Театр және актерлердегі ырымдар

Кіріспе

Актерлерге немесе театрға тән наным-сенімдер.

Театрға қатысты наным-сенімдер актерлерге немесе театрға тән болады.

Макбет

Уильям Шекспирдің "Макбет" пьесасының қарғыс атқандығы айтылады, сондықтан актерлер театр ішінде оның атын атаудан қашады (оның орнына "Шотландиялық пьеса" деген эвфемизм қолданылады). Актерлер спектакль алдында "Макбеттен" тіпті жолдарды, әсіресе Сиқыршылардың дұғаларын айтудан да сақтануы керек. Театрдан тыс және спектакльден кейін ғана пьеса туралы ашық сөйлесуге болады. Егер актер театр ішінде, спектакль кезінде болмаса, "Макбет" деген сөзді айтса немесе пьесадан үзінді келтірсе, ол қарғысты жою үшін міндетті түрде рәсім жасауы тиіс. Рәсім жергілікті дәстүрге қарай өзгеріп отыруы мүмкін: мысалы, театр ғимаратын немесе кем дегенде, аты аталған бөлмені тастап шығып, үш рет айналу, түкіру, қарғыс айту, содан кейін қайта кіруге рұқсат сұрап есікке соққы беру керек. Осы рәсімнің нақты түрі "Кейімхана" пьесасында және оның киноға бейімделуінде сипатталған. Аңыздың бір нұсқасы бойынша, пьесаның алғашқы қойылымы кезінде Леди Макбет рөлін ойнаған актер қайтыс болған, ал Шекспирдің өзі сол рөлді ойнауға мәжбүр болған. Бірақ бұл аңызға ешқандай нақты дәлел жоқ.

"Бір аяғыңды сындырып ал" мен "Бақыт тілеймін"

Америкада театрға біреуге "жақсы тілек" тілеу жамандыққа ұшырату деп есептеледі. Көрсетілімдерге дейін актерлер жиналып, бір-біріне жамандық тілеу немесе қарғыс айту арқылы жамандықты болдырмауға тырысады. "Аяғыңды сындыр" деген тілек "жақсы тілек" деген сөздің орнына қолданылады. Бұл тіркестің нақты шығу тегі белгісіз, бірақ ең танымал теориялардың арасында Аяқ сызығы теориясы (Перде теориясы деп те аталады), Шекспир теориясы (кейде Дәстүрлі теория деп те аталады) және Иілу теориясы бар. Австралиялық театр өнерінде "жақсы тілек" тілеуден аулақ болу қағидасы бар, бірақ оның орнына көбінесе "chookas!" деп айтады. Бұл кейбір бишілердің "аяғыңды сындыр" деген тілек сүйектердің сынуына себеп болуы мүмкін деген сенімінен туындаған болуы мүмкін. Бір ауызша әңгіме бойынша, труппаның бір мүшесі залдың толуын тексеріп отыратын. Егер орындар көп толмаса, артистер көрсетілімнен кейін нан жейтін. Егер театр толып кетсе, олар кешкі асқа "чок" – австралиялық сленгте тауық – жей алатын. Сондықтан, зал толық болса, артист "Шоук!" деп айтатын, кейін ол "Шокас!" деп қысқартылды. Қазір оны артистер көрсетілімге дейін, көрермендердің санына қарамастан қолданады, және бұл сәтті өту тілегі болуы мүмкін. Кәсіби бишілер бір-біріне "аяғыңды сындыр" деп тілек айтпайды, керісінше "Merde!" – француз тілінде "қоқыс" деген сөзді қолданады. Театр өкілдері де осы сөзді қабылдап, бір-біріне "merde" деп тілек айтуы мүмкін, немесе "аяғыңды сындыр" деген тілекпен бірге қолданады. Испан тілінде бұл тіркес "mucha" немесе "көптеген қоқыс" дегенді білдіреді. Бұл термин көліктің көрермендерді театрға жеткізген кезеңіне қатысты. Ойынның сәтті өткенін көру үшін театр алдындағы көшеге қарап тұру жеткілікті: көптеген аттың зәрі көптеген кареталардың көрермендерді тастап кеткенін көрсетеді. Опера әншілері "Toi toi toi" деген сөзді қолданады, бұл сөзді әдетте ағашқа үш рет соғып, сиқырды немесе қарғыстың әсерін жою үшін пайдаланады. Бір түсіндіру бойынша, "toi toi toi" үш рет түкірудің дыбыстық бейнесі болып табылады. Дәстүр бойынша сілекейде зұлым рухтарды қууға қабілетті күш бар деп есептеледі, және әртүрлі мәдениеттерде біреудің басына немесе иығына үш рет түкіру зұлым рухтарды қорғау үшін жасалатын әрекет болып саналады. Қазіргі еврей тілінде де "Tfu, tfu" (әдетте екі рет) деген сияқты дыбыстас сөз бар, оны кейбір еврей тілінде сөйлейтіндер орыс тілінен алған дейді. Бұл ырым болғанымен, оның практикалық маңызы да бар: театрдың сахна астындағы аймақ реквизиттермен және басқа да заттармен толы болғандықтан, толығымен қараңғы кеңістікке кірген адам шамды іздеу кезінде жарақат алуы мүмкін.

In America, it is considered bad luck to wish someone "good luck" in a theatre. Prior to performances, it is traditional for the cast to gather together to avert the bad luck by wishing each other bad luck or cursing, the expression "break a leg" replaces the phrase "good luck". The exact origin of this expression is unknown, but some of the most popular theories are the Leg Line Theory (also known as the Curtain Theory), the Shakespearean Theory (also sometimes referred to as the Traditional Theory), and the Bowing Theory. In Australian theatrical circles saying "good luck" is also avoided, but the replacement is often "chookas!" This may be due to the belief among some dancers that saying "break a leg" may actually result in broken bones. According to one oral tradition, one of the company would check audience numbers. If there were not many in the seats, the performers would have bread to eat following the performance. If the theatre was full they could then have "chook" —Australian slang for chicken— for dinner. Therefore, if it was a full house, the performer would call out "Chook it is! ", which became abbreviated to "Chookas!" It is now used by performers prior to a show regardless of the number of patrons; and may be a wish for a successful turnout. Professional dancers do not wish each other good luck by saying "break a leg"; instead they say "Merde! ", the French word for "shit". In turn, theater people have picked up this usage and may wish each other "merde", alone or in combination with "break a leg". In Spanish, the phrase is "mucha", or "lots of shit". This term refers to the times when carriages would take the audience to the theatre. A quick look to the street in front of the venue would tell if the play was successful: a lot of horse dung would mean many carriages had stopped to leave spectators. Opera singers use "Toi toi toi", an idiom used to ward off a spell or hex, often accompanied by knocking on wood. One explanation sees "toi toi toi" as the onomatopoeic rendition of spitting three times. Saliva traditionally was supposed to have demon banishing powers and, in various cultural traditions, spitting three times over someone's head or shoulder is a gesture to ward off evil spirits. A similar sounding expression for verbal spitting occurs in modern Hebrew as "Tfu, tfu" (here, only twice), which some say that Hebrew speakers borrowed from Russian. Though it is a superstition, it does have practical value as well: the backstage area of a theatre tends to be cluttered with props and other objects, so someone who enters a completely darkened space is liable to be injured while hunting for a light switch.

Бродвей театрларындағы арбалар

2005 жылы Playbill журналы Бродвей театрлары туралы, қорланған деп есептелетін театрлар туралы мақала жариялады. Мақалада келтірілген қорлықтардың тізімі:
Радио Сити музыка залы: Залды салған Сэмюэл Рокси Ротфель ашылу кештерінде әдемі әйелдің рухымен бірге пайда болады деседі.
Жаңа Амстердам театры: Үнсіз фильм жұлдызы және бұрынғы Зигфелд Фоллиз әртісі Оливе Томас 1920 жылы қайтыс болғаннан кейін бірнеше рет көрінген. Томас Бродвейдегі ең көп көрінетін әуеспирт болуы мүмкін, бірақ бүгінгі күнге дейін ол тек ер адамдарға ғана көрінді. Дисней 1990 жылдары театрына қайта жаңғыру жасағанда, Томас театрда қорлық жасайды және оның болуына жағдай жасау идеясын белсенді түрде насихаттайды. Оның үлкен суреті Жаңа Амстердам театрының вестибюлінде, сондай-ақ басқа да танымал Фоллиз жұлдыздарының суреттерімен бірге ілінген.
Беласко театры: Театрдың жоғарғы қабатында сол жерде пәтерде тұрған Дэвид Беласконың рухы бар деген әңгіме бар.
Palace Theatre: Бұрынғы премьералық водевиль театрында 100-ден астам әуеспирт бар деп айтылады. Мақалада айтылғандай, актриса Андреа МакАрдл 1999–2000 жылдардағы «Әдемі және Ғайып» спектаклінде Белл рөлінде ойнағанда оркестр шұңқырындағы виолоншистің әуеспиртын көрген.
Лирикалық театр: 1909 жылдың 21 желтоқсанында драматург Клайд Фичтің әуеспирті оның соңғы пьесасы «Қала»ның премьерасының соңғы пердесінде сахнада пайда болды деген хабар бар. Ол сахнаның ортасына қадам басып, иіліп, таңғалып қалған актерлер мен көрермендердің көз алдында жоғалып кетті. (Фич сол жылдың 4 қыркүйегінде қайтыс болды.) Лирикалық театр 1996 жылы қазіргі Foxwoods театры деп аталатын орынға жол ашу үшін қиратылған екі театрдың бірі болды.
Ал Хиршфельд театры: Бұрын Мартин Бек театры болған, Бек 2003 жылы атауын өзгертуге наразы болған деген сенім бар. Сол жылы «Ғажайып қала» спектаклі қайта қойылғанда, құпия түрде жылжытылған немесе жоғалып кеткен реквизиттер мен басқа да заттар туралы бірнеше хабарламалар түсті.

Үшкір

Саяу кемелерге қатысты ұқсас ережеге сәйкес, актердің сахнада немесе сахнадан тыс сыбызғылауы жаман ниеттілік деп есептеледі. Алғашқы сахна тобы пордағы кемелерден жалдалғандықтан (театрлық механизмдердің бастауы кемедегі желкендерді басқару жүйесінен туындаған), теңізшілер, сондай-ақ театрлық механизмдерді басқарушылар, көрініс алмасуларын белгілеу үшін шифрланған сыбызғы сигналдарын пайдаланған. Актерлер сыбызғы салса, олар оларды қате уақытта декорацияны ауыстыруға шатастырып жіберуі мүмкін, бұл жарақат алуға немесе тіпті өлімге алып келуі мүмкін, әсіресе сахналық жабдықтарды көтеріп түсіріп жатқанда. Бүгінгі театрларда сахна тобы әдетте интерком немесе сигнал беруге арналған жарық жүйесін қолданады.

Үстелдегі аяқ киім

Аяқ киімді үстелге қою жаман ниеттің белгісі саналады.