Пуэрто-Рико архипелігіндегі Мона аралы

Кіріспе

Пуэрто-Рико аралы Мона (lang es) – Пуэрто-Рико архипелагындағы негізгі Пуэрто-Рико және Виэкес аралдарынан кейін үшінші ең ірі арал. Бұл Мона бұғазындағы үш аралдың ең үлкені, бұл бұғаз Доминикан Республикасы мен Пуэрто-Рико арасында орналасқан, ал қалғандары – Монито аралы және Десехео аралы. Оның көлемі шамамен 11 км х 7 км (7 миль х 4 миль) және Пуэрто-Рикодан батысқа қарай 66 км (41 миль) қашықтықта жатыр, ол әкімшілік тұрғыдан оның құрамына кіреді. Бұл Маягуэс муниципалитетіне қарасты Исла-де-Мона және Ислоте-Монито бариосын құрайтын екі аралдың бірі. Арал Мона және Монито аралдарының табиғи қорығы (Reserva Natural Islas de Mona y Monito) басқаруында. Тұрақты тұрғындары жоқ, тек Пуэрто-Риконың Табиғи және қоршаған орта ресурстары департаментінің рейнджерлері мен биологтары ғана аралда тұрады, олар келушілерді қабылдап, ғылыми-зерттеу жобаларына қатысады. Арал Монитомен бірге Мона және Монито аралдарының ұлттық табиғи ескерткішінің бөлігін құрайды, ол аралдардың экожүйесін бірегей әртүрлілігі мен табиғи тарихының көрнекті мысалы ретінде мойындайды және сақтайды. Аралда Мона жер игуанасы сияқты көптеген эндемикалық түрлер мекендейді және ол маңызды теңіз құстарының ареалы болып табылады.

Колумбқа дейінгі тарих

Мона аралының 12 ғасырдан бұрын, тіпті одан да ертерек Таино тайпасымен қоныстанғанына сенімді. 1980 жылдардағы археологиялық қазба жұмыстары аралда Колумбияға дейінгі көптеген заттарды тапты, бұл тарихшылардың аралдың алғашқы тұрғындары туралы теорияларын растауға көмектесті. Тас құралдардың бірі тау шатырынан табылған және шамамен б.з.д. 3000 жылға дейін сақталған. Кейіннен арал Таино тайпасымен қоныстанды және 15 ғасырда испандықтар келгенге дейін осылай болды.

Колониялық кезең

1493 жылдың 19 қарашасында Христофор Колумб Жаңа дүниеге жасаған екінші сапарында қазіргі Пуэрто-Рико деп белгілі болған аралға кезікті. Пуэрто-Рикоға аяқ басқаннан кейін бірнеше сағат өткен соң Колумб және оның кемелері батысқа қарай, Испаньолаға бет алды. Пуэрто-Рикодан шыға бергенде, ол 1494 жылдың 24 қыркүйегінде Испанияға қарасты деп жарияланған аралды көрген еуропалықтың біріншісі болды деп есептеледі. Мона атауы таино тайпасы берген Амона деген есімнен шыққан. 1502 жылы Фрай Николас де Овандо Испаньоладағы туысқандардың көтерілісін қадағалау үшін Исла-де-ла-Монаға жіберілді. 2000 испан қоныс салушысымен бірге Овандо аралда тұрақты елді мекен құруға жауапты болды. Аралдың кішкентай өлшемі мен орналасуына байланысты, ондай үлкен елді мекенді орналастыру мүмкін болмады, сондай-ақ Испаньола және Пуэрто-Рикодан келетін тауар жеткізілімдері сирек болғандықтан азық-түлік тапшылығы туды. Пуэрто-Риконың алғашқы губернаторы Хуан Понсе де Леон Колумбпен бірге жасаған алғашқы екі саяхатына қатысқан. 1515 жылы Фердинанд II көптеген келісімдерден кейін аралды Диего Колоннан қайтарып алды, ол Үндістанның вице-королі болған. Сол кезде Мона аралы Испания мен Латын Америкасы арасындағы сауданың маңызды торабына айналды, сонымен қатар құлдарды тасымалдайтын кемелердің тоқтау орны болды. Аралды иеленгеннен кейін Фердинанд II патша таино халқына аралда өмірді жалғастыруды қаласа екі мүмкіндік ұсынды: олар балық аулау, гамак жасау және өсімдіктер өсіру арқылы жұмыс істей алады немесе кенші болып, гуано және басқа да минералдарды қазуға көмектесе алады. Кен өндірудің ауыр еңбек екенін түсінген тұрғындардың көп бөлігі балық аулау және фермерлікпен айналысуды жөн көрді. Бұл мүмкіндікті қабылдағандар салық төлеуден босатылып, көптеген тума халқының кендегі қажырлы еңбегінен құтылды. Уақыт өте келе, Мона аралына басқа да жақын аралдардан жұмыс істеу үшін жергілікті тұрғындар әкелінді. 1516 жылы Фердинанд II қайтыс болғаннан кейін аралдың иелігі Кардинал Циснеросқа өтті. 1520 жылы аралдың иелігі тағы да өзгерді, Франсиско де Баррионуэво аралдың жаңа иесі болды. 1524 жылы Пуэрто-Риконың епископы Алонсо Мансо жеке байлыққа қызығушылық танытып, Баррионуэвоны және басқаларды сол кездегі испандық сот жүйесінде әртүрлі қылмыстар жасады деп айыптады. Осы жағдайға байланысты Баррионуэво Оңтүстік Америкадағы Испанияның колонияларының біріне жер аударылып, көптеген таиноларды өзімен бірге алып кетіп, аралды іс жүзінде қараусыз қалдырды. 1522 жылы Англия, Франция және Нидерланды сияқты басқа да ірі теңіз державаларының кемелері Атлант мұхитындағы саяхаттарына қажетті жабдықтарды толықтыру үшін Исла-де-ла-Монаға келе бастады. Арал оларға және қарақшыларға испандық галеондарына шабуыл жасап, тонауға мүмкіндік берді. 1561 жылы Санто-Домингода өткен мәжілісте Исла-де-ла-Мона сол колонияның (сол кезде бүкіл Испаньола аралын қамтыған) бір бөлігі болуы керек деп ұсынылды. Бұл ұсыныстың себебі аралдың Пуэрто-Рикоға қарағанда Санто-Домингоға (қазіргі Доминикан Республикасы) жақындығы және оның шағын халқының ауыл шаруашылығы өндірісінде колонияның экономикасына көмектесе алатындығы болды. Алайда, өтініш қабылданбады және арал Пуэрто-Риконың саяси бөлігі болып қала берді. 1583 жылы Пуэрто-Риконың испан архиепископы Мона аралына христиан дінін таратуға патшадан рұқсат алды. Алайда, сол кезде аралда қалған таино тайпасының көп бөлігі қайтыс болды немесе еуропалық (әсіресе француз) кемелердің қайта-қайта шабуылдарынан қашып, материктік Пуэрто-Рикоға көшті. 16 ғасырдың соңынан бастап 19 ғасырдың ортасына дейін арал колониялық билік тарапынан көбінесе тасталып қалды. Бұл кезеңде аралда сирек-сирек адамдар тұрған деген жазбалар бар, бірақ бұл кезеңдегі мәліметтер шамалы. Ол 1699 жылы сол жерде жасырынған атақты капитан Киддті қоса алғанда, пираттар мен қарақшыларға пана болды. Аралдың жағдайы 19 ғасырдың ортасында гуано өндірісінің коммерциялық операциялары басталған кезде өзгерді. Әртүрлі компаниялар аралдың үңгірлерінен жарғақ пен теңіз шағасының гуаносын (құнды тыңайтқыш және оқ-дәрі өндірісі үшін маңызды стратегиялық тауар) өндіруге лицензия алды. Кен өндіру 1927 жылға дейін жалғасты.

On November 19, 1493, during his second voyage to the New World, Christopher Columbus encountered the island now known as Puerto Rico, which the natives called Borinquen (or Borikén), and which Columbus named San Juan Bautista (Saint John the Baptist). Within hours of setting foot in Puerto Rico, Columbus and his ships headed west to Hispaniola, where he expected to meet several crewmembers who had remained behind from his first voyage. As he left Puerto Rico, he reputedly became the first European to sight the island on September 24, 1494, which was claimed for Spain. The name Mona derives from the Taíno name Ámona, bestowed by the natives in honor of the ruling Cacique or chief of the island. In 1502, Fray Nicolás de Ovando was sent to Isla de la Mona to keep an eye, from a safe distance, on the native revolts occurring in Hispaniola. With a group of 2,000 Spanish settlers, Ovando was left in charge of creating a permanent settlement on the island. Due to its small size and location, the island proved inadequate to accommodate such a large settlement, and food became scarce as shipments from Hispaniola and Puerto Rico were received infrequently. Juan Ponce de León, who accompanied Columbus on his first two voyages, became the first ruling governor of Puerto Rico. In 1515, after some wrangling, Ferdinand II was able to reclaim the island from Diego Colón, Viceroy of the Indies. By then, Isla de la Mona was an important point of trade between Spain and the rest of Latin America, as well as a rest stop for the crews of boats carrying slaves. With his possession of the island, King Ferdinand II gave the resident Taínos two options if they wished to continue living on the island: they could work by fishing, making hammocks and cultivating plants, or they could become miners and help in the mining of guano and other minerals. Realizing that mining would require intense labor, the majority of inhabitants chose to work as fishermen and farmers. By accepting this option, they also were exempted from paying imposed taxes, and were able to avoid the hard labor many other natives endured in mines. In time, natives from other neighboring islands were brought to Mona Island to assist with labor. After the death of Ferdinand II in 1516, ownership of the island was transferred to Cardenal Cisneros. The island changed ownership again in 1520, when Francisco de Barrionuevo became the island's new landlord. By 1524, Alonso Manso, bishop of Puerto Rico, had become interested in gaining personal wealth, and he accused Barrionuevo, among others, of various crimes under the Spanish justice system of the time. Because of this situation, Barrionuevo exiled himself to one of Spain's colonies in South America, taking many Taínos along with him, and leaving the island practically deserted. By 1522, ships from other major sea powers such as England, France, and the Netherlands began to arrive at Isla de la Mona to replenish supplies for their transatlantic voyages. The island also provided a refuge from which they, as well as pirates, could attack and plunder Spanish galleons. In 1561, during an audience held in Santo Domingo, it was recommended that Isla de la Mona should become a part of that colony (which at the time occupied the entirety of Hispaniola). The reasons offered were simply that the island was closer to Santo Domingo (presently the Dominican Republic) than to Puerto Rico, and that it had a small population which could help the colony's economy in overall agricultural production. However, the petition was turned down and the island continued to remain politically part of Puerto Rico. In 1583, the Spanish archbishop of Puerto Rico received royal permission to bring Christianity to Mona Island. However, by this time most Taínos remaining on the island had either died or fled to mainland Puerto Rico due to repeated raiding by European (especially French) ships. From the end of the 16th century up until the mid 19th century the island was largely abandoned by the colonial authorities. It seems to have been sporadically inhabited, although records from this period are somewhat sketchy. It continued to be used as a refuge by pirates and privateers, including the notorious Captain Kidd who hid out there in 1699. The island's circumstances changed in the mid 19th century when it became the site of commercial guano mining operations. Various companies were granted licenses to extract the bat and seagull guano (a valuable fertilizer and key strategic commodity for the production of gunpowder) from the island's caves. Mining continued until 1927.

20 ғасыр

1898 жылғы Париж келісімі бойынша Исла-де-ла-Мона, Пуэрто-Риконың қалған бөлігімен бірге Испаниядан АҚШ-қа берілді. Сол кезде Мона аралында алты адам тұрған. Екі жыл ішінде, испан-американ соғысының басынан бері аяқталмай келген Мона аралындағы шамшырақ аяқталып, жұмыс істеуге кірісті. Көпшілікке белгілі болғандай, шамшырақты Густав Эйфель емес, испан инженері Рафаэль Равена 1886 жылы жобалаған. Жағажайдан Мона аралына трамвай арқылы баруға болады және ол 1976 жылға дейін үздіксіз жұмыс істеді, содан кейін аралдың ортасына жақын жерде жаңа автоматтандырылған шаммен алмастырылды. 1919 жылдың 22 желтоқсанында арал АҚШ-тың №22 орман заңымен Пуэрто-Риконың аралдық орман деп жарияланды. Тыйым салынған кезеңде арал контрабандамен байланысты тарихқа ие болды, географиялық орналасуы ром, бурбон және басқа да спирттік ішімдіктерді контрабандамен тасымалдау үшін қолайлы болды. 1923 жылы кеден қызметкерлері бір үңгірден француз аралдары Мартиника мен Сент-Мартеннен келген, құны 75 000 АҚШ доллары болатын спирттік ішімдіктер, есірткі және парфюмериядан жасырын сақтау орынын тапты. 1942 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстың қақпасында, Германияның U-156 су асты қайығы аралдың оңтүстік жағалауына палубалық зеңбірегінен 30 оқ атты. Нацистік кеме экипажы Азаматтық консервациялық корпус орманды қайта жаңарту жұмыстары үшін база ретінде пайдаланған Кофреси лагерінің әскери нысан болуы мүмкін деп күдіктенді. Айтарлықтай шығын болған жоқ, бірақ бұл оқиға Кариб теңізіндегі соғыстың сирек әскери шабуылдарының бірі болды, сонымен қатар одақтас ресурстарын тасымалдауға қарсы неміс-итальяндық науқанның назарында болды. Бұрын нацистік су асты қайықтары аймақта он тоғыз кемені, оның ішінде Пуэрто-Рико суларындағы "Дель-Плата" атты кемені батырған. 1942 жылдың 4 маусымында неміс су асты қайығы U-68 мұнай танкері MV C. O. Stillman-ды бағындырды. 1945 жылдан 1955 жылға дейін Мона аралы әскери жаттығулар үшін АҚШ Әуе күштеріне жалға берілді. 1941 жылдан бастап аралда қоныстану және ешкі мен жабайы шошқаларды аулау кең таралды. 1960 жылы аралды бақылау үшін Пуэрто-Риконың Табиғи және қоршаған орта ресурстары департаментінің кіші рейнджерлік бекеті құрылды. 1972 жылдың шілдесінде Пуэрто-Риконың қоршаған орта сапасы жөніндегі кеңесі, аралдарды дамытуға қызығушылықтың артуына байланысты, жергілікті ерікті ғалымдар тобын пайдалана отырып, Мона мен Монитоның толық ғылыми бағалауын жүргізді. Табиғи және тарихи ерекшеліктерінің карталары бар екі томдық есеп жарық көрді. Онда климат, геология және минералды ресурстар, топырақ, су ресурстары, археология, өсімдіктер, жануарлар мен жәндіктер, сондай-ақ аралдың төңірегіндегі теңіз тіршілігі бағаланды. Содан кейін инженерлік фирмалар Монаны супертанкерлерден кіші танкерлерге мұнай ауыстыру үшін терең су терминалы ретінде пайдалану мүмкіндігін анықтау үшін геотехникалық және батиметриялық зерттеулер жүргізді; бұл жоспар ешқашан іске асырылмады. 1981 жылы Мона аралындағы шамшырақ АҚШ-тың тарихи орындарының ұлттық тізіліміне Faro de la Isla de la Mona ретінде енгізілді. 1985 жылдың 15 ақпанында жолаушылар мен жүк таситын паром Мона аралының оңтүстік-шығыс жағындағы рифке тіреліп қалды. Құрбан болғандар мен ауыр жарақат алғандар болған жоқ, бірақ 143 жолаушы мен 72 экипаж мүшесі құтқаруды күтіп Мона аралына қонды. 1990 жылы кеме қирауы рифтен алынып тасталды. 1993 жылы арал, Isla de la Mona деп тіркелген, ұлттық тарихи орындарының тізіліміне тарихи аудан ретінде енгізілді.

With the 1898 Treaty of Paris, Isla de la Mona, along with the rest of Puerto Rico, was handed to the United States by Spain. The population of Mona Isla was six at the time. Within two years of occupation, the Mona Island Light, left in an unfinished state since the beginning of the Spanish–American War, was completed and began operation. The lighthouse was not, as commonly believed, designed by Gustave Eiffel, but by the Spanish engineer Rafael Ravena in 1886. It was accessible by the Mona Island Tramway from the beach and remained in continuous operation until 1976 when it was replaced by a newer automated light near the center of the island. On December 22, 1919, the island was declared an Insular Forest of Puerto Rico, under the auspices of the U. S. Forest Law #22. During Prohibition the island had a history of smuggling, with its geographic location making it a prime location for rum runners to smuggle rum, bourbon, and other liquor. In 1923, a stash of liquor, drugs, and perfumes, reportedly from the French islands of Martinique and Saint Martin and worth US$75,000, was found in a cave by customs officials. In 1942, at the height of World War II, a German U 156 submarine fired 30 shells from its deck gun at the southern coast of the island. The crew of the Nazi vessel suspected that Camp Cofresí, a camp that the Civilian Conservation Corps were using as the base of a reforestation effort, could be an unmarked military facility. There were no significant losses, but the incident was one of the few military strikes of the war in the Caribbean, which was also the focus of a German/Italian campaign against Allied resource shipping. Prior to this, the Nazi U boat had sunk nineteen ships in the region including one named Del Plata in Puerto Rican waters. On June 4, 1942, the oil tanker MV C. O. Stillman was sunk by the German submarine U 68 was launched in 1940. southwest of Isla de Mona. From 1945 to 1955 Mona Island was leased to the U. S. Air Force as a military exercise area. Since 1941 the island has also been used for camping and hunting goats and wild boar. In 1960 a small ranger post was established to monitor the island, operated by the Puerto Rico Department of Natural and Environmental Resources. In July 1972 the Puerto Rico Environmental Quality Board, because of growing interest in the development of the islands, made a full scientific assessment of Mona and Monito using a local team of volunteer scientists. A two volume report with maps of natural and historic features was produced. It evaluated the climate, geology and mineral resources, soils, water resources, archaeology, vegetation, animals and insects, and pelagic life around the island. Shortly thereafter geotechnical and bathymetric studies were conducted by engineering firms to determine the feasibility of using Mona as a deep water terminal for transferring oil from supertankers to smaller tankers which would continue to the mainland US; this plan was never implemented. In 1981, the Mona Island Light was listed on the U. S. National Register of Historic Places as Faro de la Isla de la Mona. On February 15, 1985, the passenger cargo ferry ran aground on a reef on the southeastern side of Mona Island. While there were no deaths nor serious injuries, 143 passengers and 72 crew members landed on Mona Island to await rescue. The wreck of the ship was removed from the reef in 1990. In 1993, the island, inscribed as Isla de la Mona, was listed as a historic district on the National Register of Historic Places.

География

Монаның ауданы шамамен 22 шаршы миль (57 км²) және Пуэрто-Риконың негізгі аралының батысында 41 миль (66 км), Доминикан Республикасының шығысында 38 миль (61 км) және Мона бұғазындағы тағы бір арал – Дешечо аралының оңтүстік-батысында 30 миль (48 км) жерде орналасқан. Мона Пуэрто-Рико үкіметі тарапынан экологиялық қорық деп белгіленген және тұрақты түрде қоныстанбаған. 2000 жылғы АҚШ халық санағында алты тұрғын үй тіркелген, бірақ халық саны нөл деп көрсетілген. Арал Маягуэс муниципалитетіне қарасты, Монито аралымен бірге (Isla de Mona e Islote Monito barrio) солтүстік-батысқа қарай 5 км қашықтықта орналасқан. Бұл Маягуэстің аумағы бойынша ең үлкен бөлігі және тұрақты халқы жоқ жалғыз бөлігі. Бұл бөліктегі екі аралдың жалпы ауданы шамамен 56,93 шаршы километрді (Мона аралы – 56,783 шаршы километр, ал жақын орналасқан Монито аралы – 0,147 шаршы километр) құрайды және Маягуэс муниципалитетінің жалпы жер ауданының 28,3 пайызын білдіреді. Дешечо аралы солтүстік-шығысқа қарай 49 км (30 миль) қашықтықта орналасқан және Сабанетас бөлігінің құрамына кіреді. Мона – теңіз жартастарымен қоршалған, көбінесе жазық плато. Ол доломит пен әктастан тұрады және көптеген үңгірлерге толы. Құрғақ климаты мен адамның араласуынан тиынбағандықтан, аралда Мона жер игуанасы (Cyclura cornuta stejnegeri) сияқты көптеген эндемикалық түрлер мекендейді. Оның жер бедері, экологиясы және қазіргі тарихы Ямайка мен Гаити арасындағы Ямайка арнасында орналасқан кішкентай әктас арал – Навасса аралына ұқсас.

Климат

Мона аралы тропикалық саванналық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Aw), құрғақ және ылғалды маусымдары бар, температурасы жыл бойы жылы болады. Жылдық орташа температура 26,6 °C (80 °F), жылдық орташа ең жоғары температура 31,7 °C (89 °F) және жылдық орташа ең төменгі температура 21,5 °C (71 °F) құрайды. Ең жылы ай – тамыз, орташа температурасы 28,3 °C (83 °F), ал ең жоғары температурасы 33,8 °C (93 °F). Ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы 24,8 °C (77 °F), ал ең төменгі температурасы 20,3 °C (69 °F), бірақ ақпан айында ең төменгі орташа температура 20,0 °C (68 °F) құрайды. 1996 жылдың 2 шілдесінде Мона аралында 40,0 °C (104 °F) температура тіркелді, бұл Пуэрто-Рикода тіркелген ең жоғары температура. Мона аралы жылына 126,5 жауын-шашын күнінде жауын алады. Тропикалық циклонға байланысты күз – ең жауын-шашынды, ал қыс – ең құрғақ маусым. Ең ылғалды ай – мамыр, орташа жауын-шашын мөлшері сол айда болады. Қазан айында орташа есеппен 12,7 жауын-шашын күні тіркеледі, бұл кез келген айдың ең жоғары көрсеткіші. Қаңтар айы ең құрғақ ай, ал сәуірде жауын-шашын күндері ең аз (8,3).

Мона аралы бүгінгі күні

Арал қазіргі таңда Пуэрто-Рико тұрғындары мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген табиғатты жақсы көретін адамдар үшін демалыс орны қызметін атқарады, сонымен қатар Пуэрто-Рико скауттары үшін де танымал бағытқа айналды. Аралдардың бірегей топографиясы, экологиясы және орналасуының арқасында Мона, Дешехо және Монито аралдары "Кариб теңізінің Галапагос аралдары" деп аталды. Ғалымдар, экологтар және студенттер Мона аралына оның ерекше экожүйесін, соның ішінде жергілікті ғана кездесетін Мона игуанасын зерттеу үшін сапар шекті. Аралда сонымен қатар аралдың алғашқы тұрғындары қалдырған көптеген үңгір суреттері сақталған. Гуано өндіру индустриясының қалдықтарын да көруге болады. Пуэрто-Рико үкіметі шағын ұшақтарды қабылдай алатын FAA сертификаты бар әуежай салдырды. Бұл әуежайда ИКАО немесе ИАТА коды жоқ. АҚШ Жағалау күзеті Агуадилладағы Рафаэль Эрнандес әуежайынан вертолет рейстері арқылы көлік қызметін ұсына алады, дәрі-дәрмектер мен алғашқы медициналық көмек құралдарымен көмектеседі; сондай-ақ, ауруханаға жатқызу қажет болатын төтенше жағдайлар туғанда да ұшады. Жеке және коммерциялық ұшақтар әуежайдың мүмкіндіктерін пайдалану үшін Пуэрто-Риконың Табиғи ресурстар департаментінен арнайы рұқсат алуы керек. Көліктің ең көп таралған түрі – жеке яхта, бірақ Cabo Rojo қаласынан бірге саяхаттайтын он екі адамға дейінгі шағын топтар үшін коммерциялық экскурсиялар да ұйымдастырылады. Жергілікті емес түрлердің (ешкілер мен жабайы шошқалар) популяциясын бақылау үшін маусымды аң ауруға рұқсат етіледі, себебі олар түрлі жойылып бара жатқан түрлерге қауіп төндіруі мүмкін. Аң ауру маусымы әдетте желтоқсан айында басталып, сәуір айында аяқталады. Мамырдан қарашаға дейін кемпингке шығуға рұқсат беріледі. Соңғы жылдары арал, әсіресе Доминикан Республикасынан, сондай-ақ Гаити мен Кубадан Пуэрто-Рикоға заңсыз өтуге тырысатын адамдар үшін маңызды транзит пунктіне айналды. АҚШ-тың серіктес мемлекеті болып табылатын Пуэрто-Риконы көптеген құжаттары жоқ мигранттар АҚШ-қа өтуге жасалған қадам ретінде қарастырады, бірақ олар көбінесе бірден депортацияланады. Аралдың табиғи және мәдени маңыздылығын ескере отырып, Пуэрто-Рико үкіметі Мона аралын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізуге мүдделі.

The island presently serves as a retreat for Puerto Ricans and nature enthusiasts from all around the world, and has also become a popular destination for Puerto Rican Boy and Girl Scouts. Due to the islands' unique topography, ecology and location, Mona, Desecheo and Monito have been nicknamed "The Galápagos Islands of the Caribbean". Scientists, ecologists, and students have visited Mona Island to explore its distinct ecosystem, which includes the endemic Mona ground iguana. The island is also home to many cave drawings that were left behind by the island's original inhabitants. Remains of the guano mining industry can also be seen. An FAA certified airport that can handle small aircraft was built by the Puerto Rican government. This airport has no ICAO or IATA code. The United States Coast Guard is able to provide transportation with helicopter flights from Rafael Hernández Airport in Aguadilla, to help with medicines and first aid equipment; they also fly whenever an emergency requiring hospitalization occurs. Private and commercial planes require a special permit issued by the Puerto Rico Department of Natural Resources to use the airport's facilities. The most common form of transportation is by private yacht, though commercial excursions are available from Cabo Rojo for small groups of up to twelve people traveling together. Hunting is permitted in season in order to control the population growth of non indigenous species (goats and wild boars) because they can represent a threat to various endangered species. The hunting season usually commences in December and ends in April. Camping is allowed from May through November. In recent years, the island has become a major drop off point especially for Dominicans, as well as Haitians and Cubans trying to reach Puerto Rico illegally. As a U. S. Commonwealth, Puerto Rico is seen by many undocumented migrants as a stepping stone to the United States, but they are usually deported immediately. Due to the island's natural and cultural importance there has been interest in seeking world heritage status for Mona as a UNESCO World Heritage Site by the Puerto Rican government.