Карага: Ескі тарихы, халықтары мен мәдениеті

Кіріспе

Филиппиннің әкімшілік аймағы, Давао Ориентал провинциясындағы муниципалитет.

Этимология

Карага аты Калаган халқынан (испанша "Caragan") шыққан, олар – Висайяларға жақын Мансакан тобының бір бөлігі. Бұл халық Давао аймағында және Караганың бір бөлігінде Калаган тілдерінде сөйлейді. Атаудың өзі "күшті рухты" калаган сөзінен (сөзбе-сөз мағынасында) туындаған, ол "қаһарлы" немесе "батыл" дегенді білдіреді; ал kalag ("рух" немесе "жан") – жергілікті анимистік анито діндеріндегі ұғым. Сондықтан 1622 жылғы Provincia de Caraga аймағын "жанды халықтың аймағы" деп атаған, яғни region de gente animosa.

Тарих

Колониялық дәуірге дейінгі кезеңде Бутуан раджанаты қазіргі Агусан-дель-Норте және Бутуанды биледі. Ол бүкіл Карагаға, Солтүстік Минданаоның бір бөлігіне және Бохольдың батыс жағына зор ықпал етті. Жазбаларда көрсетілгендей, Бутуан қазіргі Индонезияның Молукка аралдарындағы Тернат сұлтанымен қақтығыста болды. Тернаттықтар Бутуанға шабуыл жасап, оның байлығын тонады, бірақ Бутуан әрқашан жеңіске жететін. Бутуан Себу раджанатымен достық қарым-қатынаста болды және оны өзінің одақтасы деп есептеді. Бұл алтын өңдеу және қайық жасаумен танымал қуатты индуистік мемлекет болды. Халық «балангай» деп аталатын үлкен қайықтарды пайдаланды, олар көптеген адамдарды тасымалдады. Осы алтын бұйымдар мен алып қайықтардың қалдықтары Филиппин Ұлттық мұражайы және басқа да мұражайларда табылған және сақталған. Бутуанның қазіргі Вьетнамның орталық бөлігіндегі Чампа патшалығымен де достық қарым-қатынасы болды. Бутуан халқы сауда үшін Чампаға жету үшін Сулу теңізі мен Оңтүстік Қытай теңізі арқылы өтті. Бутуан раджанаты еркін болғанда, Караганың ішкі аймақтарындағы жергілікті лумадтар бостандыққа ие болды және табиғат, медицина, мифология және соғыс туралы білімдерімен танымал жоғары дамыған демократиялық қоғамдары болды. Соңынан қытай саудагерлері Бутуанға келді және Сино-Бутуан саудасы Чампа-Бутуан қарым-қатынасының басты нүктесіне айналды, онда екі ел қытайлармен жақсы сауда жасау үшін бәсекелесті. Бірақ Тернаттың үлкен шабуылдарынан кейін Бутуан әлсіреп бастады. Себу сол кезде көмектесе алмады, өйткені ол да Тернаттың шабуылына ұшырады. Сондай-ақ, Бохолдағы Дапитанның кедатуан, «Висайялардың Венециясы» да Тернаттың шабуылынан қирады. 1521 жылы Магеллан экспедициясы Лимасава аралында (әміршілердің аң аулау алаңы) Суригао және Бутуанон ақсүйектерінің өкілдері Раджа Сиави мен Раджа Куламбоға кездесті. Антонио Пигафетта оларды татуировкаланған және алтын әшекейлермен безендірілген деп сипаттады. Пигафетта Суригао аймағын «Калаган» деп те атады. Ол сондай-ақ олар теңізде жүзген «балангай» (balangay) соғыс кемелерін де сипаттады. Испандықтар қайтып келгенде, Тернат сұлтандығымен болған шиеленістерден әлсіреген Бутуан раджанатын бағындырды. Бұл оның қайық жасау және алтын өңдеу дәстүрлерінің жойылуына және жағалау Бутуаны мен ішкі аймақтағы лумадтар арасындағы қарым-қатынастың азаюына әкелді. Ішкі аймақтағы лумадтар да христиан дініне көшті, бұл олардың табиғатқа табыну дәстүрлерін азайтты. Испандықтар Карагаға болашақта шабуылдар жасауды болдырмау үшін Тернат сұлтандығына шабуыл жасады, және олардың күші артық болғандықтан сәтті болды. Испандықтар Караганы толық бақылауға алғаннан кейін, аумақты бақылауды арттыру үшін испан үлгісіндегі орталықтарды құруға кірісті, бұл оларға сәттілік әкелді. Испаниялықтар елді АҚШ-тың испан-американ соғысында жеңілгенге дейін биледі, бұл бүкіл архипелагтың американдықтардың қолына түсуіне әкелді. Испандықтар «Караган» деп атаған «Калаган» Суригао провинциясының солтүстік бөлігінде, Давао Ориентал және шығыс Мисамис Ориентал провинцияларында орналасқан. 1635 жылы Карага Мексикадан келген 45 испан сарбазымен және үй шаруаларымен нығайтылды, 1670 жылы тағы 81 сарбаз, ал 1672 жылы тағы 81 сарбаз келді. 1700 жылдардың соңында Карагада мексикалық сарбаздардың ротасымен қорғалған 3497 жергілікті отбасы болды. 1967 жылдың маусымында Агусан да осылай істеді. Бұтуан сол кезде Агусанның бір бөлігі болғанмен, 1950 жылдары ағаш кесудің қарқыны осы аймаққа бизнесті тартты. 1950 жылдың 2 тамызында Республиканың 523-ші заңы бойынша Бутуан қаласының жарғысы бекітілді. Карага аймағының алғашқы жылдары оның тұрғындары Азия құрлығынан келген, содан кейін малайлар, арабтар, қытайлар, жапондықтар, испандықтар және американдықтар қоныстанды. Кейіннен Висайя және Лусон провинцияларынан келген көшіп-қонушылар да осы аймаққа қоныстанды. Тұрғындардың көпшілігі Себуано тілінде сөйлейді және ауылдық жерлерде тұрады. 1995 жылдың 23 ақпанында №7901 Республика заңымен Президент Фидель Рамос басшылығымен Карага аймағы құрылды. Карага аймағының құрылуы - осы атпен белгілі испан провинциясының қайта жаңғыруы. Жаңадан құрылған аймақтың бөлігі ретінде Агусан-дель-Норте, Агусан-дель-Сур және Суригао-дель-Норте (бұрынғы Солтүстік Минданао аймағы) және Суригао-дель-Сур (бұрынғы Оңтүстік Минданао аймағы) провинциялары қосылды.

During pre colonial times, the Rajahnate of Butuan ruled in what is now Agusan del Norte and Butuan. It had much influence on all of Caraga, portions of northern Mindanao, and the western side of Bohol. According to records, Butuan was in conflict with the Sultanate of Ternate in present day Moluccas of Indonesia. The Ternateans would attack and ransack Butuan and its wealth, but Butuan always prevailed. Butuan had friendly relations with the Rajahnate of Cebu which it considered an ally. It became a powerful Hindu state much known for its goldsmithing and boat making. Its people used gigantic boats known as balangay which carried numerous men. Relics of these gold crafts and giant boats have been unearthed and preserved by the National Museum of the Philippines and other museums. Butuan also had cordial relations with the Kingdom of Champa in what is now central Vietnam. The Butuan people managed to cross the Sulu Sea and the South China Sea to reach Champa for trade. While the Rajahnate of Butuan was at large, the indigenous lumads of the inner sections of Caraga were free and had their own highly advanced democratic societies, known for their knowledge of nature, medicine, mythology, and warfare. Chinese traders eventually came into Butuan and the Sino Butuan trade became the focal point of Champa Butuan relations, where the two nations competed against one another for better trade with the Chinese. Eventually, Butuan started to weaken due to massive attacks from Ternate. Cebu was unable to help at the time because it was also being attacked by Ternate. Likewise, the Kedatuan of Dapitan in Bohol, "The Venice of the Visayas", was also destroyed by an attack from Ternate. Rajah Siawi and Rajah Kulambo, members of the nobility of the Surigaonon and Butuanon people, respectively, were encountered by the Magellan expedition in 1521 on the island of Limasawa (a hunting ground for the rulers). Antonio Pigafetta describes them as tattooed and covered in gold ornaments. Pigafetta also records the name of the Surigao region as "Calagan". He also describes the "balanghai" (balangay) warships they sailed. When the Spaniards returned and subjugated the Rajahante of Butuan, already weak due to tensions with the Sultanate of Ternate, the boat making and goldsmithing traditions were eradicated and relations between coastal Butuan and the lumads of the interior became less known. The lumads of the interior were also converted to Christianity, which diminished some of their traditions on nature worship. The Spanish attacked the Sultanate of Ternate to negate any future attacks on Caraga, in which they succeeded, due to their much greater firepower. With the Spaniards having full control of Caraga, they started establishing Spanish modeled centers to maximize their coverage and control over the territory, in which they succeeded. The Spaniards ruled the country until the United States defeated them in the Spanish American War which led to the entire archipelago falling into American hands. The "Kalagan", called "Caragan" by the Spaniards, occurred in the two provinces of Surigao, the northern part of Davao Oriental and eastern Misamis Oriental. In 1635, Caraga was fortified by 45 additional Spanish soldiers and household heads from Mexico, in 1670 a further 81 soldiers, and in 1672 still another 81. By the end of the 1700s, Caraga had 3,497 native families, protected by a company of Mexican soldiers. and in June 1967, Agusan followed suit. While Butuan then was just a town of Agusan, the logging boom in the 1950s drew business to the area. On August 2, 1950, by virtue of Republic Act 523, the City Charter of Butuan was approved. In the early years of the Caraga Region, its inhabitants reportedly came from mainland Asia, followed by Malayans, Arabs, Chinese, Japanese, Spanish and Americans. Migrants from the Visayan and Luzon provinces later settled in the area. Most of its inhabitants speak Cebuano and live in rural areas. On February 23, 1995, the Caraga Region was created through Republic Act No. 7901 in the administration of President Fidel Ramos. The creation of Caraga Region is the revival of the Spanish province of the same name. The provinces of Agusan del Norte, Agusan del Sur and Surigao del Norte (of the former Northern Mindanao region) and Surigao del Sur (of the former Southern Mindanao region) were annexed as part of the newly created region.

География

Минданаоның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Карага аймағы 8°00' және 10°30' солтүстік ендік және 125°15' және 126°30' шығыс бойлық аралығында жатыр. Солтүстік жағынан Бохол теңізімен, оңтүстігінен XI аймақтың Давао-дель-Норте, Давао-де-Оро және Давао-Ориентал провинцияларымен, батысынан X аймақтың Букидон және Мисамис-Ориентал провинцияларымен, ал шығысынан Тынық мұхитының Филиппин теңізімен шектеседі. Аймақтың жалпы жер аумағы , елдің жалпы жер аумағының 6,3%-ын және Минданао аралының 18,5%-ын құрайды. Аймақтың жалпы жер аумағының 47,6%-ы Агусан-дель-Сур провинциясына тиесілі. Жер аумағының 71,22%-ы орманды жер, ал 28,78%-ы иеліктен босатылатын және пайдалануға берілетін жерлерді құрайды. Жерді пайдаланудың басты түрлеріне орманды жерлер (31,36%) және ауыл шаруашылық және ашық кеңістіктер (23,98%) жатады.

Топография

Бұл аймақ таулы, жазық және төбелі жерлермен ерекшеленеді. Тау тізбектері Агусан және Суригао провинцияларын бөліп тұрады, ал таудың қосалқы тізбектері Тынық мұхитының жағалауындағы көптеген жазық жерлерді бөліп жатады. Аймақтың ең өнімді ауыл шаруашылығы жері Агусан өзенінің алабы бойында орналасқан. Агусан-дель-Сурдың ортасында әйгілі Агусан батпағы жатыр. Аймақтағы көлдердің арасында Манит көлі ең кеңі. Ол сегіз муниципалитеттен өтеді: Суригао-дель-Нортедегі Алегрия, Тубод, Манит және Сисон, ал Агусан-дель-Нортедегі Тубай, Сантьяго, Джабонга және Кичарао.

Климат

Карага аймағы II типті климатқа ие, онда айқын ылғалды және құрғақ маусымдар байқалмайды. Қарашадан ақпанға дейінгі кезеңде аймақта көбінесе қатты жаңбырлар жауады.

Облыстар

Карага 5 провинциядан, 1 жоғары урбанизацияланған қаладан, 5 қаладан, 67 муниципалитеттен және 1311 барангайдан тұрады.

Провинция Астанасы Халық саны Тығыздығы Қалалар Муни. (Муниципалитеттер) Барангай (Барагайлар) км² км² /км² Агусан-дель-Норте Кабадбаран қаласы 1 10 167 Агусан-дель-Сур Просперидад 1 13 314 Динагат аралдары Сан-Хосе 0 7 100 Суригао-дель-Норте Суригао қаласы 1 20 335 Суригао-дель-Сур Тандаг 2 17 309† Бутан 86 Барлығы 2,596,709 22,294.97 6 67 1,311 Бутан – жоғары урбанизацияланған қала; көрсетілген сандар Агусан-дель-Нортеге кірмейді.

Губернаторлар және вице-губернаторлар

Облыс Суреті Губернатор Саяси партия Вице-губернатор
Agusan del Norte Анжелика Аманте Рико Корвера
Agusan del Sur Сантьяго Кейн Jr. Самуэль Тортор
Dinagat Islands Нилло Демерей Jr. Бенглен Эклео
Surigao del Norte Роберт Линдон Барберс Эдди Гокианки Jr.
Surigao del Sur Александр Пиментель Мануэль Аламеда

Демография

2020 жылғы халық санауы бойынша аймақтың жалпы халқы 2 933 772 адамды құрады. Осы кезеңдегі жылдық өсім көрсеткіші 20%-дан жоғары болды. Бес провинцияның арасында Агусан-дель-Сур ең көп халқымен – 700 653 адамды тіркесе, Динагат аралдары ең азымен – 127 152 адамды құрады. Соңғы бес жылда Суригао-дель-Норте провинциясы 1,76% орташа жылдық өсіммен ең қарқынды өсті, ал Динагат аралдары сол кезеңде 0,05% өсіммен ең баяу дамыды. Бутуан және Суригао қалаларының халқы тиісінше 337 063 және 154 137 адамды құрады. Бутуан қаласы 2010–2015 жылдар аралығында 1,62% жылдық өсімді көрсетті.

Тіл

Себуано тілі аймақтағы үй шаруашылықтарының 33,79% -ы қолданады, бұл тіл аймақтың лингва франкасы болып табылады және тұрғындардың көпшілігі үшін екінші тілге айналдырады. Суригаоно тілінде үй шаруашылықтарының 33,21% сөйлейді, одан кейін Бутуанон тілінде 15%; Камайо тілінде 7,06%, ал Манобо тілінде 4,73% сөйлейді. Қалғандары Себуано тілінің Бохолано диалектісінде 5,87%; Хилигайнон тілінде 2,87%; және басқа тілдер мен диалектілерде 7,20% сөйлейді – оларға Илокано, Капампанган, Маранао, Магуинданао және Таусуг тілдері кіреді.

Дін

Аймақтағы басым дін – Рим католиктері, және олардың үлесі Каарагадағы барлық үй шаруашылықтарының 74% құрайды. Маңызды діни азшылықтарға үй шаруашылықтарының жалпы санының 20% құрайтын протестанттар және 6% құрайтын Аглипаян шіркеуі жатады.

Экономика

2001-2003 жылдар аралығында Каrага аймағы Минданаодағы басқа аймақтармен салыстырғанда өзінің көрсеткіштерін тұрақты сақтап келді. Каrага аймағындағы өсім 0,9%-ды құрады, ал 12-ші аймақта – 9,5%-ды, ал Мұсылман Минданаосының Автономдық Аймағында (ММАА) – 2,6%-ды. 2001–2002 және 2002–2003 жылдар аралығында Каrаганың өсім қарқыны бірдей болды (0,9%). Бұл көрсеткіш халық санының өсуінен әлдеқайда төмен. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2000–2001 жылдар аралығында аймақтың экономикасы 1,4% кемігеннен жақсырақ болды. 2003 жылы аймақтың Минданаоның ішкі жалпы өніміне (ІЖӨ) үлесі 7,58% құрады. Каrага Минданао аймақтары және жалпы ел бойынша жан басына шаққандағы табыс бойынша екінші соңғы орында тұрады. 2003 жылы аймақтың елдің Жалпы ұлттық өніміне (ЖҰӨ) үлесі 1,35%-ды құрады.

Кедейлік деңгейі

Өңірдегі кедейлік 1997 жылғы 44,7%-дан 2000 жылы 42,9%-ға дейін 1,7%-ға төмендеді. Тағы бір жағымды жайт – 1997 және 2000 жылдардағы Отбасылық Кіріс және Шығыстарды Зерттеуге негізделген өңірлік жылдық отбасылық табыстың артуы, ол 1997 жылы 71 7126,00-ден 2000 жылы 81 519,00-ға дейін 13,65%-ға өсті. Өңірлік отбасылық шығындар да 16,65%-ға өсті, 1997 жылы 61 815,00-ден 2000 жылы 72 108,00-ға дейін. Жылдық орташа жинақ 5%-ға төмендеп, 9 911,00-ден 9 411,00-ға дейін азайды. 2003 жылға қатысты кедейлік деңгейі туралы деректер әлі қолжетімді емес. Ұлттық және Минданао аумағында қарастырғанда, Карага аймағы елдегі ең кедей аймақтардың бірі болып табылады. Аймақ 1997 және 2000 жылдары елдегі барлық аймақтар арасында отбасылардың кедейлік деңгейі бойынша төртінші орында тұрды, ал Минданао аймақтары арасында Карага кедейлік деңгейі бойынша үшінші орында (отбасылар саны есебінен) тұрды. Сиаргаодан бір сағаттан астам қайықпен сапармен жететін Букас-Гранде аралындағы Сохотон үңгірі мен лагунасы әктас құрылымдарымен ерекшеленеді, онда тар арнаға кіресіз, ол жақын арада үңгірге айналады.

Үңгірлер

Суригао мен Агусан провинцияларындағы кейбір аймақтардағы (әсіресе Сан-Агустин, Тагбина, Лианга, Росарио және Бислиг қалаларындағы) әктас карсттық негіздерде бірнеше үңгірлер бар, бірақ олардың ешқайсысы ойын-сауық үшін үңгірлерді зерттеушілердің танымал бағыты емес. Тагбина және Бислиг қалаларында орналасқан Банбоу және Татоль үңгірлері (Филиппиннің ең ұзын үңгірлерінің тізімінде 6-шы және 9-шы орындарда) жапондық үңгір зерттеушілері жақында елдегі үшінші ұзын үңгір деп мәлімдеді. Аймақтағы ең көп таралған және қолжетімді үңгірлер – Суригао қаласындағы Буэнависта және Силоп үңгірлері, сондай-ақ Джабонга, Агусан-дель-Нортедегі Либас үңгірі. Бұл үңгірлер әктас құрылымдарымен және табиғи түрде жасалған сталагмиттер, сталактиттер және бағаналармен ерекшеленеді.

Агусан батпағы

Агусан дель Сурдегі Агусан батпағы елдегі ең үлкен су батпақтарының бірі болып табылады және түрлі-түрлі құстарға пана болып табылады.

Іс-шаралар мен мерекелер

Фестивальдарға Агусан-дель-Сур провинциясының Налияган фестивалі, Кахимунан, Балангай, Суригао-дель-Сур провинциясының Кагвайт қаласындағы Калигуан фестивалі, Лисаган және аймақтағы ең танымал Бонок Бонок Мараджау Караджау фестивальдері жатады. Бұл фестивальдер әулие Сан Николас де Толентиноға арналған. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген серфингшілер жыл сайынғы халықаралық серфинг жарысы кезінде Сиаргаода бас қосады.

Мекемелер

Бүкіл аймақ Кагаян-де-Оро мен Даваоның ірі коммерциялық, сауда және өңдеу орталықтарына қатынас жолдары арқылы байланысты. Бұтуань қазіргі заманғы жабдықтармен және ірі сауда орталықтарымен аймақтық орталық ретінде дамытылуда. Аймақта екінші деңгейдегі теңіз порттары мен әуежайлар бар. Телекоммуникациялық инфрақұрылым нысандарының саны артып келеді, сондай-ақ Суригао қаласындағы Верано теңіз порты аймақтағы маңызды базалық порт болып табылады.

Білім беру және біліктілікті арттыру

1990 жылы аймақтың сауаттылық деңгейі 93% болды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (92,57%) шамалы жоғары. 1997 жылы аймақтағы білім беруді қолдау үшін 1478 мемлекеттік және 49 жеке бастауыш мектеп, 110 мемлекеттік және 71 жеке орта мектеп, 26 орта мектеп бөлімшесі және 7 кәсіптік-техникалық мектеп жұмыс істеді. Аймақта барлығы 49 жоғары білім беру мекемесі бар, оның ішінде 45 жекеменшік жоғары білім беру мекемесі және 4 мемлекеттік университет және колледж. Жоғары білім беру мекемелерінің арасында Сан-Николас колледжі (қазіргі Сент-Пол Университеті Суригао, және аймақтағы алғашқы университет) мұғалімдерді даярлау орталығы және гендерлік теңдік және даму жөніндегі аймақтық орталық ретінде танылған, ол Карага әйелдерінің ресурстық орталығының орналасқан жері. Caraga State University (CSU), бұрын Солтүстік Минданао ғылым және технология институты (NORMISIST) деп аталған, Филиппиндегі 112 мемлекеттік қаржыландырылатын университеттер мен колледждердің бірі. Жоғары білім беру жөніндегі комиссия (CHED) оны ақпараттық технология, биология және математика салаларындағы даму орталығы (COD) деп таныды. Бұл жерде Caraga Environmental Management and Eco governance (CREME) зерттеу орталығы орналасқан, ол бұрын Caraga Environmental Studies and Management (CCESM) орталығы ретінде белгілі болған, ол аймақтағы экологиялық күш-жігерді үйлестіру және басқарудың орталық нүктесі болып табылады. Университет, Caraga Geo Informatics Center (CCGeo) арқылы, Geo SAFER Mindanao (Geo Informatics for the Systematic Assessment of Flood Effects and Risks for a Resilient Mindanao) бағдарламасын жүзеге асырушы жетекші мекеме болып табылады. Бұл зерттеу бағдарламасы LiDAR деректерін су тасқыны қаупі бар аймақтарды картаға түсіру үшін пайдаланады. CSU орман шаруашылығы, геодезиялық инженерия, тау-кен инженериясы және ауыл шаруашылығы инженериясы салаларында үздік түлектерді дайындап шығарады және жылдар бойы ғылыми-зерттеу және инновациялық жүйесін нығайтты, нәтижесінде оның статусы IV деңгейлі мемлекеттік университет болып бекітілді, CHED оны оқыту және зерттеу саласындағы үлкен жетістіктері үшін мойындады. Әйгілі испан миссионері, әйгілі Фр. Сатурнино Уриос S. J. 1990 жылы Father Saturnino Urios University негізін қалады. Жоғары білім беру жөніндегі комиссия (CHED) Father Saturnino Urios University-ді аймақтағы үздік оқу орындарының бірі деп таныды, ол медбикелік, инженерия және есепке алу салаларындағы ұлттық емтихан нәтижелері бойынша үздік көрсеткіштерді көрсетеді. Мұғалімдерді аттестаттау емтиханы (LET) және Филиппин адвокаттық емтиханы (BAR) бойынша көрсеткіштері де салыстырмалы түрде жоғары. 2006 жылдың 12 шілдесінде Уриос колледжі университетке дейін көтерілгенін ресми түрде жариялады және қазір Fr. Saturnino Urios University (FSUU) деп аталады, ол Карагадағы алғашқы жергілікті университет. 1996–1997 оқу жылында мемлекеттік бастауыш мектептердегі оқушылардың сабаққа қатысу деңгейі 93,65% құрады. Мемлекеттік орта мектептердегі көрсеткіш 56% болды. Екі деңгейдегі мұғалім-оқушы арақатынасы 40 оқушыға 1 мұғалім стандартына сәйкес келді. Бастауыш және орта білім беру деңгейлеріндегі оқушылардың бітіру көрсеткіші сәйкесінше 66,23% және 68,93% болды, бұл төмен деп есептелді. 1996–97 оқу жылында орта білім беруді тастау көрсеткіші жоғары болды, әсіресе Бутуанда (9,5%) және Суригао Дель Сурда (7,8%). Бұл халықтың көп бөлігінің білімі бастауыш мектеп деңгейінде тоқтауының себебі болуы мүмкін.

The region's literacy rate of 93% in 1990 was marginally higher than the National Average of 92.57%. Supporting the education of the region in 1997 were the 1,478 public and 49 private elementary schools, 110 public and 71 private secondary schools, 26 secondary school annexes, and 7 vocational schools. The region has a total of 49 higher education institutions comprising 45 private Higher Education Institutions (HEIs) and 4 State Universities and Colleges (SUCs). Among the Higher Education Institutions, San Nicolas College (now St. Paul University Surigao and first university established in the entire region) is identified as the center for development in teacher education and the regional center for Gender and Development, it being the seat of Caraga Women's resources center. The Caraga State University (CSU) formerly known as Northern Mindanao State Institute of Science and Technology (NORMISIST), is among the 112 state funded universities and colleges in the Philippines. It is identified by the Commission on Higher Education (CHED) as the Center of Development (COD) in Information Technology, COD in Biology, and COD in Mathematics. It is the seat of the Caraga Center for Research in Environmental Management and Eco governance (CREME), formerly known as the Caraga Center for Environmental Studies and Management (CCESM), which acts as the focal point of capability building and coordination for environmental efforts in the region. The university, through the Caraga Center for Geo informatics (CCGeo), is also the lead implementing agency of the Geo SAFER Mindanao (Geo informatics for the Systematic Assessment of Flood Effects and Risks for a Resilient Mindanao), a research program that utilizes LiDAR data for mapping flood risk areas towards building a resilient Mindanao. CSU is producing Board Topnotchers in Forestry, Geodetic Engineering, Mining Engineering, and Agricultural Engineering, and has strengthened its research and innovation system through the years which resulted to its recent status as a Level IV State University, recognized by CHED as excellent in Teaching and Research. Father Saturnino Urios University, was founded by Caraga's most loved Spanish missionary, Fr. Saturnino Urios S. J. in 1990. The Commission on Higher Education (CHED) recognized Father Saturnino Urios University as one of the best schools in the region producing top notchers in national board examinations in Nursing, Engineering, and Accountancy. Its performance in the Licensure Examinations for Teachers (LET) and the Philippine Bar (BAR) is also relatively high. On July 12, 2006, Urios College formally announced its elevation into a university and is now renamed Fr. Saturnino Urios University (FSUU), the first home grown university in Caraga. For the school year 1996–1997, the participation rate for public elementary schools was 93.65%. Public secondary schools registered a lower rate, 56%. The teacher to pupil ratios for both levels were within the standard of one teacher per 40 pupils. Cohort survival rates were considered low for both the elementary and secondary levels at 66.23% and 68.93%, respectively. For the school year 1996–97, dropout rate at the secondary level was high, especially in Butuan (9.5%) and Surigao Del Sur (7.8%). This can be one of the causes why the majority of the population finished only up to the elementary school level.

Денсаулық сақтау және тамақтану

1992-1997 жылдар аралығында ана өлім-жітімінен басқа барлық маңызды денсаулық көрсеткіштері төмендеу үрдісін көрсетті. Туылу көрсеткіші 1992-1996 жылдардағы бес жылдық орташа көрсеткіштен 21,02-ден 1997 жылы 18,71-ге дейін төмендеді. Өлім-жітімнің жалпы көрсеткіші де 1992-1996 жылдардағы орташа көрсеткіштен 3,60-тан 1997 жылы 3,0-ға дейін азайды. Сәбилер өлімі 1992-1996 жылдары 1,33-тен 1997 жылы 1,56-ға дейін өсті. 1992 жылдан 1997 жылға дейінгі аурудың негізгі себептері жұқпалы аурулар болды, олардың көрсеткіштері әр 1,000,000 халыққа шаққанда пневмония (836,30-дан 1,200,23-ке дейін), диарея (1,059,40-тан 1,133,11-ге дейін), тұмау (655,36-дан 926,74-ке дейін) және безгек (216,80-ден 366,5-ке дейін) ауруларында өсімді көрсетті, қалғандары төмендеді. Өлім-жітімнің негізгі себептері ретінде жүрек-қан тамырлары аурулары мен қатерлі ісіктер сияқты өмір салтына байланысты аурулар көшбасшылыққа ие, олар жұқпалы аурулардың орнын басып отыр. Аймақ шистосомоз және безгек сияқты эндемиялық аурулармен күресуде. Соңғы үш жылда таралуы аздап төмендегенімен, Карага шистосомоз бойынша екінші орында, ал безгек бойынша алтыншы орында тұр. Денсаулықтың нашарлау деңгейі 49,25% құрады, оның ішінде 34,05% -ы жеңіл салмақ жетіспеушілігі, 11,66% -ы орташа салмақ жетіспеушілігі, 1,43% -ы ауыр салмақ жетіспеушілігі және 3,60% -ы артық салмақпен сипатталады. 1995 жылғы халық санауы бойынша аймақ тұрғындарының өмір сүру ұзақтығы ерлер үшін 65,73 жас, әйелдер үшін 70,98 жас болды. 1997 жылы аймақта 62 аурухана болды, оның 35-і мемлекеттік, 27-сі жекеменшік. 27 жекеменшік аурухананың 20-сы біріншілік, 4-і екіншілік және 3-і үшіншілік деңгейдегі. 35 мемлекеттік аурухананың 18-і біріншілік, 14-і екіншілік және 3-і үшіншілік деңгейлі. 73 негізгі медициналық орталық, 489 барангайлық медициналық бекет болды, онда 76 дәрігер, 147 медбике, 35 медициналық технолог, 45 стоматологтардың көмекшісі, 52 стоматолог, 608 акушер және 137 санитарлық инспектор жұмыс істеді. Бұлардың барлығы 1991 жылғы жергілікті өкімет туралы кодекске сәйкес жергілікті билік органдарына берілді.

Әлеуметтік қамқорлық қызметтер

1996 жылы Карагада 1619 әлеуметтік қызмет көрсету мекемесі болды, оның 1238-і күндізгі күтім орталықтары; 8-і – қарттар орталығы; 3-і – артықшылықтары шектеулі әйелдердің өнімділік дағдыларын арттыру орталығы (PSCBDW); ал әрқайсысынан 1-ден балалар оқу және ресурстық орталығы, әйелдер орталығы, қыздарға арналған үй, жастардың аймақтық оңалту орталығы, Lingap орталығы, Balay Silongan, зорлық-зомбылыққа ұшыраған балалар мен әйелдерге арналған асырау үйі және психикалық денсаулығын жақсартуға мұқтаж науқастарға арналған жартылай үй болды. Қоғамдық деңгейдегі қызметтердің тек PSCBDW-ны DSWD басқарады, ал қалғандары жергілікті өкімет органдарының басқаруында.

Тұрғын үй

1990 жылы аймақтың тұрғын үй жағдайы ерекше болды. Басқа аймақтарда тұрғын үй тапшылығына шағымданып дабыл қақса, Агусан-дель-Норте және Суригао-дель-Нортеде көптеген үйлер бос тұрды. Дегенмен, қолда бар статистикада жаңартуға жарамсыз үйлердің саны мен қазіргі тұрғын үй дефицитінің шамасы көрсетілмеген. Қазіргі таңда Бутуан және Суригао қалалары, сондай-ақ басқа да муниципалитеттер урбанизация салдарынан пайда болған шаруашылықтардың көбеюі сияқты тұрғын үй мәселелерінен зардап көріп отыр.

Жолдар мен көпірлер

Карага аймағында бүкіл Минданао аралындағы бірінші және жалғыз кабельдік көпір – Бутуандағы Макапагал көпірі орналасқан. Ол Агусан өзені арқылы Бутуан айналма жолын жалғастырады. Аймақ көршілес аймақтардың ірі орталықтарымен Давао, Кагаян-де-Оро және Суригао қалаларынан өтетін Махарлика тас жолы арқылы байланысқан. Облыстар бетонды жолдармен байланысты, тек Суригао-дель-Сурдың шамалы бөлігіндегі кейбір учаскелер толық бетонмен жабылмаған және аяқталуға жақын. Аймақтағы жолдардың жалпы ұзындығы 7 515,596 км. 1995 жылғы мәліметтер бойынша жол тығыздығы 0,3988 құрады. Аймақтағы ұлттық жолдардың ұзындығы 1 325,558 км, ал қалалық және провинциялық жолдардың ұзындығы 1 289,774 км. Аймақ бойынша муниципалдық жолдардың жалпы ұзындығы 696,46 км. Аймақтағы көпірлердің жалпы ұзындығы 23 775,49 метрді құрайды. Суригао-дель-Норте және Суригао-дель-Сурдағы көпірлердің ең ұзын бөліктері сәйкесінше 9 288,520 м және 7 853,4 м. "Шығыс-Батыс бойлық жолы" жобасы XIII аймақ пен Солтүстік Минданао арасындағы аймақтық байланыстың маңызды бөлігі болып табылады. Ол экологиялық туризм, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және ішкі сауданы дамытуға септігін тигізеді деп күтілуде. Бұл жоба шалғайдағы елді мекендердің тұрғындары үшін қолайлы бағыттарды ашады, осылайша олардың экономикалық өсуіне көмектеседі.

Теңіз порттары мен әуежайлар

Висайялар мен Лусонға құрлық арқылы қатынау қақпасы ретінде, аймаққа теңіз арқылы, көршілес Оңтүстік Лейте провинциясын байланыстыратын Суригао қаласындағы Верано порты мен Липата паром терминалы арқылы кіруге болады. Басқа терминал порттары – Сиаргаодағы Дапа (Суригао дель Норте), Динагат аралдарындағы Сан-Хосе, Суригао дель Сурдағы Тандаг және Бислиг, сондай-ақ Агусан дель Нортедегі Насипит порты. Бұрын Суригао қаласы мен Себу қаласы арасында күн сайын жылдам паромдар қатынайтын. Аймақтың түрлі муниципалитеттері мен қалаларында жеке порттар да бар, бірақ осы 42 порттың тек үшеуі ғана жұмыс істейді. Аймаққа Манила мен Себу қалаларына және кері бағытта коммерциялық рейстермен қызмет көрсетіледі, олар Суригао дель Нортедегі Бутуан, Суригао және Сиаргао әуежайлары, сондай-ақ Суригао дель Сурдағы Тандаг әуежайы арқылы іске асырылады. Бислиг әуежайы бұрын коммерциялық рейстерге қызмет көрсеткен, бірақ оның жұмысы тоқтатылды. Агусан дель Сур және Динагаттағы жаңа әуежайлардың коммерциялық пайдалануға жарамдылығы зерттеп отыр. Аймақта тағы алты жеке меншік әуежай бар, олардың ішінде Суригао қаласындағы Нонок аралында орналасқан PHILNICO әуежайы бар. Порттар мен әуежайлар аймақтың ішіндегі және сыртындағы провинцияларды байланыстыратын жол желілерімен қамтамасыз етілген.