Кіріспе

Канада мен АҚШ арасындағы сауда дауы

Канада – АҚШ жұмсақ ағаш дауы екі ел арасындағы ең ірі және ұзаққа созылған сауда дауларының бірі болып табылады. Бұл қақтығыс 1982 жылы басталды және оның салдары бүгінге дейін сезіліп келеді. АҚШ-қа жұмсақ ағаш экспорттауда жетекшілік ететін Британдық Колумбия провинциясы ең көп зардап шекті, ол 2004 және 2009 жылдар аралығында 9 494 тікелей және жанама жұмыс орнынан айырылды. Даудың түпкі себебі – Канаданың ағаш өнеркәсібіне федералды және провинциялық үкіметтер тарапынан әділетсіз субсидия беріледі деген талап. Себебі, Канададағы ағаштардың көп бөлігі провинциялық үкіметтерге тиесілі. Ағаш өндіру құны (орманды пайдалану төлемі) АҚШ-тағы қалыпты жағдайға сәйкес, бәсекелестік нарықта емес, әкімшілік тәртіппен белгіленеді. АҚШ-та жұмсақ ағаш участалары жеке меншікте болады және олардың иелері тиімді саяси лобби құрады. АҚШ тарапы Канаданың бұл келісімі әділетсіз субсидия болып табылады деп санайды, сондықтан ол АҚШ-тың сауда қорғау заңдарына бағынады. Бұл заңдар бойынша, субсидиядан пайда көретін сыртқы саудаға теңгерімді баж салынуы мүмкін, бұл субсидияны өтеуге және тауардың бағасын нарықтық деңгейге жеткізуге мүмкіндік береді. Канада үкіметі мен ағаш өнеркәсібі бұл мәлімдемеге қарсы тұрып, бірнеше факторларды келтіреді, соның ішінде, Канада ағашы түрлі салаларға жеткізіледі және бұл субсидия ерекшеленбегендіктен, АҚШ заңдары бойынша субсидия ретінде қарастырылуға жарамайды. АҚШ-тың сауда қорғау заңдарына сәйкес, өтемақыға тартылатын субсидия нақты бір салаға бағытталған болуы керек. Бұл талап, жалпы мүдделерді қамтитын мемлекеттік бағдарламаларға, мысалы, жолдарға баж салынуына кедерес жасайды. 1982 жылдан бері даудың төрт маңызды кезеңі болды.

Канада экономикасына ағаш өңдеудің маңызы

Желме ағаштар өндірісі Канада экономикасы үшін өте маңызды және мыңдаған адамды жұмыспен қамтыды. Орман шаруашылығы шамамен 232 700 адамға тікелей жұмыс орындарын ұсынды. Бұған қоса, тағы 289 000 адам жұмыс істеді, бұл нақты ЖІӨ-нің шамамен 1,3%-ын құрады. Канада орман өнімдері бойынша ең үлкен сауда артықшылығына ие (2015 жылы 21,7 миллиард доллар). Ең ірі нарық болып табылатын АҚШ Канаданың ағаш материалдарына зор тәуелді. АҚШ-тың қажеттіліктері ішкі өндірістен асып түседі. Канада Азия нарығында да қарқынды дамуда, Қытай екінші ірі импорттаушы болып табылады. 2015 жылы Канаданың жұмсақ ағаш экспортінің 69%-ын АҚШ құрады. Бұл Канаданың жұмсақ ағаш экспорттағы үлесінің артуы, ол 2011 жылы ең төменгі деңгейге жетіп, 54%-ты құрады. Сол жылы Қытайдың үлесі 21% болды.

Жұмсақ ағаш келісім

2006 жылдың сәуірінде АҚШ пен Канада дауды шешу үшін алдын ала келісімге келгендерін жариялады. Бұл келісім "Жұмсақ ағаш келісімі" (SLA) деп аталды және 2006 жылдың қазан айында толық күшіне енді. Келісім шарттарында осы келісімнің мерзімі жетіден тоғыз жылға дейін созылатыны белгіленген. 2012 жылы екі ел де оны екі жылға ұзартуға келісті. Алдын ала шарттар бойынша, егер ағаш бағасы белгілі бір деңгейден жоғары болса, АҚШ өтемақылық және демпингке қарсы баждарды алып тастайтын еді. Егер баға көрсетілген деңгейден төмен болса, Канададан импортталатын ағашқа қатысты аралас экспорттық салық және квота режимі қолданылатын болар еді. Канада тарапы АҚШ-қа экспортталатын ағашқа салық салу сияқты ережелерді сақтауға міндеттенді. Канаданың провинциялық үкіметтері баға белгілеу жүйелерін өзгертуге шақырылды. Мұндай өзгерістер субсидияланбаған жүйеге мүмкіндік берер еді. Келісімнің аясында жиналған 5 миллиард доллардан астам баж салығы қайтарылатын болады. SLA Лондон халықаралық төрелік сотының (LCIA) негізінде дауларды шешу механизмін құрады, бұл үкіметтік емес ұйым. Кез келген ел SLA немесе оның іске асырылуына байланысты туындаған мәселелер бойынша дауды шешу процесін бастауға құқылы. Сот отырыстары, тілектер және басқа да құжаттар жұртшылыққа ашық болады. Келісімде тыңдаулар АҚШ немесе Канадада өткізілетіні (орны төрелік сотымен анықталады) көрсетілген. Сондай-ақ, SLA төрелік алқаның шешімдері екі тарап үшін де міндетті болып табылады деп белгілейді.

Ағаш I

Lumber I деп аталатын жұмсақ ағаштан жасалған ағаш туралы дау 1982 жылы басталды, ол кезде АҚШ ағаш өнеркәсібі АҚШ Сауда министрлігіне (DoC) өтемақы бажы салынуы туралы өтініш берді. Нәтижесінде, DoC Канаданың орман пайдалану жүйесі (stumpage) ешқандай бір салаға арналмағандықтан, өтемақыға жатпайтынын анықтады. DoC осылай мәлімдесе де, АҚШ Халықаралық сауда комиссиясы (USITC) Канададан келетін осы импорт АҚШ өндірушілеріне зиян келтіреді деген пікірде болды. АҚШ ағаш өнеркәсібі апелляция жасаудан бас тартты.

Ағаш II

Екінші кезең, "Ламбер II" 1986 жылы АҚШ ағаш өнеркәсібі тобы, "АҚШ-тың ағаш импорты үшін коалициясы", Сауда министрлігіне өтініш жасаған кезде басталды. Бұл жолы Сауда министрлігінің шешімі Канада–АҚШ еркін сауда келісімі (CUSFTA) аясында құрылған екіұлттық комиссияда қарастырылды, ол Солтүстік Америка еркін сауда келісімінің (NAFTA) алдағысы болды. NAFTA-ға қол қоюға дейін DoC шешімін АҚШ Халықаралық сауда соты қарастыратын еді, бірақ CUSFTA аясында Канада оны екіұлттық комиссияда қарастыру мүмкіндігіне ие болды және олар осы мүмкіндікті пайдаланды. Үш канадалық және екі американдықтан тұратын комиссия DoC шешімін нақты дәлелдермен растау мүмкін емес деп тапты; бұл даулы шешім болды, себебі дауыс беру ұлттық принцип бойынша жүргізілді және көпшілік шешім АҚШ заңнамасы бойынша Сауда департаменті субсидияның болуын ғана емес, сонымен қатар оның канадалық ағаш өнеркәсібіне тигізген пайдасын дәлелдеуі керек деген тұжырымға негізделген. Кейіннен АҚШ Конгресі заңға түзетулер енгізіп, "әсер ету тестісі" жоқ екенін нақты айтты. Сонымен қатар, АҚШ Канадалық екі сарапшының мүдделер конфликтісі болғанын мәлімдеп, оны ерекше дау комитетінің қарауына жіберді. Бұл комитет те ұлттық принцип бойынша бөлінді. 1996 жылы АҚШ және Канада бес жылдық сауда келісіміне қол қойды, "Жұмсақ ағаш келісімі" ресми түрде Lumber III-ті аяқтады. Оның шарттары бойынша Канаданың АҚШ-қа ағаш экспорты жылына 14,7 миллиард фут тақтаға (34,7 миллион куб метр) шектелді. Алайда, 2001 жылдың 2 сәуірінде келісім мерзімі біткенде, екі ел оны алмастыратын келісімге келе алмады. Сонымен қатар, АҚШ өнеркәсібі алғаш рет демпингке қарсы талап қойып, канадалық ағаш компаниялары баға бойынша әділетсіз дискриминация жасады деп мәлімдеді. 2002 жылдың 25 сәуірінде АҚШ Сауда министрлігі субсидия және демпинг ставкалары 18,79% және 8,43% екенін анықтады, бұл жалпы сомасы 27,22% құрады, дегенмен жеке компанияларға әртүрлі ставкалары қолданылды. 2003 жылдың 26 ақпанына дейін АҚШ енгізген баждардың салдарынан 15 000 жұмысшы, негізінен Британдық Колумбияда, жұмыстан босатылды. 27 мамырда Дүниежүзілік сауда ұйымы АҚШ-тың демпингке қарсы баждарына қатысты Канаданың пайдасына міндетті емес шешім шығарды. Бұл шешімге NAFTA-ның заңдық күші бар комиссиясы шағым түсірді. 13 тамызда комиссия канадалық ағаш өнеркәсібі субсидияланған болуы мүмкін екенін, бірақ DoC АҚШ бағаларына негізделген бажды дұрыс есептемегенін шешті: DoC мәлімдегендей, ағаш үшін "әлемдік нарықтық баға" болған жоқ, сондықтан DoC үшін бажды Канада нарықтық жағдайларына емес, АҚШ ағаш бағасына негіздеу дұрыс емес. Осыған сәйкес ол DoC-ге бажды есептеу әдісін қайта қарауды тапсырды. Екі аптадан кейін ДСҰ комиссиясы АҚШ канадалық ағашқа орынсыз жоғары баж салғанын қорытындылады. Комиссия провинциялық төлемақылар канадалық өндірушілерге "қаржылық пайда" әкелетіні туралы DoC пікірімен келісті, бірақ бұл пайда субсидия құрайтын деңгейге жетпеді және АҚШ бажын ақтамайды деп шешті. Осы арада, ДСҰ-ның жағымсыз шешімі салдарынан USITC әкімшілік деректі қайта ашты, АҚШ заңнамасының арнайы ережелеріне сәйкес, және 2004 жылдың желтоқсанында зиянды анықтау туралы жаңа оң шешім шығарды. Бұл жаңа шешім теңгерме және демпингке қарсы тарифтерді сақтап қалуға мүмкіндік берді. 2004 жылғы 7 маусым мен 2005 жылғы 5 қазан аралығында DoC NAFTA комиссиясына баждардың бес қайта қарастырылған бағасын ұсынды, олардың әрқайсысы алдыңғысынан төмен болды, соңғысы 1,21% құрады, бірақ әр жолы NAFTA комиссиясы әрқайсысында қателер тапты және оны қайта есептеуді тапсырды. Бес күннен кейін Канаданың халықаралық сауда министрі Дэвид Эмерсон АҚШ әріптесі Сьюзан Швабпен бірге Оттавада келісімге ресми түрде қол қойды. Қолдаушылардың бұл мүмкін болатын ең жақсы келісім деп мәлімдегеніне қарамастан, Вашингтондағы Baker & Hostetler фирмасының халықаралық және экономикалық құқық маманы, Канада-Америка бизнес кеңесінің бұрынғы директоры Эллиотт Фельдман келісімді "бір жақты" және "Канада үшін жаман келісім" деп сынға алды. 2006 жылдың 19 қыркүйегінде келісім Канада парламентінің Төменгі палатасында 172–116 көпшілік дауыспен бірінші оқылымда қабылданды. 27 қыркүйекте Канада баспасөз қызметі Канаданың келісімді жүзеге асыру үшін өзі белгілеген 1 қазан мерзіміне сәйкес келмегенін хабарлады. Келісімге қатысты 30 мәселенің кері қайтарылуы келісімді орындаудың кешігуіне себеп болды. 2007 жылдың 30 наурызында АҚШ Канадамен экспорт шараларын жүзеге асырудағы Канаданың ұстанымына қатысты мәселелерді шешу үшін ресми консультациялар өткізуді сұрады. Келесі айда, 19 сәуірде екі үкімет арасында ресми консультациялар өтті. Ресми төрелікке жіберу туралы өтініш 13 тамызда берілді. Келесі жылы, 18 қаңтарда АҚШ үкіметі екінші төрелікке жіберу туралы өтініш берді, бұл ретте Оңтарио және Квебек провинцияларының ішкі жүйелеріне назар аударды. Канада 18 ақпанда 2008 жылы жауап берді. 4 наурызда LCIA (бірінші төрелікте) Канаданың 2006 жылғы SLA-ны шығыс провинцияларында бұзғанын, бірақ батыс провинцияларында бұзбағанын шешті. Төрелік органына Канада тағайындаған бельгиялық төреші, АҚШ тағайындаған британдық төреші және Германиядан келген төраға кірді. Төрелік органы Оңтарио, Квебек, Манитоба және Саскачеван провинцияларындағы арақайын зауыттарына қосымша он пайыздық экспорт алымын төлеуді (68,26 миллион долларға дейін) бұйырды. Трибунал бұзушылықты түзету үшін 30 күндік мерзім белгіледі.

Алға қарай

The Softwood Lumber Agreement expired on October 12, 2015. Canadian softwood lumber producers now have unfettered access to the US softwood lumber market. Several impediments have kept Canada and the US from negotiating a new agreement to replace the SLA. One key factor is that Canada held a federal election campaign through the late summer and fall of 2015, and any decisions of considerable magnitude had to wait until after the election. Given the acrimonious history of the US–Canada lumber trade prior to the SLA, the negotiation process will likely be lengthy. Some in Western Canada have expressed a desire to renew the SLA as it currently stands, while others are demanding revisions. Some officials in Quebec believe that the province has made the necessary changes to their forestry practices to make them exempt from any future agreement, much the same as the Maritime provinces. And some producers in Saskatchewan have expressed a desire to switch to the Option A system used in BC and Alberta, which assesses a larger tax but has no quota restrictions. Canadian ownership of US sawmills continues to climb, with the count now reaching 40 mills, up from just two a decade earlier. West Fraser now owns more sawmills in the US South (16) than in Canada (13), Canfor Corp owns 11 sawmills in the South, one less than its Canadian total. Interfor owns 13 sawmills in the US – nine in the South and four in the Northwest. It owns five sawmills in Canada. The growing trend of Canadian ownership of US mills is driven by the potential for a lumber trade conflict, by timber availability and lower labour costs in the US. Amid the Mountain Pine Beetle infestation in Western Canada, these firms' ability to grow is severely diminished without looking outside of Canada. Major industry organizations in the United States, on the other hand, do not want to renew the contract. Executive director of the U. S. Lumber Coalition Zoltan Van Heyningen has expressed his disapproval for the ongoing format of the agreement. One of the reasons for this is changing timber costs, which the U. S. believes has not been incorporated in B. C. lumber costs. The US Lumber Coalition is emphatic that, should negotiations fail, its legal standing to petition the US Commerce Department to file a new case is secure. In early March 2016, Canadian Prime Minister Justin Trudeau and U. S. President Obama instructed their respective cabinet members responsible for international trade to explore all options for resolving the trade dispute. Canada's international trade minister, Chrystia Freeland, said that "what we have committed to is to make significant, meaningful progress towards a deal—to have the structure, the key elements there a 100 days from now". In November 2016, CNN obtained a leaked memo from the Donald Trump transition team showing that Trump was being advised to include the softwood lumber dispute during any renegotiations of the North American Free Trade Agreement and to get more favourable terms for the United States. On April 24, 2017, U. S. Commerce Secretary Wilbur Ross said his agency will impose new anti-subsidy tariffs averaging 20 percent on Canadian softwood lumber imports, a move that escalates a long-running trade dispute between the two countries. A Commerce Department fact sheet on the pending announcement seen by Reuters shows that West Fraser Mills will pay the highest duties at 24.12 percent, followed by Canfor Corp at 20.26 percent. Resolute FP Canada Ltd will pay a 12.82 percent duty, while Tolko Marketing and Sales and Tolko Industries will pay a 19.50 percent duty and J. D. Irving Ltd, will pay 3.02 percent. All other Canadian producers face a 19.88 percent duty, according to the document. On April 25, 2017, the Trump administration announced plans to impose duties of up to 24% on most Canadian lumber, charging that lumber companies are subsidized by the government. The duties are on the five firms: West Fraser Mills, Tolko Marketing and Sales, J. D. Irving, Canfor Corporation, and Resolute FP Canada. West Fraser Mills will pay the highest duty of 24%. The preliminary determination directs U. S. Customs and Border Protection to require cash deposits for the duties on all new imports as well as softwood products imported over the past 90 days. To remain in effect, however, the duties need to be finalized by Commerce and then confirmed by the U. S. International Trade Commission after an investigation that includes testimony from both sides. In response, the Canadian federal government indicated that it was exploring the possibility of banning United States coal from being exported through Canadian ports and imposing a retaliatory tariff on lumber exports from Oregon. By November 2017, the U. S. International Trade Commission decided to levy heavy countervailing and anti-dumping duties on lumber imports, citing that the U. S. industry has been harmed by unfair practices. The decision was unanimous for the four-member trade panel, which ruled on the petition filed by the U. S. Lumber Coalition. Canada immediately lodged a legal challenge to the decision under NAFTA's Chapter 19 dispute settlement mechanism, with an official statement declaring that it was "unfair, unwarranted, and troubling." Canada has previously won several NAFTA challenges involving softwood issues in the past. Canadian representatives argued that talks with the U. S. have failed. On April 1, 2019, the U. S. Department of Commerce initiated the First Administrative Review (AR1) of antidumping duty and countervailing duty investigations of imports of certain softwood lumber products from Canada. The Department of Commerce issued its preliminary determination for the First Administrative Review on February 7, 2020. The preliminary determination included an assessment rate to be applied to exports during the period of review (April 28, 2017 through December 31, 2018) and a new cash deposit rate to be applied to new shipments upon completion of the review. The rates will only be applicable to companies covered by the First Administrative Review. On January 2, 2020, the U. S. Department of Commerce announced the Second Administrative Review (AR2) of antidumping duty and countervailing duty investigations of imports of certain softwood lumber products from Canada. The Second Administrative Review was initiated on March 10, 2020. An administrative review will be conducted each year, unless the case is settled, to recalculate the countervailing and antidumping duty rates for shipments during the period of review and to establish a new cash deposit rate for future shipments. A company will be subject to the review if there has been a specific request for a review of that company filed by interested parties with the Department of Commerce. On August 24, 2020, the WTO issued its report, which the U. S. subsequently appealed on September 28. However, there was no one at the WTO to appeal to, since the U. S. had blocked appellate vacancies. On March 4, 2021, the U. S. Department of Commerce announced the notice of initiation of its Third Administrative Review (AR3) of the softwood lumber countervailing and anti-dumping duty orders. On November 9, 2021, the US slapped a double tariff on Canadian softwood, which in turn increased lumber prices in the US even further. As a result, the shortage and higher prices for lumber in 2021/2022 have increased inflationary pressures for American consumers.