экономика және қоршаған орта

Қаланың айналасында Оңтүстік Чилидің орталық бөлігіне тән пейзаж орналасқан, ол негізінен орман шаруашылығында пайдаланылатын экзотикалық түрлердің плантацияларынан және далалардан тұрады. Аймақтың бастапқы экожүйесі – қоңыржай ормандар, көбінесе Ньелоль төбесінде сақталған. Темукода суық айларда ағаш жағу жылудың басты көзі болғандықтан, күз және қыс айларында ауаның ластануы үнемі қайталанатын мәселе. Осының салдарынан Темукодағы ауа сапасы Чилидегі үшінші ең нашар көрсеткішті құрайды.

Климат

Климаттық тұрғыдан алғанда, Темуко Чилидің Орталық аңғарының Жерорта теңізі аймағының шекарасында орналасқан, бірақ Жерорта теңізі климатына ие (Кеппен климаттық жіктелімі: Csb). Жыл бойы циклоникалық және антициклоникалық әсерлер кезектесіп отырады, соның салдарынан жазғы маусымда едәуір құрғақ кезең байқалады (алайда Сантьяго немесе басқа Орталық аңғар қалаларындай құрғақ емес, Жерорта теңізі климаты деп жіктелуден қашау үшін жеткілікті жауын-шашын жауады). Оның орташа жылдық температурасы – , ең жылы айдың орташа көрсеткіші – және ең суық айдың орташа көрсеткіші – (Ciren Corfo, 1992). 1961-1990 жылдар аралығындағы жылдық орташа жауын-шашын мөлшері (Чили Метеорологиялық басқармасы, 1991) – құрады (Capelli de Steffens және авторлар тобы, 1997).

Көлік

Автобустар мен таксилер – ең танымал қоғамдық көлік түрлері. Автобус бағасы студенттер үшін 150 CLP, ал ересектер үшін 450 CLP құрайды; colectivos 500 CLP (түнде 650 CLP) алады. Ла Араукания әуежайы – Темуко қаласының оңтүстігінде, Фрейре қаласына жақын, Темукодан оңтүстікке қарай 20 шақырым жерде орналасқан коммерциялық әуе терминалы. Темір жол Темуконы солтүстікке қарай Викториямен және арадағы елді мекендермен байланыстырады. Темукода жылдам транзиттік теміржол жүйесі жоқ. Ұзақ қашықтыққа жүретін автобустар Ла Араукания автовокзалынан, қалаға солтүстік жақтан келеді. Жеке көлікпен жүру жиі қолданылады, бұл сағаттарда жолдың тығырылуына себеп болады. Велосипед жолақтарының соңғы кезде көбейіп келуі велосипедпен жүруді дамып келе жатқан бағыт ретінде көрсетіп отыр. 2017 жылға қарай велосипед жолақтарының пайдалануға берілуі күтілуде.