Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Келісімнің кітабы
Book of the New Testament
Жоханның үшінші хаты – Жаңа Келісімнің және жалпы христиандық Киелі кітаптың соңғы үшінші кітабы. Ол Жохан Ізгі хабаршыға жатқызылады, дәстүр бойынша оның Жохан Ізгі хабарының және басқа екі хатының авторы деп есептеледі. Жоханның үшінші хаты – «ақсақалдың» (пресвитердің) Гай есімді адамға жіберген жеке хат. Онда ол Деметрий басқаратын христиандар тобын ұсынады, олар Гай тұратын аймақта жақсы жаңалықты уағыздау үшін келген. Хаттың мақсаты – Гайды қолдау және нығайту, сондай-ақ хат авторымен ынтымақтасудан бас тартатын Диотрепке қарсы ескерту. Алғашқы шіркеу әдебиетінде бұл хатқа еш сілтеме жоқ, алғашқы айғау біздің заманымыздың үшінші ғасырының ортасында пайда болды. Бұл құжаттардың жетіспеуі, әдетте хаттың өте қысқа болуына байланысты, шіркеудің алғашқы жазушыларын оның түпнұсқалығына күдік тудырды. 5 ғасырдың басына дейін ол Жоханның басқа екі хатымен бірге канонға қабылданды. 3 Жоханның тілі Жохан Ізгі хабарының тілімен үйлеседі, ол шамамен 90 жылға дейін дабылған, сондықтан хат бірінші ғасырдың соңында жазылған болуы мүмкін. Алайда, басқалар бұл көзқарасқа қарсы тұрады, мысалы, ғалым Джон А. Т. Робинсон 3 Жоханды шамамен 60-65 жылдарға жатқызады. Жазылған орны белгісіз, бірақ дәстүр бойынша ол Ефесте болған. Бұл хат Жаңа Келісімнің ең көне қолжазбаларында кездеседі және мәтінінде маңызды қарама-қайшылықтар мен мәтіндік нұсқалар жоқ.
The Third Epistle of John is the third to last book of the New Testament and the Christian Bible as a whole, and attributed to John the Evangelist, traditionally thought to be the author of the Gospel of John and the other two epistles of John. The Third Epistle of John is a personal letter sent by "the elder" (the presbyter) to a man named Gaius, recommending to him a group of Christians led by Demetrius, which had come to preach the gospel in the area where Gaius lived. The purpose of the letter is to encourage and strengthen Gaius, and to warn him against Diotrephes, who refuses to cooperate with the author of the letter. Early church literature contains no mention of the epistle, with the first reference to it appearing in the middle of the third century AD. This lack of documentation, though likely due to the extreme brevity of the epistle, caused early church writers to doubt its authenticity until the early 5th century, when it was accepted into the canon along with the other two epistles of John. The language of 3 John echoes that of the Gospel of John, which is conventionally dated to around AD 90, so the epistle was likely written near the end of the first century. Others contest this view, such as the scholar John A. T. Robinson, who dates 3 John to c. AD 60–65. The location of writing is unknown, but tradition places it in Ephesus. The epistle is found in many of the oldest New Testament manuscripts, and its text is free of major discrepancies or textual variants.
Мазмұны
Жоханның 3-хатында нақты айқындалған ешқандай ілім жоқ, ол тікелей жеке хат. Бірақ, басты тақырыбы – қонақжайлылықтың маңыздылығы, әсіресе жақсы жаңалықты таратумен айналысқан адамдарға қатысты. Жоханның үшінші хаты – сөздер саны бойынша Киелі кітаптағы ең қысқа кітап, бірақ 2-хатта тармақтар саны аз. 3 Иоаннның сындық SBL грек жаңа өсиеті мәтінінде 15 тармақ, ал Textus Receptus-та 14 тармақ бар. Бұл – Жаңа өсиетте "Иса" немесе "Мәсіх" аттарын қамтымайтын жалғыз кітап. Грек тіліндегі түпнұсқада 7-тармақта қолданылған Ὀνόματος (Onomatos) сөзі көбінесе "Ат" деп аударылады және "Исаның аты"-на сілтеме жасайды, бірақ мәтінде "Иса" немесе "Мәсіх" деп тікелей айтылмаған.
There is no doctrine laid out in 3 John, which is strictly a personal letter, but the overall theme is the importance of hospitality, especially when it comes to men who were working to spread the gospel. Third John is the shortest book of the Bible by word count, though 2 John has fewer verses. 3 John has 15 verses in the critical SBL Greek New Testament text, or 14 in the Textus Receptus. It is the only New Testament book which does not contain the names "Jesus" or "Christ". The original Greek uses the term Ὀνόματος (Onomatos, verse 7) generally translated "Name" and referring specifically to the "Name of Jesus", but the text does not say "Jesus" or "Christ".
Қош келдіңіздер және таныстыру
Хат Гай есімді ер адамға жазылған. Гайдың бай адам болғаны көрінеді, себебі хат авторы, өзін тек "Қарлығаш" деп таныстырған, оған қысқа мерзімге саяхаттап жүрген уағыздаушыларды қабылдаудың үлкен қиындық тудырмайтынын ойлаған. Қарлығаш Гайды сенімге келтірген болуы мүмкін, өйткені ол Гайды "баласы" деп атайды.
The letter is written to a man named Gaius. Gaius seems to have been a wealthy man, since the epistle's author, who identifies himself only as "the Elder", did not think it would impose unduly on him to host some traveling preachers for a short time. The Elder may have converted Gaius, since he calls Gaius his "child" in the faith.
2-аят
Жақын адамым, сенің барлық ісіңде гүлденуге және жаның гүлденгендей денсаулықта болуыңа тілектеспін. Автордың Гайға жанын гүлденгендей материалдық жағдайының да гүлденуін тілеген бұл аят, өркендеушілдік Евангелиясының ілімдерінде жиі дәлел ретінде қолданылады; аталған Евангелияға қарсылар бұл аятты тек қана жақсы тілек деп есептейді.
Beloved, I pray that you may prosper in all things and be in health, just as your soul prospers. This verse, where the author wishes material prosperity upon Gaius similar to the prosperity of his soul, is a commonly used proof text within prosperity gospel teachings; opponents of the prosperity gospel consider the verse to be little more than well wishing.
Миссионерлер
Ақсақал хатты жалғастырып, Гайды адалдығы мен меймандостығы үшін мақтайды. «Бауырлар» – бұл Исаның Марқ 6:8–9-дағы пәрменіне сәйкес, ешқандай ақшасыз жолға шыққан иман бауырлары немесе миссионерлер. Содан кейін Ақсақал Гайдан бауырлардың сапарына көмектесуін сұрайды. 9-тармақта Ақсақал Диотрефтің келісімсіздік тудырған қауымға жазған бұрынғы хатынан айтады және ол қауымға барып, Диотрефпен сөйлесуді жоспарлап отырғанын мәлімдейді. Гай «қауымды» жақсы біледі, бірақ ол оның мүшесі болмауы мүмкін, әйтпесе Ақсақал Диотрефтің іс-әрекеттері туралы оған түсіндірудің қажеті болмас еді. Көптеген ғалымдар Ақсақалдың еске салған хатын 2 Жоханмен байланыстырмайды, себебі 3 Жохан 2 Жоханда сипатталған доктриналық дауға ешқандай сілтеме жасамайды және Ақсақал бұл жерде бұрынғы ұсыным хатты айтады. Алайда, Джон Пейнер Ақсақалдың сөздері шын мәнінде 2 Жоханға қатысты деп санайды, өйткені 2 Жохан 9 мен 3 Жохандағы меймандостық тақырыбы арасында ортақ нәрселер бар. Ақсақал осы бөлімді Гайға арналған келісіммен аяқтайды: «Жақсы көретінім, жамандыққа еліктеме, жақсылыққа елікте. Жақсылық жасайтын Құдайдан, жамандық жасайтын Құдайды көрген емес». Бұл нұсқау 1 Жоханның бірнеше аяттарын (2:3–5, 3:4–10, 4:7) еске салады.
The Elder continues the letter by commending Gaius for his loyalty and his hospitality towards a group of traveling "brothers". The "brothers" are brothers in the faith or missionaries, who in accordance with Jesus's command in Mark 6:8–9 have set out on a journey without any money. The Elder then goes on to request that Gaius provide for the brothers to continue their journey. In verse 9 the Elder mentions a previous letter which he has written to the church which was suppressed by Diotrephes, and says that he intends to visit the church and to confront Diotrephes. "The church" is apparently known to Gaius, but he is likely not a member of it, since otherwise the Elder would not need to provide him with information about Diotrephes's activities. Most scholars do not connect the letter the Elder mentions with 2 John, since 3 John does not contain any reference to the doctrinal controversy described in 2 John, and argue that the Elder is here referring to a previous letter of recommendation. John Painter, however, argues the Elder is in fact referring to 2 John, since there is overlap between 2 John 9 and the theme of hospitality in 3 John. The Elder closes this section with an entreaty to Gaius: "Beloved, do not imitate evil but imitate good. Whoever does good is from God; whoever does evil has not seen God." This injunction is reminiscent of several passages in 1 John (2:3–5, 3:4–10, 4:7).
Соңғы сәлемдесулер мен қорытынды
12-тарауда Димитрий есімді тағы бір адам туралы айтылады, ол Апостолдар Конституциясы VII.46.9 бойынша Иоаннның Филадельфия (қазіргі Амман, Иордания) епископы ретінде тағайындалған. Димитрий бұл хатта бұрын талқыланған миссионерлер тобының мүшесі болған болуы мүмкін, ал 3 Иоаннның хаты Гайға Димитрий туралы ұсыныс хат ретінде қызмет етуі мүмкін. Жабылу аяты, "Сендерге амандық болсын. Достар сәлемдесіп тұр. Достарға жеке-жеке сәлем жеткізіңдер", заманауи хат-хабарға тән, ал "Сендерге амандық болсын" деген сәлем христиандардың яхудилерден қабылдаған сәлемі.
Verse 12 introduces another man named Demetrius, who according to the Apostolic Constitutions VII.46.9 was ordained by John as bishop of Philadelphia (now Amman, Jordan). Demetrius was probably a member of the group of missionaries discussed earlier in the letter, and 3 John likely serves as a recommendation letter to Gaius about Demetrius. The closing verse, "Peace be to you. The friends greet you. Greet the friends, one by one", is typical of contemporary correspondence, with "Peace be to you" a greeting adopted by Christians from the Jews.
Авторлығы
3 Жохан кітабы, әлдеқайда анық, 2 Жохан кітабын жазған автордың туындысы, және ықтимал, 1 Жохан кітабы да соның жазуынан. Бұл автор Жақияның өзі немесе басқа біреу болуы мүмкін, мысалы, Пресвитер Жақия. Бірақ, ғалым К.Х. Доддтың айтуынша, "егер осы хаттардың аты-жөні белгісіз авторды таныс тұлғамен сәйкестендіруге тырыссақ, бізде тек болжамдар ғана болады". 2 және 3 Жохан кітабтарында көптеген ортақ белгілер бар. Екеуі де сол дәуірдегі жеке хаттардың форматын сақтайды; екеуінде де автор өзін "Пресвитер" деп таныстырады, яғни "ақсақал"; және екеуі де қонақжайлылық және шіркеу ішіндегі келіспеушіліктер туралы мәселелерді қамтиды. Олардың ұзындығы да шамалы, себебі екеуі де бір папирус парағына сыйып жазылуы мүмкін. Бұл факторлар 2 және 3 Жохан кітабтарының тығыз байланысын көрсетеді, бірақ 2 Жохан кітабы 3 Жоханға қарағанда 1 Жоханмен күштірек байланысты. Дегенмен, аз ғалымдар 2 және 3 Жохан кітабының ортақ авторлық екеніне қарсы пікір білдіреді, ал Рудольф Бультманн 2 Жохан кітабын 3 Жоханға негізделген жалған деп санайды. Егер 3 Жохан кітабын апостол Жохан жазған болса, Диотрефтің оған қарсылығы таңғаларлық, өйткені ерте шіркеуде апостолдарға үлкен құрмет көрсетілген. Хаттың авторлығына қатысты тағы бір мүмкін көзқарас Папиас Иераполистің жазған және Евсевий келтірген фрагменттен туындайды, онда "Пресвитер Жохан" есімді адам туралы айтылады. Алайда, осы тұлға туралы басқа ештеңе белгілі болмағандықтан, оны 3 Жохан кітабының авторы деп сеніммен айтуға болмайды.
3 John was almost certainly written by the same author who wrote 2 John, and likely 1 John as well. This individual may have been John the Evangelist himself or someone else, perhaps John the Presbyter, though according to scholar C. H. Dodd, "If we attempt to identify the anonymous author of these epistles with some known individual, we have little but surmise to go on." There are many similarities between 2 and 3 John. Both follow the format of other personal letters of the era; in both the author self identifies as "the Presbyter", a term which literally means "the elder"; and both deal with themes of hospitality and conflict within the church. They are also extremely similar in length, probably because they were both written to fit on one papyrus sheet. These considerations indicate a close affinity between 2 and 3 John, though 2 John is more strongly connected with 1 John than it is with 3 John. A minority of scholars, however, argue against common authorship of 2 and 3 John, and Rudolf Bultmann held that 2 John was a forgery based on 3 John. If 3 John was written by John the Apostle, however, it is strange that Diotrephes would oppose him since the apostles were highly respected in the early church. One possible alternative view of the epistle's authorship arises from a fragment written by Papias of Hierapolis and quoted by Eusebius which mentions a man named "the Presbyter John". However, since nothing else is known of this individual it is not possible to positively identify him as the author of 3 John.
Жазу күні мен орны
Жоханның үш хаты да бір-бірінен бірнеше жылдың арасында жазылған болуы мүмкін, ал ішкі дәлелдер олардың Жохан Жақын хабарынан кейін жазылғанын көрсетеді, осылайша оларды бірінші ғасырдың екінші жартысына жатқызады. Бұл мерзімдеме олардың гностикалық және доцетикалық ілімдерге қарсылығымен түсіндіріледі, себебі олар Исаның толық адам екенін жоққа шығарды және бірінші ғасырдың соңында күшейе бастады. Додд хаттардың 96 және 110 жылдары аралығында жазылғандығын айтады, хаттарда қудалау туралы ешқандай сілтеме болмауының себебін Рим императоры Домицианның қатал билігінен (б.з. 81–96) кейін жазылған болуымен түсіндіреді, себебі оның христиандарды қудалауы «Аян кітабының» жазылуына себеп болған болуы мүмкін. Алайда, Додд олар Домициан заманына дейін де жазылған болуы мүмкін дейді, егер автор Исаның тікелей шәкірті болса. Маршалл 60-90 жылдар аралығын ұсынады. Ренсбергер шамамен 100 жылға жатқызады, егер Жохан Жақын хабары 90 жылдары жазылған болса, онда хаттар одан кейін жазылған болуы керек деп есептейді. Хаттар авторлықтың орны туралы мәлімет бермейді, бірақ олардың ең ерте цитаталары (Поликарп, Папиас және Ириней еңбектерінде) Кіші Азия провинциясынан келгендіктен, хаттар да Азияда жазылған болуы мүмкін. Әдетте, шіркеу дәстүрі оларды Ефес қаласында орналастырады.
All three letters of John were likely written within a few years of each other, and internal evidence indicates that they were written after the Gospel of John, placing them in the second half of the first century. This dating makes sense given their allusions and opposition to Gnostic and docetic teaching, which denied the full humanity of Jesus, and which was gaining ascendancy at the end of the first century. Dodd argues for a date between 96 and 110 A. D., concluding from the absence of references to persecution in the letters that they were probably written after the harsh reign (AD 81–96) of the Roman emperor Domitian, whose persecution of Christians seems to have prompted the writing of the Book of Revelation. Dodd notes, however, that they could have been written in the pre Domitian era, which is likely if the author was a personal disciple of Jesus. Marshall suggests a date of between the 60s and 90s. Rensberger suggests a dating of around 100, assuming that the Gospel of John was written in the 90s and the letters must have followed after. The letters do not indicate the location of authorship, but since the earliest quotations of them (in the writings of Polycarp, Papias, and Irenaeus) come from the province of Asia Minor, it is likely that the epistles were also written in Asia. Church tradition typically places them in the city of Ephesus.
Қолжазбалар
3 Жаңа Келісімнің көптеген ежелгі қолжазбаларында 3 Жохан сақталған. Грек тіліндегі ірі унциалды кодекстердің ішінде Синай, Александрин және Ватикан кодекстері Жоханның үш хатын қамтиды, ал Эфраимдік қайта жазылған кодекс 1 Жохан 1:1–4 жазбаларымен бірге 3 Жохан 3–15-ті қамтиды. Беза кодексі католик хаттарының көп бөлігін жоғалтса да, 3 Жохан 11–15 латын тіліне аудармада бар. Грек тілінен өзге тілдерде "Вулгата", сахид, армян, филоксен сириялық және эфиопиялық нұсқалары үш хаттың барлығын қамтиды. Әртүрлі көшірмелер арасында едәуір қиындықтар немесе айырмашылықтар жоқ, яғни түпнұсқа мәтінді анықтауға қатысты күмән өте аз.
3 John is preserved in many of the old manuscripts of the New Testament. Of the Greek great uncial codices, codices Sinaiticus, Alexandrinus, and Vaticanus contain all three Johannine epistles, while Codex Ephraemi Rescriptus contains 3 John 3–15 along with 1 John 1:1–4. Codex Bezae, while missing most of the Catholic epistles, contains 3 John 11–15 in Latin translation. In languages other than Greek, the Vulgate and the Sahidic, Armenian, Philoxenian Syriac, and Ethiopian versions contain all three epistles. Between the different copies there are no major difficulties or differences, meaning that there is very little doubt over determining the original text.
Каноникалық тарих
Иоанн хаттары мен Поликарп және Папиас еңбектері арасында кейбір күмәнді ұқсастықтар бар, бірақ хаттарға ең алғашқы нақты сілтемелер екінші ғасырдың соңына таман пайда болады. Ириней «Adversus Haereses» 3.16.8 (шамамен 180 жылы жазылған) еңбегінде 2 Жохан 7 және 8-інші аяттарын, ал келесі сөйлемде 1 Жохан 4:1, 2-ші аяттарын келтіреді, бірақ 1 және 2 Жоханды ажыратпайды; ол 3 Жоханнан үзінді келтірмейді. Мұраториандық канонда тек Жоханның екі хаты айтылған сияқты, бірақ оны үш хатқа қатысты деп түсіндіруге де болады. Тертуллиан, 215 жылы қайтыс болған, 1 Жохан хатынан кеңінен үзінді келтіреді, ал Александриялық Климент, 1 Жоханды келтіруден бөлек, «Adumbrationes» еңбегінде 2 Жоханға түсініктеме жазған. Иоаннның үш хаты да Афанасийдің 39-шы мерекелік хатында, Гиппо синодында және Карфаген кеңесінде (397) мойындалды. Сонымен қатар, Дидим Соқыр барлық үш хатқа түсініктеме жазды, бұл V ғасырдың басында оларды біртұтас қарастырғанын көрсетеді. Сол сияқты, Оригеннің шәкірті Александриялық Дионисий «Жоханның екінші немесе үшінші хаты» бар екенін білген. Осы шамада 3 Жохан Солтүстік Африкада белгілі болған деп есептеледі, себебі ол Карфагеннің жетінші кеңесі шығарған «Sententiae Episcoporum» еңбегінде айтылған. Дегенмен, Евсевий 3 және 2 Жоханды «көпшілікке танымал және мойындалған» деп сипаттағанына қарамастан, олардың сенімділігіне күмән келтірген. Евсевий Ізгі хабар мен хаттарды елші жазды деп сенсе де, 2 және 3 Жохан хаттарының авторына деген күмән оларды даулы етуге себеп болған болуы мүмкін. IV ғасырдың соңына қарай 2 және 3 Жохан хаттарының авторы – Пресвитер, елші Жоханнан өзге адам деп есептелді. Бұл пікірді Иероним жеткізгенмен, оны барлығы қабылдаған жоқ, өйткені Иероним өзі хаттарды елші Жоханға жатқызған.
There are some doubtful similarities between passages in the Johannine epistles and the writings of Polycarp and Papias, but the earliest definitive references to the epistles come from the late second century. Irenaeus in Adversus Haereses 3.16.8 (written c. 180), quotes 2 John 7 and 8, and in the next sentence 1 John 4:1, 2, but does not distinguish between 1 and 2 John; he does not quote from 3 John. The Muratorian Canon seems to refer to two letters of John only, though it is possible to interpret it as referring to three. 1 John is extensively cited by Tertullian, who died in 215, and Clement of Alexandria, in addition to quoting 1 John, wrote a commentary on 2 John in his Adumbrationes. All three Johannine epistles were recognized by the 39th festal letter of Athanasius, the Synod of Hippo and the Council of Carthage (397). Additionally Didymus the Blind wrote a commentary on all three epistles, showing that by the early 5th century they were being considered as a single unit. Similarly, Pope Dionysius of Alexandria, Origen's pupil, was aware of a "reputed Second or Third Epistle of John". Also around this time 3 John is thought to have been known in North Africa as it was referred to in the Sententiae Episcoporum produced by the Seventh Council of Carthage. There was doubt about the authority of 3 John, however, with Eusebius listing it and 2 John as "disputed books" despite describing them as "well known and acknowledged by most". Although Eusebius believed the Apostle wrote the Gospel and the epistles, it is likely that doubt about the fidelity of the author of 2 and 3 John was a factor in causing them to be disputed. By the end of the fourth century the Presbyter (author of 2 and 3 John) was thought to be a different person than the Apostle John. This opinion, although reported by Jerome, was not held by all, as Jerome himself attributed the epistles to John the Apostle.