Дамушы елдерге арналған тарифтік жеңілдіктер жүйесі
Generalized System of Preferences
Жалпыланған преференциялар жүйесі (GSP) – тарифтерді төмендету арқылы дамытушы елдерге артықшылық беретін кедендік жүйе. MFN-нен өзгеше, ДСҰ аясында жұмыс істейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпыға бірдей преференциялар жүйесі (ЖБП), немесе ЖБП – түрлі тауарларға тарифтерді төмендетуді қамтамасыз ететін артықшылықты тарифтік жүйе. ЖБП тұжырымы "ең ұсынылған ұлт" (ЕҰҰ) тұжырымынан мүлдем өзгеше. ЕҰҰ мәртебесі мемлекет тарапынан тариф салынған жағдайда тең қарауды қамтамасыз етеді, бірақ ЖБП жағдайында мемлекет дамыған ел немесе дамушы ел екендігі сияқты факторларға байланысты түрлі елдерге әртүрлі тариф салуға мүмкіндік береді. Екі ереже де Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) қарауында. ЖБП ең кем дамыған елдерге тарифтерді төмендетуді ұсынады, ал ЕҰҰ ДСҰ мүшелері арасында кемсітушілік жасамау мақсатында ғана қолданылады.
The Generalized System of Preferences, or GSP, is a preferential tariff system which provides tariff reduction on various products. The concept of GSP is very different from the concept of "most favored nation" (MFN). MFN status provides equal treatment in the case of tariff being imposed by a nation but in case of GSP differential tariff could be imposed by a nation on various countries depending upon factors such as whether it is a developed country or a developing country. Both the rules comes under the purview of WTO. GSP provides tariff reduction for least developed countries but MFN is only for not discriminating among WTO members.
Тарих
Дамушы елдерге арналған тарифтік преференциялар идеясы 1960 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясында (ЮНКТАД) кеңінен талқыланды. Басқа мәселелермен қатар, дамушы елдер МФН-нің бай елдерге дамушы елдерге тиесілі тарифтерді және басқа да сауда шектеулерін жеткілікті жылдамдықпен азайту мен жоюға бәсекелес кедергі келтіретінін айтты. 1971 жылы ГАТТ ЮНКТАД-тың қадамын басып, дамушы елдердің тауарларына тарифтік преференциялар беруге рұқсат беретін МФН-ге екі ерекшелік енгізді. Бұл екі ерекшелік те он жылға дейін шектелді. 1979 жылы ГАТТ МФН міндеттемесінен тұрақты босатуды қамтамасыз ететін «қолайлы шарттар» арқылы енгізді. Бұл босату ГАТТ-тың келісім жасасқан тараптарына (қазіргі ДСҰ мүшелерімен тең) басқа елдерге сауда преференциялары жүйесін құруға мүмкіндік берді, бірақ бұл жүйелер оларға артықшылық берген елдерге қатысты «жалпыланған, кемсітпеуші және өзара емес» болуы керек еді (осы елдер «пайдалы алатын» елдер деп аталды). Елдер тек бірнеше «достарына» ғана пайда әкелетін жалпы әлеуметтік жеңілдіктер бағдарламасын құруға тиіс емес.
The idea of tariff preferences for developing countries was the subject of considerable discussion within the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) in the 1960s. Among other concerns, developing countries claimed that MFN was creating a disincentive for richer countries to reduce and eliminate tariffs and other trade restrictions with enough speed to benefit developing countries. In 1971, the GATT followed the lead of UNCTAD and enacted two waivers to the MFN that permitted tariff preferences to be granted to developing country goods. Both these waivers were limited in time to ten years. In 1979, the GATT established a permanent exemption to the MFN obligation by way of the enabling clause. This exemption allowed contracting parties to the GATT (the equivalent of today's WTO members) to establish systems of trade preferences for other countries, with the caveat that these systems had to be "generalized, non discriminatory and non reciprocal' with respect to the countries they benefited (so called "beneficiary" countries). Countries were not supposed to set up GSP programs that benefited just a few of their "friends.'
Әсерлер
Дамушы елдер тобының тұрғысынан қарағанда, GSP бағдарламаларының нәтижесі әр түрлі болды. Бір жағынан, көптеген бай елдер бағдарламаларын кеңейту міндеттемесін орындап, көптеген иеленушілерге, әдетте барлық ЭЫДҰ мүше еместеріне жеңілдіктер ұсынды. Әрине, әрбір GSP бағдарламасында белгілі бір шектеулер бар. Мысалы, АҚШ елдерді коммунистік болғандықтан (Вьетнам), АҚШ Мемлекеттік департаментінің терроризмді қолдайтын елдер тізіміне енгендіктен (Ливия) және АҚШ-тың зияткерлік меншік құқығын сақтамағандықтан GSP қаптамасынан шығарды. Сыншылар GSP бағдарламаларының көпшілігі өнімдерге қатысты толыққанды кеңейтілмегенін, және бұл жоспарлы түрде жасалғанын атап көрсетті. Яғни, олар табиғи ресурстары жетіспейтін, төмен кірісті дамушы елдер үшін ең маңызды экспорттық тауарларды қамтымайды. АҚШ және көптеген басқа бай елдерде "қарапайым" өндірістік тауарлардың, мысалы, мата, былғары бұйымдары, керамика, шыны және болат өндірушілері импорттың көп көлемімен бәсекелесе алмайтындарын ұзақ уақыттан бері мәлімдеп келеді. Осылайша, мұндай тауарлар АҚШ және көптеген басқа GSP бағдарламаларында GSP қаптамасынан толығымен шығарылды. Сыншылар осы шығарылған тауарлардың дамушы елдердің экспорттауға қабілетті өнімдері екенін айтады, дамушы елдер локомотивтер немесе телекоммуникациялық спутниктер сияқты заттарды тиімді өндіре алмайды, бірақ олар көйлек тіге алады. Дегенмен, қолдаушылар оның шектеулеріне қарамастан, GSP дамушы елдерге пайда әкелмеген деген қорытындыға келгенінің дұрыс емес екенін атап өтеді, бірақ кейбіреулері GSP дамушы елдерге тең емес пайда әкелгенін мойындайды. Кейбіреулері GSP тарихының көп бөлігінде "жақсы дамыған" елдерге, алғашқы жылдары Мексика, Тайвань, Гонконг, Сингапур және Малайзияға, соңғы жылдары Бразилия мен Үндістанға пайда әкелді, ал әлемдегі ең кем дамыған елдерге, мысалы Гаити, Непал және Сахара астындағы Африканың көп бөлігіне дерлік ешқандай көмек көрсетпеді деп мәлімдейді. Алайда, АҚШ Африканың өсуі мен мүмкіндіктері туралы заң және Гаити үшін жаңа бағдарлама сияқты қосымша жеңілдіктер бағдарламалары арқылы осы айырмашылықтардың бір бөлігін жойды, ал Еуропа да "Қоралдан басқаның бәрі" бағдарламасымен солай жасады.
From the perspective of developing countries as a group, GSP programs have been a mixed success. On one hand, most rich countries have complied with the obligation to generalize their programs by offering benefits to a large swath of beneficiaries, generally including nearly every non OECD member state. Certainly, every GSP program imposes some restrictions. The United States, for instance, has excluded countries from GSP coverage for reasons such as being communist (Vietnam), being placed on the U. S. State Department's list of countries that support terrorism (Libya), and failing to respect U. S. intellectual property laws. Criticism has been leveled noting that most GSP programs are not completely generalized with respect to products, and this is by design. That is, they don't cover products of greatest export interest to low income developing countries lacking natural resources. In the United States and many other rich countries, domestic producers of "simple" manufactured goods, such as textiles, leather goods, ceramics, glass and steel, have long claimed that they could not compete with large quantities of imports. Thus, such products have been categorically excluded from GSP coverage under the U. S. and many other GSP programs. Critics assert that these excluded products are precisely the kinds of manufactures that most developing countries are able to export, the argument being that developing countries may not be able to efficiently produce things like locomotives or telecommunications satellites, but they can make shirts. Supporters note that even in the face of its limitations, it would not be accurate to conclude that GSP has failed to benefit developing countries, though some concede GSP has benefited developing countries unevenly. Some assert that, for most of its history, GSP has benefited "richer developing" countries in early years Mexico, Taiwan, Hong Kong, Singapore, and Malaysia, more recently Brazil and India while providing virtually no assistance to the world's least developed countries, such as Haiti, Nepal, and most countries in sub Saharan Africa. The U. S., however, has closed some of these gaps through supplemental preference programs like the African Growth and Opportunity Act and a newer program for Haiti and Europe has done the same with Everything But Arms.