Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Беларусьтің сыртқы қатынастарына шолу
Overview of the foreign relations of Belarus
Беларусь КСР Біріккен Ұлттар Ұйымының жеке мүшесі болған екі советтік республиканың бірі болды (екіншісі – Украина КСР). Екі республика да, Кеңес Одағы да 1945 жылы ұйым құрылғанда БҰҰ-ға қосылды.
The Byelorussian SSR was one of only two Soviet republics to be separate members of the United Nations (the other being the Ukrainian SSR). Both republics and the Soviet Union joined the UN when the organization was founded in 1945.
2001 жылға дейін
Кеңес Одағының тарағаннан кейін, Беларусь тәуелсіздік алғанда, Беларусь Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына (ТМД), Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ), НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына, Солтүстік Атлантика ынтымақтастық кеңесіне, Халықаралық валюта қорына және Әлемдік банкке мүше болды. 1990 жылы БАССР Жоғарғы Кеңесінің Беларусь мемлекеттік егемендігі туралы декларацияны қабылдауы мемлекет дамуының шешуші кезеңі болды. Бұдан бөлек, 1996 жылдың 2 сәуірінен бастап Ресеймен жоғары ұйымдық одақта болып келеді, алайда бұл одақтың нақты нәтижесі шамалы.
After the dissolution of the Soviet Union, at which time Belarus gained its independence, Belarus became a member of the Commonwealth of Independent States (CIS), the Organization for Security and Cooperation in Europe (OSCE), NATO's Partnership for Peace, the North Atlantic Cooperation Council, the International Monetary Fund, and the World Bank. The adoption by Supreme Council of the BSSR of the declaration of State Sovereignty of Belarus in 1990 was a turning point on the development of the state. It has also been in a supranational union with Russia since 2 April 1996, although this has had little practical effect.
Беларусь пен Ресей арасындағы қарым-қатынастар
1995 жылдың ортасында Ресей мен Беларусь арасындағы еркін сауданың енгізілуі екіжақты сауданың күрт өсуіне алып келді, бірақ 1998 жылғы қаржы дағдарысы салдарынан бұл өсім уақытша тоқтатылды. Президент Александр Лукашенко Ресеймен жақынырақ қарым-қатынас дамытуға тырысты. Ресей мен Беларусь Одағының құрылысының негізі 1996 жылғы Ресей мен Беларусь Одағын құру туралы шартта, Ресей-Беларусь Одағы туралы шартта, 1997 жылғы Одақ хартасында және 1999 жылғы Одақ мемлекетін құру туралы шартта белгіленді. Интеграциялық шарттарда валюталық одақ құру, тең құқықтар, бірыңғай азаматтық, ортақ қорғаныс және сыртқы саясат бойынша міндеттемелер қарастырылған.
The introduction of free trade between Russia and Belarus in mid 1995 led to a spectacular growth in bilateral trade, which was only temporarily reversed in the wake of the financial crisis of 1998. President Alexander Lukashenko sought to develop a closer relationship with Russia. The framework for the Union of Russia and Belarus was set out in the Treaty on the Formation of a Community of Russia and Belarus (1996), the Treaty on Russia Belarus Union, the Union Charter (1997), and the Treaty of the Formation of a Union State (1999). The integration treaties contained commitments to monetary union, equal rights, single citizenship, and a common defence and foreign policy.
БеларусьЕуропалық одақ қатынастары
1991 жылғы желтоқсанда Беларусьті тәуелсіз мемлекет ретінде Еуропалық қауымдастық мойындағаннан кейін ЕО/ЕЭ Беларусь қатынастары бастапқыда тұрақты дамуды бастан кешті. 1995 жылы Ынтымақтастық және серіктестік туралы келісімге қол қою саяси, экономикалық және саудалық ынтымақтастыққа деген міндеттемені білдірді. Беларуське TACIS бағдарламасы аясында, сондай-ақ түрлі көмек бағдарламалары мен қарыздар арқылы көмек көрсетілді. Алайда, 1996 жылы демократияның дамуына қатысты ауыр соққылар мен Дразды жанжалынан кейін ЕО мен Беларусь арасындағы қарым-қатынастар тоқтап қалды. ЕО 1996 жылғы конституцияны мойындамады, ол 1994 жылғы конституцияның орнын басты. 1997 жылы Еуропалық Одақ Кеңесі Беларуське қатысты шешім қабылдады: Ынтымақтастық және серіктестік туралы келісім күшіне енбеді, оның саудаға қатысты бөлігі де күшіне енбеді; Беларусьтің Еуропа Кеңесіне кіруіне қолдау көрсетілмеді; министрлер деңгейіндегі екіжақты қарым-қатынастар тоқтатылды және ЕО-ның техникалық көмек бағдарламалары тоқтатылды. 1997 жылы қабылданған ұстанымнан кейінгі екіжақты қарым-қатынастардағы жетіспеушілік пен ішкі жағдайды ескере отырып, ЕО 1999 жылы қадамдық тәсілді қабылдады, онда Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы белгілеген төрт критерий орындалғаннан кейін санкциялар біртіндеп алынып тасталады. 2000 жылы ЕҚЫҰ-ның АМГ ұсынған ұсыныстарды іске асыруға қатысты шамалы оң дамулар байқалды, бірақ әділ және еркін сайлауға қол жеткізу саласында бұл жеткіліксіз болды.
Following the recognition of Belarus as an independent state in December 1991 by the European Community, EC/EU Belarus relations initially experienced a steady progress. The signature of the Partnership and Cooperation Agreement (PCA) in 1995 signaled a commitment to political, economic and trade cooperation. Some assistance was provided to Belarus within the framework of the TACIS programme and also through various aid programs and loans. However, progress in EU Belarus relations stalled in 1996 after serious setbacks to the development of democracy, and the Drazdy conflict. The EU did not recognize the 1996 constitution, which replaced the 1994 constitution. The Council of the European Union decided against Belarus in 1997: The PCA was not concluded, nor was its trade related part; Belarusian membership in the Council of Europe was not supported; bilateral relations at the ministerial level were suspended and EU technical assistance programs were frozen. Acknowledging the lack of progress in relation to bilateral relations and the internal situation following the position adopted in 1997, the EU adopted a step by step approach in 1999, whereby sanctions would be gradually lifted upon fulfillment of the four benchmarks set by the Organization for Security and Co operation in Europe. In 2000, some moderately positive developments toward the implementation of recommendations made by the OSCE AMG were observed but were not sufficient in the realm of access to fair and free elections.
Беларусь-АҚШ қатынастары
АҚШ Беларусьті Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) макроэкономикалық тұрақтандыру бағдарламасы және оған байланысты реформалар бойынша келісімдер жасасуға, сондай-ақ жекешелендіруді күшейтуге және бизнес пен инвестициялар үшін қолайлы ахуал құруға ынталандырды. Беларусьқа АҚШ-тың тікелей жеке инвестициялары болғанымен, реформалардың белгісіз қарқынына байланысты оның дамуы салыстырмалы түрде баяу болды. 1992 жылдың маусым айында Шетелдегі жеке инвестициялар корпорациясы туралы келісімге қол қойылды, бірақ 1995 жылдан бері Беларусь келісімдегі міндеттемелерін орындамағандықтан ол күштен тоқтатылды. Беларусь АҚШ инвестициялары үшін Экспорт-импорт банкінің қысқа мерзімді қаржыландыру сақтандыруына құқылы, бірақ нашар бизнес-ахуалға байланысты ешқандай жоба басталмады. ХВҚ 1995 жылдың қыркүйек айында тұрақтандыру несиесін берді, бірақ Беларусь бағдарламадан шығып, 1996 жыл бойында белгілі бір интервалмен жоспарланған екінші транш қаржыны алмады. АҚШ Еуропалық Одақпен бірге президент Александр Лукашенко мен оның жақын шеңберіндегі адамдардың саяхаттарын шектеді, сондай-ақ экономикалық санкциялар салды.
The United States has encouraged Belarus to conclude and adhere to agreements with the International Monetary Fund (IMF) on the program of macroeconomic stabilization and related reform measures, as well as to undertake increased privatization and to create a favorable climate for business and investment. Although there has been some American direct private investment in Belarus, its development has been relatively slow given the uncertain pace of reform. An Overseas Private Investment Corporation agreement was signed in June 1992 but has been suspended since 1995 because Belarus did not fulfill its obligations under the agreement. Belarus is eligible for Export Import Bank short term financing insurance for U. S. investments, but because of the adverse business climate, no projects have been initiated. The IMF granted standby credit in September 1995, but Belarus has fallen off the program and did not receive the second tranche of funding, which had been scheduled for regular intervals throughout 1996. The United States along with the European Union has restricted the travel of President Alexander Lukashenko and members of his inner circle, as well as imposing economic sanctions.
Еуропалық Одақпен қарым-қатынастар
Беларусь саудасының құрылымы соңғы он жылда еліңдегі өңдеу өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуі мен өндірістің азаюын көрсетеді, бұл экспортта бастапқы өндірістің және еңбекке көп күш жұмсалатын тауарлардың басым болуына алып келді. Беларусьтың ЕО-ға экспорты негізінен ауыл шаруашылығы және тоқыма өнімдерінен тұрады, ал ЕО-дан импорттасқан тауарлардың басым бөлігі – машиналар мен жабдықтар. Беларусь Еуропалық Одақтың Жалпыланған преференциялар жүйесінен (ЖПЖ) үлес алады. 2003 жылы Еуропалық комиссия Беларусьтегі бірлесу еркіндігін бұзу фактілері бойынша тергеу жүргізуді бастау туралы шешім қабылдады, бұл Беларусь үшін ЖПЖ-дан уақытша бас тартуға жасалған алғашқы қадам болды. 2004 жылдың желтоқсанында Еуропалық Одақ 2004 жылғы 17 қазанда өткен парламент сайлауы мен референдумның заңсыздығына, сондай-ақ Минскідегі бейбіт шерулер кезінде адам құқықтарының бұзылуына жауапты Беларусьтің шенеуніктеріне саяхат шектеулері енгізу мақсатындағы позицияны қабылдады. 2005 жылдың наурыз айында Еуропалық парламент Беларусь үкіметін диктатура деп айыптады. Еуропалық парламентарийлерді ең алдымен елдегі тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарына жасалған қысым және заңсыз референдум алаңдатты. Еуропалық парламенттің қаулысында президент Лукашенконың және басқа да жоғары лауазымды белорус шенеуніктерінің жеке банктік шоттарын іздеу және тоқтату қажеттігі жарияланды. 2005 жылы Amnesty International Беларусьте адам құқықтарын қорғаушыларға қасақана кедергі келтіру, мазақтау және қорқыту фактілерін тіркеді. "Шекарасыз тілшілер" ұйымы белорус билігін елдегі поляк азаматтарынан шыққан журналистерді қудалау және тұтқындауда айыптады. Лукашенко Польшаның басты газетін жабып, оның орнына сол газеттің атын және форматын сақтайтын, бірақ өкіметті мақтаған жалған газет шығарды. Бірнеше шетелдік, негізінен поляк журналистері тұтқындалды немесе елден қуылды. Лукашенко Польшаны 2004 жылы Украинада болған "Қызыл төңкеріс" сияқты Беларусьде бейбіт төңкеріс тудыруға тырысқандықтан айыптады. Кейін 2005 жылы Беларусь тәртіп сақшылары Беларусьтегі поляктар одағының кеңсесін басып алды. Бұл одақ елдің батыс аймақтарында тұратын 400 мың поляк этникалық азаматын білдіреді. Бұл аймақтар екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Польшаның құрамында болған. Польша мен Беларусь арасындағы дау одан әрі ушықты, Польша Беларусьтен өзінің елшісін мерзімі белгісіз консультациялар үшін шақырып алды және Еуропалық Одақты Беларусь басшылығына адам құқықтарын бұзуды тоқтату мақсатында санкциялар салуға шақырды. Белоруссиялық газеттер бұл оқиғаны "лас саяси ойын" және президент Лукашенкоға қарсы жүргізіліп жатқан "суық соғыс" деп сипаттады. Польшаның сыртқы істер министрі Адам Ротфельд Беларусьте "саяси плюрализм мен тәуелсіздіктің барлық элементтерін" жоюға бағытталған шаралар қабылданып жатқанын мәлімдеді. 2005 жылдың тамызында Еуропалық Одақтың атқару комиссиясы Беларусьте адам құқықтарын құрметтеуге шақырды. Комиссия елдегі тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарына қолдау көрсетуді қарастырып жатқанын және адам құқықтары саласындағы іс-шараларды қолдау үшін бюджетінен сегіз миллионнан астам евро бөлгенін хабарлады. Франция Беларусьтегі адам құқықтары мәселесінде Польшамен ынтымақтастығын білдірді, бұл мәлімдеме Еуропалық Одақ аталған елдегі жағдайға алаңдаушылық білдіргеннен кейін жасалды. Бірнеше бұрынғы Кеңес Республикалары, соның ішінде көршілес Украина да Беларусьдегі жағдайдың қалыптасуына қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. 2009 жылдың мамыр айында Беларусь пен Еуропалық Одақ Шығыс серіктестігі (ШС) аясындағы ынтымақтастық туралы келісімге келді. Алайда, кейбір ғалымдар ШС-нің тиімді серіктестік құруға қабілетсіз екенін айтады. Бұл 2011 жылдың 30 қыркүйегінде Беларусь серіктестіктен шыққанда расталды. 2012 жылдың тамызында Беларусь Швецияның барлық дипломаттарын, соның ішінде Беларусьтегі Швеция елшісі Стефан Эрикссонды елден қуды және Стокгольмдегі елшілігін жапты. Бұл Швецияның PR фирмасы 4 шілдеде Минск үстінен ұшқан ұшақтан демократиялық үгіттер жазылған плюшевый аюларды парашютпен жібергеннен кейін болды. Лукашенко сондай-ақ оқиғаға байланысты әуе қорғанысының басшысын және шекара күзетінің басшысын қызметтен босатып жіберді. Олардың орнына келгендерге болашақта шетелден болатын кез келген шабуылды тоқтату үшін күш қолдануға дайын болу керектігі ескертілді.
The structure of Belarus trade reflects the low competitiveness and output decline of manufacturing industry in the country over the past decade, leading to the predominance of primary production, work intensive goods as exports. Belarusian exports to the EU consist mainly of agricultural and textile products, while imports from the EU are primarily machinery. Belarus is a beneficiary of the EU's Generalised System of Preferences (GSP). The European Commission decided in 2003 to initiate an investigation into violations of freedom of association in Belarus as the first step towards a possible temporary withdrawal of the GSP from Belarus. In December 2004, the EU adopted a position aimed at imposing travel restrictions on officials from Belarus responsible for the fraudulent parliamentary elections and referendum on 17 October 2004, and for human rights violations during subsequent peaceful political demonstrations in Minsk. The European Parliament released a statement in March 2005 in which it denounced the Belarusian government as a dictatorship. The European parliamentarians were primarily concerned about the suppression of independent media outlets in the country and the fraudulent referendum. A resolution of the European Parliament declared that the personal bank accounts of President Lukashenko and other high ranking Belarusian officials should be tracked and frozen. In 2005, Amnesty International reported a pattern of deliberate obstruction, harassment and intimidation of human rights defenders in Belarus. Reporters Without Borders accused the Belarusian authorities of hounding and arresting journalists from the country's Polish minority. Lukashenko has closed the country's main Polish newspaper, printing a bogus paper instead with the same name and size that praises his incumbent government. Several foreign, mainly Polish, journalists have been arrested or expelled from the country. Lukashenko accused Poland of an attempt to overthrow his government by stirring up a peaceful revolution in Belarus comparable to the Orange Revolution in Ukraine in 2004. Later in 2005 the Belarusian riot police seized the headquarters of the Union of Poles in Belarus, an association representing the 400,000 ethnic minority Polish living in western areas the country that were part of Poland until World War II. The dispute between Poland and Belarus escalated further as Poland responded by recalling its ambassador from Belarus for indefinite consultations, and called on the European Union to impose sanctions on the Belarusian leadership in order to curtail the human rights abuses in Belarus. Belarusian papers described this as a 'dirty political game', and part of a 'cold war' waged on president Lukashenko. Polish Foreign Minister Adam Rotfeld said a clampdown was under way, aimed at destroying "all elements of political pluralism and independence" in Belarus. In August 2005 the EU's executive commission called for human rights to be respected in Belarus. The commission said it was considering offering support to independent media in the country and had set aside more than eight million euros from its budget to offer support for human rights activities. France expressed her solidarity with Poland on the issue of human rights in Belarus a day after the EU declared it was worried about the situation in that country. Several former Soviet Republics, including neighbouring Ukraine, also expressed their concerns about the development of the situation in Belarus. In May 2009 Belarus and the EU agree on cooperation in the Eastern Partnership (EaP). However, it is contended by some scholars that the (EaP) is unable to create a workable partnership. This proved to be correct when Belarus withdrew from the Partnership on 30 September 2011. In August 2012, Belarus expelled all Swedish diplomats, including the Swedish Ambassador to Belarus, Stefan Eriksson, and closed its embassy in Stockholm, after a Swedish public relations firm released teddy bears carrying pro democracy flyers in parachutes from an airplane over Minsk on 4 July 2012. Lukashenko also fired his air defence chief and the head of the border guards over the incident. Their replacements have been told not to hesitate to use force to stop future intrusions from abroad.
Ресеймен қарым-қатынастар
Ресей Беларусь үшін саяси және экономикалық салалардағы ең ірі және маңызды серіктес болып қала береді. Ұзаққа созылған даулар мен кері кетулерден кейін, екі елдің кедендік баждары 2001 жылдың наурыз айында біріктірілді, бірақ кедендік бақылау шаралары көп ұзамай қайта орнатылды. Сауда көлемі бойынша Беларусь экспортының шамамен жартысы Ресейге жіберіледі. Беларусь өнеркәсібінің құрылымына байланысты, Беларусь экспорттық нарықтар мен шикізат және компоненттермен қамтамасыз етуде Ресейге зор тәуелді. Ресей Орталық банкімен ақша одағы туралы бастапқы келіссөздерден кейін, Ресей рублінің 2004 жылы Беларусьте қолданысқа енгізілуі жоспарланған, бірақ бұл мерзім алдымен 2005 жылға, содан кейін 2006 жылға шегерілді және қазіргі уақытта белгісіз мерзімге тоқтатылған сияқты.
Russia remains the largest and most important partner for Belarus both in the political and economic fields. After protracted disputes and setbacks, the two countries' customs duties were unified in March 2001 but the customs controls were soon restored. In terms of trade, almost half of Belarusian export goes to Russia. Due to the structure of Belarusian industry, Belarus relies heavily on Russia both for export markets and for the supply of raw materials and components. After initial negotiation with the Russian Central Bank on monetary union, the Russian ruble was set to be introduced in Belarus in 2004, but this was postponed first until 2005, then until 2006, and now seems to have been suspended indefinitely.
АҚШ-пен қарым-қатынастар
Беларусь Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) қолдауымен реформаларды қайта іске қосу мәселесін талқылап келеді және 2001 жылы ХВҚ қызметкерлері бақылайтын бағдарлама (SMP) бойынша келісімге келді. Алайда, билік күткендей реформаларды іске асырмады, бұл ХВҚ қолдауымен ынтымақтастықтың болашағын күмәнді қылды. Беларусь билігі бірнеше рет ХВҚ-ның Беларусьтегі араласуы мен ұсынымдарының елдердің экономикалық дамуына зиян келтіретінін мәлімдеді. АҚШ-пен қарым-қатынас АҚШ Конгресінің 2004 жылғы Беларусь демократиясы заңын бірауыздан қабылдауынан кейін одан әрі нашарлады. 2008 жылдың 7 наурызында Беларусь үкіметі Президент Лукашенкоға салынған саяхат шектеулері мен мемлекеттік химия компаниясы "Белнефтехимге" қатысты санкцияларға наразылық білдіріп, АҚШ елшісі Карен Б. Стюартты елден қуды. Беларусь Сыртқы істер министрлігі сол күні АҚШ-тағы елшісін кері шақырып алатынын хабарлады. Сәуір айының соңында Минскідегі АҚШ елшілігінің тағы он қызметкері елден шығарылды. Сонымен қатар, Беларусь үкіметі Минскідегі АҚШ елшілігінің штаттық санын екі есеге қысқартуға бұйырды. Ақ үй өкілі бұл шараны "көп өкінішті" деп сипаттады.
Belarus has had an ongoing discussion to relaunch IMF backed reforms, concluding an arrangement for an IMF Staff monitored program (SMP) in 2001. However, the authorities did not follow through with reforms as hoped, leaving an uncertain future for IMF backed cooperation. Belarus authorities have said on several occasions that they find IMF intervention and recommendations in Belarus counter productive to the economic development of those countries. The relationships with the United States have been further strained, after Congress of the United States unanimously passed the Belarus Democracy Act of 2004. On 7 March 2008 the government of Belarus ejected US Ambassador Karen B. Stewart from the country, following a row over travel restrictions placed on President Lukashenko and sanctions against state owned chemical company Belneftekhim. The Belarusian Foreign Ministry announced at the same time that it was recalling its own ambassador to the US. This was followed by the expulsion of ten other U. S. embassy staff from Minsk in late April. At the same time the government of Belarus ordered the U. S. Embassy in Minsk to cut its staff by half. A White House spokesman described the expulsion as "deeply disappointing".
Басқа елдермен қарым-қатынастар
АҚШ және Еуропалық Одақпен қарым-қатынастардың күрделенуіне, сондай-ақ мұнай және газ сияқты негізгі импортталатын табиғи ресурстар бағасы бойынша Ресеймен үнемі туындайтын жоғары деңгейдегі дауларға байланысты, Беларусь Таяу Шығыс, Азия және Латын Америкасы сияқты өңірлердегі елдермен қарым-қатынасын жақсартуды көздейді.
Due to strained relations with the United States and the European Union, as well as occasional high level disputes with Russia over prices on core imported natural resources such as oil and gas, Belarus aims to develop better relations with countries in other regions, like the Middle East, Asia, and Latin America.
Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік туралы заңы
Беларусь 2020 жылдың маусым айында Біріккен Ұлттар Ұйымы Адам құқықтары жөніндегі кеңесінде Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңына қолдау білдірген 53 елдің бірі болды.
Belarus was one of 53 countries that in June 2020 supported the Hong Kong national security law at the United Nations Human Rights Council.
Ядролық қару ұсынысы
2023 жылдың мамыр айында Беларусь президенті Беларусь пен Ресейге қосылған елдерге ядролық қару ұсынды.
In May 2023, the President of Belarus offered nuclear weapons to other countries who join Belarus and Russia.