SMS Lützow: Германияның бірінші дүниелік соғыстағы броненосцы

Кіріспе

Германия императорлық теңіз флотының шайқас крейсері

SMS Lützow – Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Германияның императорлық теңіз флоты (Imperial Navy) салған екінші крейсер. Ескі қорғалған крейсердің орнына тапсырыс берілген «Люц» кемесі 1913 жылғы 29 қарашада суға түсірілді, бірақ 1916 жылға дейін толықтырылмады. Lützow – одан сәл өзгеше, 15 см (5.9 дюйм) қосымша екінші дәрежелі зеңбіректермен қаруланған және корпусында қосымша су өткізбейтін бөлік болған бауырлас кеме. Ол Наполеон соғыстарында шайқасқан прус генералы Людвиг Адольф Вильгельм фон Лютцовтың құрметіне аталған. «Люц» 1915 жылғы 8 тамызда комиссияға қабылданды, бірақ сынақ кезінде қозғалтқыштың зақымдануына байланысты 20 наурызға дейін I скаутингтік тобына қосылмады. Бұл Германияның шайқас крейсерлері жүргізген негізгі әрекеттердің көп бөлігі аяқталғаннан кейін болды. Осының салдарынан «Люц» соғыс кезінде өте аз қатысты. Ол тек бір бомбалау операциясына қатысты: 1916 жылғы 24-25 сәуірде Ярмут және Лоустофт қалаларын бомбалау. Бір айдан кейін кеме 31 мамыр – 1 маусым аралығында Ютландия шайқасында ауыр шайқасқа түсті. Шайқас барысында «Люц» британдық шайқас крейсерін батырып жіберді және кейде бронекерді батыруға да үлес қосты деген пікір бар. Алайда, ол шамамен 24 ауыр калибрлі снарядтан қатты зақымдалды. Кеменің мұрты толығымен суға батқандықтан, Германияға қайта оралу мүмкін болмады; экипажы эвакуацияланды және ол сүйемелдеуші кемелерінің бірі – торпедалық қайықтан атылған торпедалармен батырылды.

Дизайн

Дерффлингер класы 1911 қаржы жылына 1906 жылғы теңіз заңына сәйкес бекітілді; жобалау жұмыстары 1910 жылдың басында басталған еді. Британдық әріптестері өздерінің жауынгерлік крейсерлеріне қару орната бастағаннан кейін, неміс теңіз командасының жоғары шенді офицерлері негізгі батареялық қарулардың калибрін арттыру қажеттігіне келді. Құнының тым тез өсуіне жол бермес үшін, қарудың саны бұрынғы оннан сегізге дейін азайтылды, бірақ тиімдірек суперфайрингтік схема қабылданды. Лютцов, кластың екінші кемесі, 1912 жылғы құрылыс бағдарламасына енгізілді. Лютцовтың жалпы ұзындығы және ені болды, ал суға батып тұру тереңдігі алдыңғы бөлігінде және артқы бөлігінде тең болды. Ол қалыпты жағдайда тоннаға дейін суды ығыстыруға және толық жүктемеде тоннаға жете алатын еді. Кеме төрт Парсонс бу турбинасымен жабдықталған, олар төрт бұрандалы винтті қозғалтатын. Буды он сегіз теңіз қазандығы қамтамасыз еткен, оның он төрті көмірді, ал қалған төртеуі жанар майды жақты. Лютцовтың қуаттылығы жоғары жылдамдығы сағаттық шамамен құрады. Кеменің экипажы 44 офицер мен 1068-ден 1138-ге дейін сарбаздан тұрды. Эскадрильяның флагманы ретінде қызмет еткен кезде, экипаж командир штабынан қосымша 14 офицер мен 62 сарбазбен толықтырылды. Лютцовтың қару-жарағына төрт қару мұнарасында орналасқан сегіз 30,5 см SK L/50 зеңбірегінен тұратын негізгі батарея кірді, олар орталық суперструктураның алдыңғы және артқы бөлігінде суперфайрингтік жұптарға орнатылған. Оның қосалқы қаруларына негізгі палуба деңгейінде орналасқан казематтардағы он төрт 15 см SK L/45 зеңбірегі кірді. Сондай-ақ, ол сегіз 8,8 см SK L/45 жылдам ату қаруларын анти-әуелік орналымдарда алып жүрді. Қару-жарақ жиынтығы төрт торпеда түтігімен толықтырылды, олардың барлығы су сызығының астындағы корпусқа орналастырылған. Лютцовтың қорғаныс белдеуі кеменің орталық цитаделінде қалыңдығы болды, онда оқ-дәрі қоймалары мен күштік қондырғылар орналасқан. Оның палубасы қалыңдығы болды, ал қалың броня белдеудің төменгі жиегіне қосылу үшін бүйірлерінен төмен қарай еңкейтілген. Батареяның басты мұнараларының алдыңғы беттері қалыңдығы болды. Оның қосалқы казематтары бронямен қорғалған. Кеме командирі кемені басқарған алдыңғы басқару мұнарасының қабырғалары 300 мм-ге тең болды.

The Derfflinger class was authorized for the 1911 fiscal year as part of the 1906 naval law; design work had begun in early 1910. After their British counterparts had begun installing guns in their battlecruisers, senior officers in the German naval command came to the conclusion that an increase in the caliber of the main battery guns from to would be necessary. To keep costs from growing too quickly, the number of guns was reduced from ten to eight, compared to the earlier , but a more efficient superfiring arrangement was adopted. Lützow, the second member of the class, was allocated to the 1912 construction program. Lützow was long overall and had a beam of and a draft of forward and aft. She was designed to displace normally and she reached at full load. The ship was powered by four Parsons steam turbines that drove four screw propellers. Steam was provided by eighteen naval boilers, fourteen of which burned coal, the other four burning fuel oil. Lützows powerplant was rated at , which generated a top speed of The ship had a crew that consisted of 44 officers and 1,068 to 1,138 enlisted men. While serving as the squadron flagship, her crew was augmented by an additional 14 officers and 62 enlisted men in the commander's staff. Lützows armament consisted of a main battery of eight 30.5 cm SK L/50 guns in four gun turrets, mounted in superfiring pairs fore and aft of the central superstructure. Her secondary armament consisted of fourteen 15 cm SK L/45 guns mounted in casemates at main deck level. She also carried eight 8.8 cm SK L/45 quick firing guns in anti aircraft mounts. The armament suite was rounded out with four torpedo tubes, all placed in the hull, below the waterline. Lützow was protected by an armor belt that was thick in the central citadel of the ship where it protected the ammunition magazines and propulsion machinery spaces. Her deck was thick, with the thicker armor sloping down at the sides to connect to the lower edge of the belt. Her main battery turrets had thick faces. Her secondary casemates received of armor protection. The forward conning tower, where the ship's commander controlled the vessel, had 300 mm walls.

Қызмет

Lützow «Ersatz Kaiserin Augusta» ретінде тағайындалды, бұл 20 жылға жуықтап қалған ескі қорғалған крейсерді алмастыру үшін жасалған болатын. Ол 1912 жылдың мамыр айында Schichau Werke компаниясында (Данциг) салынды және 1913 жылдың 29 қарашасында суға түсірілді. «Лютцов» 1915 жылдың 8 тамызында сынақтарға жіберілді және 23 тамызда Кильге жеткізілді. , , және торпедалық қайықтары аймақтағы жаудың суасты қайықтарынан қорғау үшін қолданылды, ал төрт кеме келесі күні келді. Мұнда ол қару-жарағымен қоса, толық жабдықтаудан өтті. 13 қыркүйекте ол сынақтарды бастады, оның ішінде 15 қыркүйекте торпедалық және 6 қазан айында артиллериялық сынақтар жүргізілді. 25 қазанда сынақтар кезінде «Лютцовтың» сол жақ төмен қысымды турбинасы зардап шекті. 1916 жылдың қаңтар айының соңына дейін Кильде жөндеу жұмыстары жүргізілді, содан кейін кеме қосымша сынақтардан өтті. Бұл сынақтар 19 ақпанда аяқталды; «Лютцов» 20 наурызда I Скаутингтік топқа бекітілді және төрт күннен кейін жаңа бөлімшеге келді. Кеменің алғашқы және жалғыз командирі – теңіз капитаны (Kapitän zur See) Виктор Хардер болды. 24 сәуірде «Лютцов» және «Seydlitz» шайқас крейсерлері Солтүстік теңізге қысқа мерзімге шықты, британдық эсминецтердің осы аймақта болғаны туралы хабарламаларға байланысты Амрун жағалауының шығыс бөлігіне бағытталды. Екі күннен кейін Амрун жағалауына тағы бір тексеру жүргізілді. Осы операция кезінде британдық суасты қайығы «Лютцовты» торпедалауға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. I Скаутингтік топтың командирінің орынбасары, контр-адмирал Фридрих Боедикер 29 наурыздан 11 сәуірге дейін кемеде уақытша штаб-пәтерін орнатты. 21-22 сәуірде «Лютцов» Жоғары теңіз флотының құрамында Солтүстік теңізге шықты, бірақ британдық соғыс кемелерін таба алмады.

Ярмут пен Лоустофт қалаларын бомбалау

Лютцовтың алғашқы ірі операциясы 24-25 сәуірде Ярмут пен Лоустофт қалаларын бомбалау болды. I скаутингтік топтың командирі контр-адмирал Франц фон Хиппер ауруға шалдыққандықтан, демалыста болғандықтан, неміс кемелері Бодикердің басқаруында болды. Флагмандық «Сейдлиц», одан кейін «Дерфлингер», «Лютцов», «Мольтке» кемелері 24 сәуірде 10:55-те «Жейд» сағасынан шығып, алты жеңіл крейсер және екі торпедалық катер флотилиясымен сүйемелденді. Ашық теңіз флотының ауыр бөлімдері Бодикердің кемелеріне қашықтықтан қолдау көрсету мақсатымен сағат 13:40-та ілгері жылжыды. Британдық Әскери-теңіз министрлігі неміс сымсыз байланыс сигналдарын ұстау арқылы неміс шабуылы туралы хабардар болды және 15:50-де Ұлы флотты жұмылдырды. Осы уақытқа дейін, сағат 14:00-ге қарай, Бодикердің кемелері Нордернейге жетіп, ол кемелерін солтүстікке бұрып, Тершеллинг аралындағы голландтық бақылаушылардан аулақ болды. Сағат 15:38-де «Сейдлиц» минаға түсіп, корпусында үлкен тесік жасады, ол оң жақтанғы торпедалық түтікке жақын болды. Бұл кемеге 1400 тонна (1250 британдық тонна) су кірді. «Сейдлиц» жеңіл крейсерлердің эскортымен кері қайтты. Қалған төрт броненосный крейсер бірден оңтүстікке, Нордерней бағытына бұрылды, тағы минаға түсуіне жол бермеу үшін. Сағат 16:00-ге қарай «Сейдлиц» қауіптен шықты, сондықтан кеме Бодикердің кемеден түсуіне мүмкіндік беру үшін тоқтады. Торпедалық катер Бодикерді «Лютцовқа» жеткізді. 25 сәуірде сағат 04:50-де неміс броненосный крейсерлері Лоустофтқа жақындағанда, оңтүстік фланкті күзеткен жеңіл крейсерлер мен , коммодор Реджинальд Тирвитттің Харвич күшінің жеңіл крейсерлері мен эсминецтерін байқады. Бодикер британдық кемелерге назар аудармай, өз кемелерінің қаруларын Лоустофтқа бағыттады. Неміс броненосный крейсерлері екі жағалаудағы артиллериялық батареяны жойды және қалаға басқа да зиян келтірді. Осы процесте жағалаудағы артиллериялық батареялардың бірінен атылған 15 см снаряд «Мольткеге» тиді, бірақ кеме айтарлықтай зақым алмады. 05:20-де неміс шабуылшылары солтүстікке, Ярмутқа қарай бұрылды, олар 05:42-де жетті. Көріну нашар болғандықтан, неміс кемелері әрқайсысы бір сальва атып, «Дерфлингер» басты батареясынан он төрт оқ атты. Неміс кемелері оңтүстікке бұрылып, 05:47-де Харвич күшімен екінші рет кездесті, ол неміс эскорттық крейсерлерімен қақтығысқа түскен болатын. Бодикердің кемелері 12000 метр (13000 ярд) қашықтықтан атыс ашты. Тирвитт бірден кемелерін кері бұрып, оңтүстікке қашты, бірақ крейсер ауыр зақым алғаннан кейін ғана. Британдық суасты қайықтары мен торпедалық шабуылдар туралы хабарларға байланысты Бодикер қуып жете беруді тоқтатып, шығысқа қарай Ашық теңіз флотына қайтты. Осы кезде Ашық теңіз флотының қолбасшысы адмирал Рейнхард Шер, Ұлы флоттың Скапа-Флоудан шығуы туралы ескертілген соң, Германияға қарай бұрылды.

Lützow first major operation was the bombardment of Yarmouth and Lowestoft on 24–25 April. Konteradmiral Franz von Hipper, the commander of I Scouting Group, was away on sick leave, so the German ships were under the command of Boedicker. Seydlitz, the flagship, followed by Derfflinger, Lützow, Moltke, and left the Jade Estuary at 10:55 on 24 April, and were supported by a screening force of six light cruisers and two torpedo boat flotillas. The heavy units of the High Seas Fleet sailed at 13:40, with the objective to provide distant support for Boedicker's ships. The British Admiralty was made aware of the German sortie through the interception of German wireless signals, and deployed the Grand Fleet at 15:50. In the meantime, by 14:00, Boedicker's ships had reached a position off Norderney, at which point he turned his ships northward to avoid the Dutch observers on the island of Terschelling. At 15:38, Seydlitz struck a mine, which tore a long hole in her hull, just abaft of the starboard broadside torpedo tube, allowing 1,400 short tons (1,250 long tons) of water to enter the ship. Seydlitz turned back with the screen of light cruisers at a speed of The four remaining battlecruisers turned south immediately in the direction of Norderney to avoid further mine damage. By 16:00, Seydlitz was clear of imminent danger, so the ship stopped to allow Boedicker to disembark. The torpedo boat took Boedicker to Lützow. At 04:50 on 25 April, the German battlecruisers were approaching Lowestoft when the light cruisers and , which had been covering the southern flank, spotted the light cruisers and destroyers of Commodore Reginald Tyrwhitt's Harwich Force. Boedicker refused to be distracted by the British ships, and instead trained his ships' guns on Lowestoft. The German battlecruisers destroyed two 6 in (15 cm) shore batteries and inflicted other damage to the town. In the process, a single 6 in shell from one of the shore batteries struck Moltke, but the ship sustained no significant damage. At 05:20, the German raiders turned north, towards Yarmouth, which they reached by 05:42. The visibility was so poor that the German ships fired one salvo each, with the exception of Derfflinger, which fired fourteen rounds from her main battery. The German ships turned back south, and at 05:47 encountered for the second time the Harwich Force, which had by then been engaged by the six light cruisers of the German screening ships. Boedicker's ships opened fire from a range of 12,000 m (13,000 yards). Tyrwhitt immediately turned his ships around and fled south, but not before the cruiser sustained severe damage. Due to reports of British submarines and torpedo attacks, Boedicker broke off the chase and turned back east towards the High Seas Fleet. At this point, Admiral Reinhard Scheer, commander of the High Seas Fleet, turned back towards Germany, having been warned of the Grand Fleet's sortie from Scapa Flow.

Ютландия шайқасы

1916 жылы 31 мамырда сағат 02:00-де I скаутинг тобы Джейд сағасынан шықты; Hipper-дің флагманы Lützow, одан кейін оның қарындасы Derfflinger, Seydlitz, Moltke және Von der Tann жетекші кемелер болды. Кемелерді контр-адмирал Бодикер басқаратын II скаутинг тобы сүйемелдеді, оның құрамына төрт жеңіл крейсер, және Эльбинг кірді. Барлау күшін II, VI және IX флотилияларының 30 торпедалық қайығы, крейсер басшылығымен қамтыды. Бір жарым сағаттан кейін адмирал Шеер басқаратын Ашық теңіз флоты 16 дредноутпен Джейдтен шықты. Оған IV скаутинг тобы ілесіп келді, ол жеңіл крейсерлерден, және I, III, V және VII флотилияларының 31 торпедалық қайығынан, алға басшылықты жеңіл крейсер Rostock жүргізді. II ұрыс эскадрильясының алты пре-дредноут Эльба жолдарынан 02:45-те шығып, 05:00-де ұрыс флотымен кездесті. Операцияның мақсаты – бұрынғы неміс флоттық операцияларын қайталау: Ұлы флоттың бір бөлігін соғысқа шығарып, оны жою.

Ашылу іс-шаралары

Кешікпей, сағат 16:00-ге дейін Хиппердің күштері вице-адмирал Дэвид Биттидің 1-ші крейсерлік эскадрильясымен кездесті. Сағат 16:00-де Хиппер Лютцовқа «Отты сол жақтан бөлу» сигналын көтеруге бұйрық берді. Неміс кемелері бірінші болып от ашты, шамамен екі алдыңғы қатарлы британдық крейсер, және , оттарын Лютцовқа бағыттады, ал Лютцов тек «Лайонға» қатысты. Кеме жартылай бронебойғыш (SAP) снарядтарын атты, басқа неміс крейсерлерінен айырмашылығы, олар толық бронебойғыш (AP) снарядтарын жүктеді. Британдық қашықтық өлшегіштері неміс нысаналарының қашықтығын дұрыс анықтамады, сондықтан британдық кемелер атқан алғашқы залпы неміс қарсыластарынан шамамен бір мильге артық түсті; «Лайон» артиллериясы алғашқы залпын атып тастады. Үш минут ішінде Лютцов төрт алдыңғы және төрт артқы зеңбіректерімен кезектесіп, тағы төрт залп атты және соңғысы 16:51-де соқты. Лютцов екінші соққыны бір минуттан кейін, 16:52-де жасады. Сегіз минуттан кейін «Лайон» Лютцовқа бірінші соққысын берді; британдық кеменің залпы крейсердің мұрындық бөлігіне тиді, бірақ елеулі зақым келтірмеді. Бұл екі соққы өте маңызды болды, өйткені Лютцов соғыс кезінде алған зақымдарына байланысты көбірек су жинады, себебі олар бронепалубаның үстінен кемеге су кіруіне мүмкіндік берді. Шамамен бір уақытта Лютцов «Лайонға» ауыр соққы берді; оның 30,5 см снаряды «Лайонның» орталық «Q» мұнарасының төбесінен өтіп, ішінде сақталған оқ-дәрілерді жарылдырды. Тек мұнара командирі, майор Фрэнсис Харвидің шешімді әрекеттерінің арқасында, оқ-дәрі қоймасын сумен толтыру арқылы кеме апатты жарылыстан құтылды. Шындығында, мұнара жойылғаннан кейін шамамен 30 минуттан соң, мұнарадағы өрт тікелей оқ-дәрі қоймасының үстіндегі жұмыс камерасына тарады; онда сақталған ұшқыш зарядтар жарылды. Егер оқ-дәрі қоймасына су құйылмағанда, жарылыс кемеге зиян келтіретін еді. 17:03-те британдық ең артқы крейсер, «Фон дер Танн» қарсыласынан бірнеше снарядтар алды. Алдыңғы оқ-дәрі қоймалары бұзылып, өртеніп кетті; нәтижесінде болған жарылыс кемені екіге бөліп жіберді. Көп ұзамай Лютцов «Лайонға» тағы бірнеше соққы берді, бірақ ешқандай елеулі зақым келтірмеді. Лютцовтың артиллерия офицері Гюнтер Пашен кейіннен SAP снарядтарын атқан шешіміне өкінді, Лютцов AP снарядтарын атқанда, осы шайқаста «Лайонды» жойып жіберген болар еді деп есептеді. Шабыстың алғашқы он тоғыз минутында Лютцов «Лайонға» отыз бір залп атты, алты соққы жасады және оны уақытша саптан шығуына мәжбүр етті. 17:10-17:16 аралығында Лютцов «Лайонға» оқ атуды жалғастырды, бірақ тұмандықта оның мергендері шабуылдап жатқандарын қате түсінді. Осы кезеңде «Принцесса Роял» Лютцовқа оқ атып, екі соққы берді, біріншісі алдыңғы мұнаралар арасында жарылып, екіншісі бортына тиді. 17:24-те Лютцов тағы да «Лайонға» оқ атып, отыз секунд ішінде тағы үш соққы берді. Кемелерін қайта топтастыру үшін адмирал Битти кемелерін 2 градусқа бұруға тырысты, ал 5-ші крейсерлік эскадрильясы оқиға орнына жетіп, жабу отын жасады. Британдық крейсерлер кері бұрыла бастағанда, «Сейдлиц» және «Дерффлингер» «Квин Мэриге» отын шоғырландыра алды. Көзі куәгерлерінің айтуынша, екі залптан түскен кем дегенде бес снаряд кемеге тиіп, қатты жарылыс болып, «Квин Мэри» кемесі екіге бөлінді. «Квин Мэри» кемесі жойылғаннан кейін көп ұзамай британдық және неміс эсминецтері қарсыластардың қатарына торпедалық шабуыл жасауға тырысты. Британдық «Нестор» және «Никатор» эсминецтері Лютцовқа екі-екіден торпеда атып, төрт торпеда да сәтсіз аяқталды. 17:34-те Лютцов соғыс крейсеріне торпеда атып, сәттілікке жете алмады. Лютцов 17:57-де «Лайонға» тағы бір соққы берді, содан кейін тағы үш соққы жасады, олардың бірі артқы қосалқы батареяда өртенді. Неміс әскери флотының жетекші кемелері 18:00-ге дейін британдық кемелердің тиімді қашықтығына жетіп, британдық крейсерлермен және «Королева Елизавета» класындағы соғыс кемелерімен атыс бастады. 18:13-те «Королева Елизавета» кемелерінің бірінен шыққан снаряд Лютцовқа тиді; 18:25 және 18:30-да тағы екі соққы тиді. Кемеге 18:45-те тағы соққы тиді, мүмкін «Принцесса Роял» соққы берген болуы мүмкін. Кеме солтүстікке қарай Ұлы флотқа қарай ағып келе жатқан британдық крейсерлерге қарсы соғысты, бірақ бұл кезеңде ешқандай табысқа жете алмады. Кейін 19:05-те ол «Лайонға» бір соққы берді. Бірлескен неміс флоты мен британдық 1-ші крейсерлік және 5-ші ұрыс эскадрильясы арасындағы шайқас кезінде Лютцов екі сымсыз байланыс құралына зақым келді; осы сәттен бастап кемелер арасындағы байланыс тек шам арқылы жүзеге асырылды.

Shortly before 16:00, Hipper's force encountered Vice Admiral David Beatty's 1st Battlecruiser Squadron. At 16:00, Hipper ordered the signal "Distribution of fire from left" be hoisted on Lützow. The German ships were the first to open fire, at a range of approximately The two leading British battlecruisers, and , concentrated their fire on Lützow, while Lützow engaged only Lion. The ship's gunners aimed their initial salvo at a range of , well over their intended target. The ship fired semi armor piercing (SAP) shells, unlike the other German battlecruisers, which had loaded armor piercing (AP) shells instead. The British rangefinders had misread the range to their German targets, and so the first salvos fired by the British ships fell a mile beyond their German opponents; Lions gunners fired their opening salvo at In the span of three minutes, Lützow had fired four more salvos, alternating between the four forward and four aft guns, and had struck with the last one at 16:51. Lützow scored a second hit a minute later at 16:52. Eight minutes later, Lion scored the first hit on Lützow; a salvo from the British ship struck the battlecruiser on her forecastle, but no major damage was done. These two hits would prove to be very important, however, as Lützow took on more water due to damage sustained later in the battle, since they allowed water to enter the ship above the armored deck. Nearly simultaneously, Lützow dealt a tremendous blow to Lion; one of her 30.5 cm shells penetrated the roof of Lions center "Q" turret and detonated the munitions that were stored inside. Only by the resolute actions of the turret commander—Major Francis Harvey, who ordered the magazine be flooded—did the ship avoid a catastrophic magazine explosion. Indeed, approximately 30 minutes after the turret was destroyed, the fire in the turret spread to the working chamber that was directly above the magazine; there it detonated propellant charges that had been stored there. The resulting explosion would have likely destroyed the ship if the ammunition magazine had not been flooded. At 17:03, the rearmost British battlecruiser, , was struck by several shells from her opponent, Von der Tann. The forward ammunition magazines were penetrated and set on fire; the resulting explosion tore the ship apart. Shortly thereafter, Lützow scored several more hits on Lion, though without serious damage being done. Lützows gunnery officer, Günther Paschen, later regretted the decision to fire SAP shells, believing that had Lützow fired AP rounds, she would have destroyed Lion during this action. In the course of the first nineteen minutes of the battle, Lützow had fired thirty one salvos at Lion, scoring six hits, forcing the latter to sheer out of line temporarily. From 17:10 to 17:16, Lützow resumed firing at Lion, but in the haze, her gunners believed they were engaging During this period, Princess Royal opened fire on Lützow and scored two hits, the first of which exploded between the forward turrets and the second struck the belt. At 17:24, Lützow again opened fire at Lion and scored three more hits in the span of thirty seconds. In an attempt to regroup his ships, Admiral Beatty sought to turn his ships away by 2 degrees while the s of the 5th Battle Squadron arrived on the scene and provided covering fire. As the British battlecruisers began to turn away, Seydlitz and Derfflinger were able to concentrate their fire on Queen Mary. Witnesses reported at least five shells from two salvos hit the ship, which caused an intense explosion that ripped the Queen Mary in half. Shortly after the destruction of Queen Mary, both British and German destroyers attempted to make torpedo attacks on the opposing lines. The British destroyers Nestor and Nicator each fired two torpedoes at Lützow, though all four missed. At 17:34, Lützow launched a torpedo at the battlecruiser without success. Lützow scored another hit on Lion at 17:57, followed by three more hits, one of which started a fire in the aft secondary battery. The leading ships of the German battle fleet had by 18:00 come within effective range of the British ships, and had begun trading shots with the British battlecruisers and Queen Elizabeth class battleships. At 18:13, a shell from one of the Queen Elizabeths struck Lützow; two more hits came at 18:25 and 18:30. The ship was hit again at 18:45, probably by Princess Royal. The ship continued to engage the British battlecruisers as they steamed north toward the Grand Fleet, but had no success during this period. Later, at 19:05, she scored one hit on Lion. During the engagements between the combined German fleet and the British 1st Battlecruiser and 5th Battle Squadrons, Lützow had both of her wireless transmitters damaged; after that point, the only method of communication between ships was via searchlight.

Ұрыс флоттары

19:00-ден кейін неміс крейсері «Висбаден» жау крейсерінен келген снарядтан мүгедек болып қалды; неміс шайқас крейсерлері солтүстік-шығысқа қарай 16 градусқа бұрылып, зақымдалған крейсерге жоғары жылдамдықпен бет түзеді. Неміс флотының ең қуатты линкорлары бар III шайқас эскадрильясы да «Висбаденге» көмек көрсету үшін бағытын өзгертті. Сонымен қатар, британдық III және IV жеңіл крейсер эскадрильялары неміс тізіміне торпедалық шабуыл жасады; торпедалық қашықтыққа жеткенде, олар «Висбаденді» өздерінің бас қаруларымен атып шарпыды. Солтүстік-шығысқа бұрылғанда, британдық эсминецтер «Лютцовқа» торпеда ату үшін жақындады, бірақ сәттілікке жете алмады. «Онслоу» «Лютцовтың» қосалқы батареясынан үш рет соққы алды және кері шегінуге мәжбүр болды. Біраз уақыттан кейін, екінші эсминец «Акаста» «Лютцовқа» торпеда атып, маңдайша соқты, жауап ретінде «Лютцов» пен «Дерффлингер» «Акастаға» 15 см снарядтармен атып, екі рет зақымдады. 19:15-те неміс шайқас крейсерлері «Висбаденге» шабуылға қосылған британдық бронекрейсерді байқады. Хиппер бастапқыда кемені неміс крейсері «Росток» деп ойлап, күмәнмен қарады, бірақ 19:16-да «Лютцовтың» командирі, Kapitän zur See (KzS) Хардер кемелеріне атуға бұйрық берді. Басқа неміс шайқас крейсерлері мен линкорлар да қақтығысқа қосылды; «Лютцов» тікелей бес рет атып жіберді. Бес минуттан кем уақыт ішінде «Дефенс» неміс кемелерінен бірнеше ауыр калибрлі снарядтарға тап болды. Бір залп кеменің оқ-дәрі қоймасына еніп, күшті жарылыс кемеге қиратқыш нұқсан келтірді. «Лютцов» және флоттың қалған бөлігі «Дефенске» назар аударғанда, «Лайон» Гиппердің флагманына екі рет соққы беріп, өрттің қаупін тудырды. 19:24-те 3-ші шайқас крейсер эскадрильясы Беттидің қалған шайқас крейсерлерімен бірге неміс тізімінің алдында құрылды. Британдықтар «Лютцовты» және «Дерффлингерді» байқап, оларға атуды бастады. Сегіз минут ішінде «Инвинсибл» «Лютцовқа» сегіз рет соққы берді. Бұл соққылар негізінен кеменің мұртында шоғырландырылды және ақырында су басуына себеп болды. «Лютцов» пен «Дерффлингер» «Инвинсиблге» қарсы отын шоғырландырды, ал 19:33-те «Лютцовтың» үшінші залпы «Инвинсиблдің» орталық мұнарасын тесіп, оқ-дәрі қоймасын тұтатты; кеме бірнеше зор жарылыста жоғалып кетті. Осы сәттен бастап «Лютцов» британдық шайқас крейсерлерінен атысқа түспеді, бірақ «Инвинсиблдің» су сызығынан төмен соққан екі снарядынан қатты су басып, қиын жағдайда қалды. 19:30-да британдық шайқас крейсерлерін қуып жүрген неміс ашық теңіз флоты әлі Ұлы флотқа кездеспеген. Шир қараңғылық түскенге дейін кемелерін торпедалық қайықтардың шабуылына ұшыратуды ойластырды. Ол әлі шешім қабылдамағанда, оның алдыңғы қатарлы линкорлары Ұлы флоттың негізгі күштерімен кездесті. Бұл Ширдің кері шегінуіне кедерлес болды, өйткені бұл II шайқас эскадрильясының баяу доредноут линкорларын құрбан етуге тура келер еді. Егер ол өз доредноуттары мен шайқас крейсерлерін олардың кері шегінуін қамтамасыз ету үшін қолданса, ең күшті кемелерін британдық атысқа ұшыратар еді. Оның орнына Шир кемелеріне 16 градусқа оңға бұруға бұйрық берді, бұл доредноуттарды неміс шайқас тізімінің қауіпсіз жағына жеткізер еді.

Shortly after 19:00, the German cruiser Wiesbaden had become disabled by a shell from the battlecruiser ; the German battlecruisers made a 16 point turn to the northeast and made for the crippled cruiser at high speed. III Battle Squadron of the German fleet, which contained the most powerful battleships of the German navy, also altered course to assist Wiesbaden. Simultaneously, the British III and IV Light Cruiser Squadrons began a torpedo attack on the German line; while advancing to torpedo range, they smothered Wiesbaden with fire from their main guns. During the turn to the northeast, the British destroyers and approached to launch torpedoes at Lützow, though without success. Onslow was hit three times by Lützows secondary battery and was forced to withdraw. Shortly thereafter, a second destroyer, Acasta launched a torpedo at Lützow that missed; in return, Lützow and Derfflinger fired a barrage of 15 cm shells at Acasta, hitting her twice. At 19:15, the German battlecruisers spotted the British armored cruiser , which had joined the attack on Wiesbaden. Hipper initially hesitated, believing the ship was the German cruiser Rostock, but at 19:16, Kapitän zur See (KzS) Harder, Lützows commanding officer, ordered his ships' guns to fire. The other German battlecruisers and battleships joined in the melee; Lützow fired five broadsides in rapid succession. In the span of less than five minutes, Defence was struck by several heavy caliber shells from the German ships. One salvo penetrated the ship's ammunition magazines and, in a massive explosion, destroyed the cruiser. While Lützow and the rest of the fleet were concentrating on Defence, Lion scored two hits on Hipper's flagship, causing a serious fire. By 19:24, the 3rd Battlecruiser Squadron had formed up with Beatty's remaining battlecruisers ahead of the German line. The leading British ships spotted Lützow and Derfflinger, and began firing on them. In the span of eight minutes, Invincible scored eight hits on Lützow; these hits were mainly concentrated in the ship's bow and were the primary cause of the flooding that would eventually cause her to sink. In return, both Lützow and Derfflinger concentrated their fire on Invincible, and 19:33, Lützows third salvo penetrated Invincibles center turret and ignited the magazine; the ship disappeared in a series of massive explosions. From this point onward, Lützow came under no further fire from the British battlecruisers, though she was flooding badly from two of the hits from Invincible that had struck below the waterline. By 19:30, the High Seas Fleet, which was by that point pursuing the British battlecruisers, had not yet encountered the Grand Fleet. Scheer had been considering retiring his forces before darkness exposed his ships to torpedo boat attack. He had not yet made a decision when his leading battleships encountered the main body of the Grand Fleet. This development made it impossible for Scheer to retreat, for doing so would have sacrificed the slower pre dreadnought battleships of II Battle Squadron. If he chose to use his dreadnoughts and battlecruisers to cover their retreat, he would have subjected his strongest ships to overwhelming British fire. Instead, Scheer ordered his ships to turn 16 points to starboard, which would bring the pre dreadnoughts to the relative safety of the disengaged side of the German battle line.

Лютцоу кері шегінеді және батып кетеді

Басқа ұрыс крейсерлері де соған ілесіп кетті, бірақ "Лютцоу" жылдамдығын жоғалтып, соған жете алмады. Оның орнына, кеме ағылшын артиллериясының күшті атысынан құтылу үшін оңтүстік-батысқа қарай кетуге тырысты. Сағат 20:00-ге қарай кеменің алдыңғы бөлігіндегі су алдыңғы мұнараның боеприпас қоймасына жетті. Мергендер мұнара астындағы жұмыс камерасына мүмкіндігінше көп оқ-дәрі және ұңғын зарядтарын жеткізді. Көп ұзамай, сағат 19:50-де коммодор Андреас Михельсен, "Росток" крейсерінде болып, I жартылай флотилияның торпедалық қайықтарын "Лютцоуға" көмекке жіберді. Олар кемеге жақындап, Гиппер мен оның штабын алып, оларды басқа ұрыс крейсеріне ауыстыру үшін алды. "Лютцоу" зардап шеккен кеме мен британдық желінің арасына түтін қалқанын орнатуға кірісті, бірақ сағат 20:15-те, оны аяқтамас бұрын, "Лютцоу" тікелей төрт ауыр калибрлі снарядқа ұшырады. Біреуі кеменің алдыңғы ең жоғары мұнарасын тесіп, уақытша оны істен шығарды. Снаряд ұңғын зарядын жарып, оң қаруы жойылды. Екіншісі артқы мұнараның электрлік айналу механизмын істен шығарды, енді оны қолмен басқару қажет болды. Гиппер G39 бортында болғандықтан, I Скаутингтік тобының басқаруы уақытша KzS Йоханнес Хартогқа жүктелді. "Лютцоу" соңғы рет 20:45-те атып, сол кезде түтін қалқаны оны британдықтардан жасырып қойды. Неміс флоты түнде кері шегіне бастағанда, 15 түйінмен жүзіп келе жатқан "Лютцоу" неміс желісінің артына өтіп, қауіпсіз жағалауға қарай бағытталды. 22:13-те желідегі соңғы неміс кемесі "Лютцоуды" көріп қалмады, ол флотымен бірге жүре алмады. Шер бұл тұманды қараңғыда "Лютцоудың" анықталмай, неміс портына сәтті оралуына үміттенді. 21:30-ға қарай кеме теңізге көбірек батып бара жатты. Су палубаға және негізгі брондалған палубаның үстіндегі қақпаға құйыла бастады, бұл маңызды мәселе болып шықты. Түн ортасында, ауыр жарақат алған "Лютцоудың" портына қайта орала алатынына үміт болды. Кеме шамамен 00:45-ке дейін суды көбірек ала бастады. Кейде кеме артқы торпедалық бөлімдегі қысымды азайту үшін жылдамдығын азайтуға тура келді. Ең бастысы, алдыңғы негізгі сорғылар енді қолданылмайды, өйткені басқару таяқшалары істемей қалды. Сағат 1-ге дейін кемедегі су тым көп болғандықтан, сорғылар оны қабылдай алмады. Алдыңғы генераторлар бөлімдеріне су кіре бастады, бұл экипажды шам жарығымен жұмыс істеуге мәжбүр етті. 01:30-да "Лютцоу" судың астында қалды, ал алдыңғы қазандық бөлімі су басуға бастады. Сол кезде кеменің алдыңғы бөлігіндегі барлық бөлімдер, бақылау мұнарасына дейін және негізгі брондалған палубаның астындағы барлық бөлімдер су астында қалды. Су брондалған палубаның үстіндегі қақпадағы снаряд тесіктері арқылы да кемеге кірді, алдыңғы барбеттің алдындағы кеменің жоғарғы бөлігінің көп бөлігі де су астында қалды. Ұрыс крейсерінің экипажы снаряд тесіктерін үш рет жамауға тырысты, бірақ су тасқыны нашарлаған сайын және су сызығы көтерілген сайын, су палубадан ағып, жөндеу жұмыстарын қиындатты. Экипаж бағытты кері бұрып, кері жүзуге тырысты, бірақ мұны тоқтатуға тура келді, өйткені кеменің мұрты соншалықты су астында қалды, пропеллерлер ішінара судан шығып кетті, алдыңғы су сызығы шамамен 2 сағат 20 минутқа дейін 8000 тоннадан асты. 02:20-ға қарай кемеде шамамен 8000 тонна су болды және ол аударылу қаупінде болды, сондықтан Хардер кемені тастап кетуге бұйрық берді. G37, G38, G40 және V45 торпедалық қайықтары зардап шеккен ұрыс крейсерімен бірге келіп, кеме экипажын эвакуациялады, бірақ алты адам мұртта тұтқындалып, босатылмады. 02:45-ке қарай "Лютцоу" көпіріне дейін су астында қалды. G38 кемеге екі торпеда атқаннан кейін екі минуттан кейін ол толқындардың астында жоғалып кетті. Кеме батып кеткен кезде, шамамен Хорнс рифінің солтүстік-батысында болды. Ұрыс кезінде "Лютцоу" шамамен 380 негізгі батарея снарядын және 400 оқ-дәріні екінші қатарлы қарулардан, сондай-ақ екі торпедадан атты. Қарсылық ретінде ол британдықтардың 24 ауыр калибрлі снарядына ұшырады. Кеме экипажы 115 адам қаза тауып, тағы 50 адам жараланды, бұл "Дерфлингерден" кейінгі екінші ең жоғалған көрсеткіш, ол 157 адам қаза тауып, 26 адам жараланды. 2015 жылы зерттеу кемесі аймақты зерттеуді жүргізді. Іздеу барысында "Эхоның" сонары "Лютцоуды" теңіз түбінде, оның соңғы тіркелген орнынан сегіз шақырым қашықтықта тапты. "Эхо" кеме апатының сонарлық суреттерін түсірді, оның командирі "кеме соңғы демалатын жерін соғыс қабірі ретінде дұрыс тануды қамтамасыз етеді" деп мәлімдеді.

The other battlecruisers followed the move, but Lützow had lost speed and was unable to keep up. Instead, the ship tried to withdraw to the southwest to escape the punishing British gunfire. By 20:00, flooding in the forward part of the ship had reached the magazine for the forward turret. The gun crew brought up as many shells and propellant charges as could be stored in the working chamber below the turret. Shortly before, at 19:50, Kommodore Andreas Michelsen, aboard the cruiser Rostock, dispatched the torpedo boats of I Half Flotilla to assist Lützow. came alongside and took Hipper and his staff aboard, in order to transfer him to one of the other battlecruisers. and began laying a smoke screen between the battered ship and the British line, but at 20:15, before it was finished, Lützow was struck in quick succession by four heavy caliber shells. One pierced the ship's forward superfiring turret and temporarily disabled it. The shell detonated a propellant charge and the right gun was destroyed. The second hit disabled the electric training gear of the rearmost turret, which now had to be operated by hand. While Hipper was aboard G39, command of I Scouting Group temporarily fell to KzS Johannes Hartog. Lützow fired her last shot at 20:45, at which point the smoke screen had successfully hidden her from the British line. As the German fleet began to withdraw after nightfall, Lützow, steaming at 15 knots, attempted to pass behind the German line to seek the safety of the disengaged side. By 22:13, the last German ship in the line lost sight of Lützow, which was unable to keep up with the fleet. Scheer hoped that in the foggy darkness, Lützow could evade detection and successfully return to a German port. By 21:30, the ship was settling deeper into the sea. Water began to wash onto the deck and into the forecastle above the main armored deck; this would prove to be a significant problem. At midnight, there was still hope that the severely wounded Lützow could make it back to harbor. The ship was capable of up until around 00:45 when she began taking on more water. At times, the ship had to slow down to as little as to reduce pressure on the rear bulkhead in the torpedo flat. Critically, the forward main pumps were no longer usable, as the control rods had jammed. By 01:00, there was too much water in the hull for the pumps to handle. Water began to enter the forward generator compartments, which forced the crew to work by candlelight. Lützow was so low in the water by 01:30 that water began to flood the forward boiler room. By that point, almost all of the compartments in the forward part of the ship, up to the conning tower and below the main armored deck, were thoroughly flooded. Water had also entered the ship through shell holes in the forecastle above the armored deck; the majority of the upper portion of the ship forward of the forward most barbette was flooded as well. The battlecruiser's crew attempted to patch the shell holes three times, but as the flooding worsened and the draft increased, water increasingly washed over the deck and inhibited progress on the repair work. The crew attempted to reverse direction and steam backwards, but this had to be abandoned when the bow became so submerged that the propellers were pulled partially out of the water; forward draft had increased to over
By 2:20, an estimated 8,000 tons of water was in the ship, and she was in serious danger of capsizing, so Harder gave the order to abandon ship. The torpedo boats G37, G38, G40, and V45 came alongside the stricken battlecruiser to evacuate the ship's crew, though six men were trapped in the bow and could not be freed. By 02:45 Lützow was submerged up to her bridge. G38 fired two torpedoes into the ship, and two minutes later she disappeared below the waves. The ship was approximately north west of Horns Reef when she was scuttled. The position of the wreck is estimated to be During the battle, Lützow had fired an estimated 380 main battery shells and 400 rounds from her secondary guns, as well as two torpedoes. In return, she was hit 24 times by British heavy caliber shells. The ship's crew suffered 115 men killed and another 50 wounded, second only to Derfflinger, which lost 157 men killed and 26 wounded. In 2015, the survey ship conducted an exploration of the area while laying a tide gauge. During the search, Echos sonar located Lützow on the sea floor, some eight miles from her last recorded position. Echo took sonar images of the wreck, which her commander stated would "ensure the ship's final resting place is properly recognised as a war grave."