Кіріспе
Леонид Захарович Штейн (Леонід Захарович Штейн; 12 қараша 1934 – 4 шілде 1973) – Украинадан шыққан совет шахмат гроссмейстері. Ол 1960-шы жылдары үш рет КСРО шахмат чемпионатында жеңіске жетті (1963, 1965 және 1966 жылдары), және сол дәуірде әлемнің үздік он шахматшысының қатарында болды.
Leonid Zakharovych Stein (Леонід Захарович Штейн; November 12, 1934 – July 4, 1973) was a Soviet chess Grandmaster from Ukraine. He won three USSR Chess Championships in the 1960s (1963, 1965, and 1966), and was among the world's top ten players during that era.
Ерте өмір
Леонид Штайн Каменец-Подольскийде дүниеге келген. Ол украиналық еврей, Кеңес Армиясында қызмет еткен. 1955 және 1956 жылдары жеке Армия чемпионатында бірінші орынды бөлісіп алды. Шахматта ұлттық шебер атағын ол 24 жасында алған, бірақ Армиядағы бәсекелестіктегі жетістіктері оның одан бұрын да осы деңгейде болғанын көрсетеді. 24 жасында ол 1959 жылы Тбилисиде өткен КСРО шахмат чемпионатында алғаш рет қатысты. Келесі жылы Киевте Украина чемпионатында жеңіске жетті және 1962 жылы осы атақты қайтадан жеңіп алды. 1961 жылы Хельсинкиде өткен Студенттер Олимпиадасында Кеңес командасының бірінші нөмірі болып ойнады, +8, =3, −1 нәтиже көрсетіп, командасының жалпы алтын медаль жеңіп алуына көмектесті.
Ұлы шебер және Кеңес Одағының чемпионы
Стайн 1961 жылы Мәскеуде өткен КСРО чемпионатында үшінші орынды бөлісіп, жолында Тигран Петросянды жеңді. Ол 1963 жылы Ленинградтағы турнирде өзінің алғашқы КСРО титулын жеңіп алды; турнирде Борис Спасский мен Ратмир Холмовпен тең түсті, содан кейін плей-оффта жеңіске жетті. Ол 1965 жылы Таллинде тағы да жеңіп, 1966 жылы Тбилисиде осы жетістігін қайталады. Екі көрнекті халықаралық турнирде жеңіске жетті: Мәскеуде 1967 жылы (1917 жылғы Қазан революциясының 50 жылдығына арналған), және Мәскеуде 1971 жылы (Алекхин еске алу турнирі, Анатолий Карповпен тең). Екі москвалық турнир де сол кезге дейін шахмат тарихындағы ең күшті турнирлердің қатарында саналды. Одан әрі, халықаралық турнирлерде жеңіске жетті: Сараево (Босна) 1967 жылы Борислав Ивковпен тең, Гастингс 1967–68 жылдары, Кецскемет 1968 жылы, Таллин 1969 жылы, Пярну 1971 жылы және Лас-Пальмас 1973 жылы Тигран Петросянмен тең. 1963 жылдан ерте қайтыс болған 1973 жылға дейін Стейн әлемнің үздік он шахматшысының қатарында болды, немесе одан аспайтын деңгейде сақталды.
Өлім
Ол 38 жасында Мәскеудегі "Россия" қонақ үйінде, Англияның Бат қаласында өтетін Еуропа шахмат чемпионатына жолға дайындалып жатқанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде әлі де әлем чемпионатына басты үміткерлердің бірі саналды. Ол туған Украинасындағы Киев қаласына жерленді. Оның әйелі мен балалары қазір АҚШ-та тұрады.
Стил және мұра
Стайнның шығармашылық стиліне Чигорин мен Алекхиннің зор ықпалы болды. Ол өте сезімтал, табиғи ойыншы еді. Оны керемет шабуылшыл гений деп санады, бірақ соған қарамастан, өте дұрыс шахмат ойнады, Талға қарағанда көрінеу нәтижесі болмайтын күрделі жағдайларға түсуге көбірек тартынды. Ол екі түстегі корольдік үнді жүйелері, Грунфельд қорғанысы және Сицилия қорғанысы сияқты өткір ашылуларда өте жақсы ойнады. Василий Смыслов, Тигран Петросян және Михаил Ботвинникке қарсы тең нәтиже көрсеткен санаулы ойыншылардың бірі болды. Михаил Тал, Борис Спасский және Пол Керске қарсы оң нәтижелері болды. Стайн өз заманының көптеген жетекші ойыншыларын жеңіп шықты.
Ерекше ойындар
Николай Крогий мен Леонид Штайн, Украина чемпионаты, Киев 1960, Корольдік үнді қорғанысы, Петросяндық вариациясы (E92), 0–1 Штайн Корольдік үндіде үлкен қауіптің көзі болды және оны осы партияда көрсетті. Леонид Штайн Тигран Петросянға қарсы, КСРО чемпионаты, Мәскеу 1961, Француз қорғанысы, Винавер вариациясы (C18), 1–0 Штайн әлем чемпионын ойсырата жеңіске жетті. Леонид Штайн мен Михаил Тал, КСРО клубтық чемпионатының командалық финалы, Мәскеу 1961, Сицилия қорғанысы, Найдорф вариациясы (B94), 1–0 Бұрынғы әлем чемпионы Тал өте күрделі партияда жеңілгенін мойындады. Леонид Штайн Лайош Портишке қарсы, Стокгольм Интерзоналы 1962, Сицилия қорғанысы, Кан вариациясы (B42), 1–0 Штайн қараның патшалық позициясын бұзу үшін қауіпті ат құрбандығын жасады. Борис Спасский Леонид Штайнға қарсы, КСРО чемпионаты, Ленинград 1964, Грунфельд қорғанысы (D86), 0–1 Тағы бір әлем чемпионы Леонид Штайнға тең келді. Михаил Ботвиник Леонид Штайнға қарсы, Мәскеу 1965, Руй Лопес, Кешіктірілген айырбастау вариациясы (C85), 0–1 Тағы бір бұрынғы әлем чемпионы, мүмкін, үйде қалуды армандаған болар. Леонид Штайн Пал Бенкоға қарсы, Каракас 1970, Сицилия қорғанысы, Ласкер вариациясы (B33), 1–0 Қаралардың батыл бағытталған ойыны дәл түрде жоққа шығарылды. Леонид Штайн мен Василий Смыслов, Мәскеу 1972, Англиялық ашылу (A17), 1–0 Смыслов, тыныш позициялық ойын шебері, Штайнның тактикалық қимылдарына жауап бере алмады. Любомир Любоевич Леонид Штайнға қарсы, Лас-Пальмас 1973, Нимзо-Ларсен ашылуы (A01), 0–1 Екі шебер тактик бәсекелесті, ал Штайн ашылу кезінде жасаған күтпеген ат құрбандығы арқасында жеңіске жетті.