Кіріспе

Нейл Постман (8 наурыз 1931 – 5 қазан 2003) – американдық автор, педагог, медиа теоретигі және мәдени сыншы. Ол дербес компьютерлер, ұялы құрылғылар және автомобильдердегі круиз-контроль сияқты цифрлық технологияларды қабылдамай, технологияның қолданылуына, мысалы, мектепте дербес компьютерлерді пайдалануға сын көзбен қарады. Ол технология мен білім беру саласындағы жиырма кітабымен танымал, соның ішінде «Өзімізді ойын-сауыққа беріп, құрдымға қалай баттық» (1985), «Ар-ожданмен келіспеушілік» (1988), «Технополия: Мәдениеттің технологияға бағынуы» (1992), «Балалық шақтың жоғалуы» (1982) және «Білім берудің соңы: Мектептің құндылығын қайта қарау» (1995) кітаптары бар.

Өмірбаян

Пошташы Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және өмірінің көп бөлігін сонда өткізді. 1953 жылы ол Фредониядағы Нью-Йорк штаты университетін бітірді және әскери қызметке шақырылды, бірақ бес айдан кейін босатылды. Колумбия университетінің Педагогтар колледжінде ол 1955 жылы магистр дәрежесін, ал 1958 жылы білім докторы (Ed.D.) дәрежесін алды. Постман 1958 жылы Сан-Франциско мемлекеттік университетінің ағылшын тілі кафедрасында жұмыс істеді. Ол сонымен қатар The Nation журналының штаттағы редакторы болды. Оның бірнеше мақаласы қайтыс болғаннан кейін, 2013 жылдың қазан айында 75 жылдық мерекесіне арналған нөмірде «Жалпы семантиканы қарастыру» тоқсандық журналында қайта басылды.

Білім беру туралы

1969 және 1970 жылдары Постман Нью-Рошельдегі педагог Алан Шапиромен «Оқытуды бүлікшіл қызмет ретінде» қағидаларына негізделген үлгілік мектепті әзірлеуде ынтымақтастық жасады. «Оқыту – бүлікшіл қызмет» еңбегінде Постман және оның авторласы Чарльз Вейнгартнер көптеген мектептердегі оқу бағдарламаларының мәнсіз және оқушылар өміріне қатысы жоқ екенін айтады. Постман мен Вейнгартнердің «Оқытуды бүлікшіл қызмет ретінде» атты еңбегіндегі сын-тексеруінің нәтижесі Нью-Рошель орта мектебінде «Зерттеу, қатысу және тәуелсіз оқу бағдарламасы» құрылуына әкелді, бұл бағдарлама Нью-Йорк штатының Грейт-Нек қаласында іске асырылды. 1973 жылы ағылшын тілі пәні бойынша білім беру конференциясында «Оқу экологиясы» тақырыбында сөз сөйлеген Постман мектептерде жеті өзгеріс енгізуді ұсынды. Біріншіден, Постман мектептердің оқушыларды соттап, жазалау арқылы бақылауға тырысатын орындар емес, білім алу үшін «бірлескен қауымдастықтар» болуы керек деп ұсынды. Екіншіден, ол мектептерде бәсекелестікке ұшырататын бағалау жүйесін жою немесе күрт өзгерту қажеттігін айтты, оның орнына оқуға ынталандыру керек. Ол сондай-ақ әлеуметтік және экономикалық теңсіздікті күшейтетін оқушыларды біртекті топтарға бөлуді, бәсекелестікті ынталандыратын стандартты тесттерді және оқушыларды жазалау және бақылау үшін қолданылатын оқушылар туралы тұрақты жазбаларды жоюды ұсынды. Алдын ала шара ретінде ол оқушыларды іріктеу критерийлерін мектептерге емес, кәсіби және арнаулы білім беру мекемелеріне жүктеуді және оқушыларға азаматтық құқықтарын үйрететін азаматтық білім беруге назар аударуды ұсынды. Кейіннен Постман «Оқытуды бүлікшіл қызмет ретінде» атты еңбегінен бас тартып, «Оқытуды сақтаушы қызмет ретінде» атты еңбегін жариялады. Онда Постман мектептердің теледидар басымдығымен үстемдік құрған мәдениетке қарсы тұруын қажет етеді және сауаттылық біліміне баса назар аудару қажеттігін атап өтті. Постман сондай-ақ мұғалімдердің оқушылардан киім және сөйлеу стильі бойынша ерекшеленуі керек екенін айтып, балаларға үлгі боларлық жаңа бейне жасады. Постман технологияның мәдениеттің құлдырауына алаңдады және білімді маңызды мәдени идеяларды сақтау құралы ретінде қарастырды. 1995 жылы PBS телеарнасының MacNeil/Lehrer NewsHour бағдарламасында өткен сұхбатында Постман мектептерде дербес компьютерлерді пайдалануға қарсы екенін мәлімдеді. Ол мектептің біртұтас топ ретінде бірге оқуға арналған орын деп санайды және оны жеке оқу үшін пайдалануға болмайды. Постман сондай-ақ дербес компьютерлердің адамдардың азамат және адам ретінде қарым-қатынас жасау мүмкіндігін шектеуі мүмкін деп уайымдады.

Өлімге дейін көңіл көтеру

Постманның ең ықпалды еңбектерінің бірі – «Өлгімізге дейін көңіл көтеру: шоу-бизнестің дәуіріндегі қоғамдық дискурс». «Көңіл көтеруде» Постман теледидардың көрнекі бейнелер арқылы идеяларды жеткізе отырып, саясатты, жаңалықтарды, тарихты және басқа да маңызды тақырыптарды ойын-сауыққа дейін төмендетіп жіберетінін айтты. Постман АҚШ-тың технополияға айналған жалғыз ел екенін мәлімдеді. Оның пікірінше, АҚШ технологияның кері жағын көре алмайтын технофилдерге толы. Бұл қауіпті, себебі технофилдер көбірек технологияны, демек, көбірек ақпаратты қалайды. Алайда, Постманның сөзіне сәйкес, технологиялық инновацияның тек бір жақты әсері болуы мүмкін емес. Ақпараттың көлемі арта түсуіне байланысты Постман былай деді: «Ақпарат адамзаттың ең негізгі сұрақтарына жауап бере алмайтын, тіпті қарапайым мәселелерді шешуде де пайдалы бағыт-бағдар бере алмайтын қоқысқа айналды». Постман технологияның барлық түрлеріне қарсы емес еді. «Технополия» кітабының 7-бетінде ол технологиялық жетістіктер, әсіресе «телефон, мұхитты кемелер және гигиенаның үстемдігі» қазіргі өмірді ұзартып, жақсартқанын мойындайды. Оның айтуынша, бұл келісім оның «бір көзді технофоб» емес екенін көрсетеді. «Технополияда» Постман люддизмді талқылап, люддит болудың технологияға қарапайым қарсылықпен байланысты екенін түсіндіреді. Бірақ, Постманның пікірінше, тарихи люддиттер жаңа технологиялардың дамуына дейін өздерінің өмір салтын және оларға берілген құқықтарын сақтауға тырысқан.