Ресейдегі Изборск ауылының тарихы

Кіріспе

Изборск (Изборск) – Ресейдегі Псков облысының Печорск ауданындағы ауыл. Бұл жерде Батыс Ресейдің ең ежелгі және әсерлі бекіністерінің бірі сақталған. Ауыл Псковтің батысында және Ресей-Эстония шекарасының шығысында жатыр.

Тарих

Орыс шаңырағының жылнамасына сәйкес, 862 жылдан 864 жылға дейін қала Рюриктің бауыры Трувордың ордасы болған. Оның жерлеу моласы кейде туристерге көрсетілсе де, айналасындағы ұзын қоршаулардың археологиялық қазбаларында варягтардың қонысының іздері табылмады, бұл Изборск ертедегі кривичтердің маңызды орталығы болғанын көрсетеді. Славян жылнамаларында қала туралы келесі мәлімет 1233 жылға жатады, осы жылы оны Ливониялық Бауырлар Ордені басып алған. 1330 жылы Псковтың басқарушысы Шелога Жеравия төбесінде Изборск бекінісін салған. 1348 жылы Изборскі қоса, Псков Республикасы Новгород Республикасынан бөлініп шықты. 1399 жылы ол Мәскеулік князьдіктің билеу орынына айналды. 16 ғасырдың соңында Изборск Солтүстік-Батыс Ресейдің шекарасын жаудан қорғайтын шағын, бірақ стратегиялық маңызды бекіністердің бірі болды. Бекіністі алу өте қиын болғандықтан, 1569 жылы шағын литвалық полкі оны басып алғаны Иван Қорқынышты зор қысымға салды. Бекіністі алудың оңайлығы мен күмәнді жағдайлары бұрыннан паранояға шалған Иванды алаңдатты. Түн ортасында, опричник кейпіндегі орыс сатқыны Тетерин опричнина атынан қала қақпаларын ашуға бұйрық берді, бұл жау полкіне қамалға еніп, оны басып алуға мүмкіндік берді (алайда, Изборск қаласы опричнина басқаруына бағынған аймақ ретінде тізілмеген). Иван қаланы оңай қайтарып алғанымен, алғашқы тұтқындауға қатысқан сатқындық пен сөз байласу оны Изборск патша хатшысының көмекшілерін, сондай-ақ айналасындағы бекіністердің хатшыларын жазалауға мәжбүр етті. Елде наразылық пен көңілсіздік күшейген кезде Иван басқа қалалар да Изборсктей опасыздыққа барады деп қорқып отырды. Қаланың Новгород пен Псков қалаларына жақын орналасуы және Тетериннің қастандығына Новгород канцеляриясының күмәнді қатысы, қалаға сенімсіздік пен опасыздық күдігін тудырды. Псковты қоршау кезінде (1581) Изборск литва әскерлері басып алды, бірақ Ям-Запольский бітімінен (1582) кейін Ресей патшалығына қайтарылды. Ұлы Солтүстік соғысынан кейін Изборск Ресейдің батыс шекаралық бекінісі болмай қалды. 1708 жылы ол жаңадан құрылған Санкт-Петербург губернаторлығына (1710 жылға дейін Ингерманланд губернаторлығы деп аталды) қосылды, онда ол Псков провинциясындағы уезд орталығы ретінде тізілді. 1727 жылы Псков провинциясының барлығы Новгород губернаторлығына берілді, кейіннен ол үлкен Псков губернаторлығының бір бөлігіне айналды, онда Изборск 1920 жылға дейін қала ретінде саналды. 1920 жылы Тарту шарты бойынша Ресей-Эстония мемлекеттік шекарасы Изборскінің шығысына жылжыды, осылайша қала Эстонияның құрамына кірді. 1940-1945 жылдары қала Эстон КСР-нің құрамында болды (1941-1944 жылдары нацистік оккупация астында). 1945 жылы Ресей-Эстония шекарасы 1918 жылға дейінгі Ливония мен Псков губернаторлығы арасындағы шекараға ұқсату үшін қайта анықталды, нәтижесінде Изборск Ресейдің Псков облысында қалды.

According to the Russian Primary Chronicle, the town was the seat of Rurik's brother Truvor from 862 to 864. Although his burial mound is still shown to occasional tourists, archaeological excavations of long barrows abounding in the vicinity did not reveal the presence of the Varangian settlement at the site, which indicates that Izborsk was an important centre of the early Krivichs. The next mention of the town in Slavonic chronicles dates back to 1233, when the place was captured by the Livonian Brothers of the Sword. In 1330, the Pskov posadnik Sheloga constructed the Izborsk fortress on the top of Zheravya hill. In 1348, the Pskov Republic, which included Izborsk, separated from Novgorod Republic. In 1399, it became a viceroyalty of Muscovy. In the later 16th century, Izborsk was one of the smaller but strategically important fortresses that protected the northwestern Russian borders from invasion. The fortress was supposed to be impregnable and so the seizure of it in 1569 by a small Lithuanian regiment came as such a shock to Ivan the Terrible. The relative ease and the suspicious circumstances of the seizure of the fortress deeply troubled the already paranoid Ivan. In the dead of night, Teterin, a Russian turncoat disguised as an oprichnik, ordered the gates of the town be opened in the name of the oprichnina, which allowed the enemy regiment to enter and overtake the fortress (the town of Izborsk, however, was never listed as territory in which oprichnina governance applied). Though Ivan managed to retake the city with little difficulty, the treachery and the conspiracy involved in the original seizure led him to order the executions of the assistant crown secretaries of Izborsk, as well as the secretaries of the surrounding fortresses. With rumours of disaffection and growing discontent throughout the country on the rise, Ivan feared that other cities would soon follow the treasonous example of Izborsk. The proximity of the town to the cities of Novgorod and Pskov, coupled with the questionable implication of Novgorod's chancery administration in Teterin's plot, threw suspicion of treachery and defection onto the already distrusted city. During the Siege of Pskov (1581), Izborsk was captured by the Lithuanian troops, but after the Truce of Yam Zapolsky (1582) handed over to the Tsardom of Russia. After the Great Northern War, Izborsk ceased to be a western borderline fortress of Russian. In 1708, it joined the newly established Governorate of Saint Petersburg (until 1710 called Ingermanland Governorate), where it was listed as the centre of uyezd in the Pskov Province. In 1727, all of Pskov Province was transferred to the Novgorod Governorate and was later transformed into a part of the larger Pskov Governorate, where Izborsk was listed as a town until 1920. In 1920, according to the Treaty of Tartu, the Russian–Estonian state boundary went east of Izborsk and so the town became part of Estonia. From 1940 to 1945, the town remained within the Estonian SSR (1941–1944 under Nazi occupation). In 1945, the Russian Estonian border was redefined to resemble the pre 1918 borders between the Livonia and Pskov Governorate, leaving Izborsk with the Pskov Oblast of the Russian SFSR, now the Russian Federation.

Қалқа

Трувордың городищесі – бұл қамалдан солтүстікке қарай шамамен жарты километр жерде орналасқан, VII ғасырдың соңы мен VIII ғасырдың басында пайда болған және X-XI ғасырларда екі есеге кеңейген елді мекен. Ол Изборск қамалының алдындағы орны болды, оның еменнен жасалған қабырғасы кейіннен 12 ғасырда 3 метр биіктігінде және 3 метр енінде тасқа ауыстырылды. Үлкен сыйымдылықты қамтамасыз ету үшін 1303 жылы Изборск қамалы Жеравия ("Кран") төбесіндегі қазіргі орнына көшірілді, ал сыртқы жиегінде Луковка мұнарасы 13 метр биіктігінде және 9,5 метр диаметрінде тастан салынды. Қайта жөндеу және археологиялық жұмыстар әлі де жүріп жатыр. Қамалда жанында тас кресттер мұражайы орналасқан. Трувордың городищесі көбінесе қираған болса да, қабырғаның шағын бөлігі бүгінге дейін сақталған.