Энтони Ширли: Англия саяхатшысы және саяхатшысының өмірі

Кіріспе

Ағылшын сарбазы және саяхатшы (1565–1635) ағылшын саясаткері сэр Энтони Ширли (немесе Шерли) (1565–1635) – ағылшын саяхатшысы. 1603 жылы король Джеймс I-нің оны түрмеге қамауы Англияның Өкілдер палатасының өкілдерін қамаудан босату құқығын – бірінші артықшылығын "Кешірім мен қанағаттандыру нысаны" атты құжатта жариялауына себеп болды.

Отбасы

Энтони Ширли – Сассекс графтығындағы Уистоннан шыққан сэр Томас Ширлидің екінші ұлы және Кент графтығындағы Уайдағы Олантигте тұрған сэр Томас Кемптің (7 наурыз 1591 жылы қайтыс болған) қызы Энн Кемптің ұлы. Оның ағасы сэр Томас Ширли, кіші інісі сэр Роберт Ширли және нәрестелік шақта өлмей қалған алты қарындасы болған.

Мансап

Оксфорд университетінде білім алған Ширли Нидерландыдағы ағылшын әскерлерімен бірге және 1591 жылы Солтүстік Францияға жасаған экспедиция кезінде әскери тәжірибе жинады. Ол сол жылы әйелі Франсис Вернонмен туысқан Эссекс графының екіншісінің қол астында шайқасты. Осы кезде ол Генрих Наваррдың (Францияның Генрих IV) қолдауымен рыцарь атағын алды және ағылшын мен швейцариялық әскерлермен бірге Генрихтің жағында шайқасты, ол сол кезде католик лигасына қарсы күрескен протестант болды. Оның ерлігінің нәтижесінде Ширли мен сер Николас Клиффорд (сонымен қатар Эссекс графымен туыс) француздық құрмет белгілерімен марапатталды, бұл олардың өз монархтарының наразылығына және қысқа мерзімге түрмеге қамалуға себеп болды. 1596 жылы Ширли Африканың батыс жағалауында және одан кейін Орталық Америкада шабуылдық экспедиция жүргізді, бір жылдан кейін испандық Ямайкаға шабуыл жасады. Энтони Стэнденнің мәлімдемесіне сәйкес, ол 1596 жылдың 21 мамырында Плимуттан бес кемемен шықты, Эссекс графының қаржылық қолдауымен, бірақ ірі флотқа қолбасшылық етуді үміттенеді. Көтеріліс салдарынан 1597 жылы бір кемемен Лондонға оралды. 1598 жылы ол Италияға бірнеше ағылшын еріктілерін Феррараның иелігі үшін дауға қатысу үшін алып барды; алайда ол Венецияға жеткенде бұл мәселе шешілген еді, сондықтан ол Англия мен Персия арасындағы сауданы дамыту және парсыларды түріктерге қарсы қоздыру мақсатымен Персияға сапар шегуді шешті. Ол Константинополь мен Алепподан қаржы жинады және Ұлы Аббас шахтың жылы қабылдауына ие болды, ол оны мирза немесе ханзада етіп тағайындады және барлық христиан саудагерлеріне сауда және басқа да құқықтар берді. Содан кейін ол шахтың өкілі ретінде Еуропаға оралып, Мәскеуге, Прагаға, Римге және басқа қалаларға сапар шекті, бірақ ағылшын үкіметі оған өз еліне оралуға рұқсат бермеді. Оның экспедициясының екі мүшесі Лондонға оралды, онда олар «Сэр Энтони Ширлидің саяхаты туралы шын есеп» атты анонимді памфлет жариялады, бұл актер Уилл Кемптің Римдегі сэр Энтонимен кездесуіне байланысты Шекспирдің «Он екінші түн» (1601–02) пьесасында «Софи» – шах туралы екі сілтеме жасады. Біраз уақыт ол Венецияда түрмеде отырды, ал 1605 жылы Прагаға барып, Киелі Рим императоры Рудольф II оны Мароккоға миссиямен жіберді; кейін ол Лиссабонға және Мадридке барды, онда оны жылы қарсы алды. Испания королі оны Левант теңізіндегі флоттың адмиралы етіп тағайындады, бірақ оның кең ауқымды дайындықтарының жалғыз нәтижесі Митилен аралына жасалған сәтсіз экспедиция болды. Осыдан кейін ол қолбасшылық лауазымынан алынды. Киелі Рим империясының графы болған Ширли 1635 жылдан кейін Мадридте қайтыс болды. Ширли өзінің оқиғалары туралы «Сэр Энтони Шерли: оның Персияға саяхаты туралы баяны» (1613) атты еңбекті жазды, оның түпнұсқа қолжазбасы Оксфордтағы Бодлеан кітапханасында сақтаулы. Ширлидің Персиядағы оқиғалары туралы бес немесе одан да көп деректер бар, ал 1596 жылғы экспедициясының есебі Ричард Хаклюйттің «Саяхаттары мен ашылулары» (1809–1812) еңбегінде жарияланды. Сондай-ақ қараңыз «Үш бауыр», «Сэр Энтони, сэр Роберт және сэр Томас Шерлидің Персия, Ресей, Түркия және Испаниядағы саяхаттары мен оқиғалары» (Лондон, 1825); EP Ширли, «Шерли бауырлары» (1848) және сол автордың «Stemmata Shirleiana» (1841, қайтадан 1873).

Educated at the University of Oxford, Shirley gained military experience with the English troops in the Netherlands and during an expedition to Northern France in 1591 where he distinguished himself at the Battle of Château Laudran. Later in the year he fought under The 2nd Earl of Essex, who was related to his wife, Frances Vernon; about this time he was knighted by Henry of Navarre (Henry IV of France), and fought alongside English and Swiss troops in support of Henry, who at the time was Protestant (fighting the Catholic League) at the Siege of Rouen. As a result of his fighting prowess, Shirley and fellow knight combatant Sir Nicolas Clifford (also related to the Earl of Essex), were awarded French honorifics, an event which brought upon both men the displeasure of their own sovereign, and as a result, a short imprisonment. In 1596, Shirley conducted a predatory expedition along the western coast of Africa and then across to Central America, including a raid on Spanish Jamaica a year later. According to Anthony Standen he had sailed from Plymouth on 21 May 1596 with five ships, with the financial support of the Earl of Essex but had hoped to command a larger fleet. Owing to a mutiny he returned to London with a single ship in 1597. In 1598, he led a few English volunteers to Italy to take part in a dispute over the possession of Ferrara; this, however, had been accommodated when he reached Venice, and he decided to journey to Persia with the twofold object of promoting trade between England and Persia and of stirring up the Persians against the Turks. He obtained money at Constantinople and at Aleppo, and was very well received by the Shah, Abbas the Great, who made him a Mirza, or prince, and granted certain trading and other rights to all Christian merchants. Then, as the Shah's representative, he returned to Europe and visited Moscow, Prague, Rome, and other cities, but the English government would not allow him to return to his own country. Two members of his expedition returned to London, where they published the anonymous pamphlet The True Report of Sir Anthony Shirley's Journey, which, additionally spurred by the actor Will Kempe's meeting with Sir Anthony in Rome, evoked two references to "the Sophy"— the Shah— in Shakespeare's Twelfth Night (1601–02). For some time he was in prison in Venice, and in 1605, he went to Prague and was sent by Rudolph II, Holy Roman Emperor on a mission to Morocco; afterwards he went to Lisbon and to Madrid, where he was welcomed very warmly. The King of Spain appointed him the admiral of a fleet which was to serve in the Levant, but the only result of his extensive preparations was an unsuccessful expedition against the island of Mitylene. After this he was deprived of his command. Shirley, who was a count of the Holy Roman Empire, died at Madrid some time after 1635. Shirley wrote an account of his adventures, Sir Anthony Sherley: his Relation of his Travels into Persia (1613), the original manuscript of which is in the Bodleian Library at Oxford. There are in existence five or more accounts of Shirley's adventures in Persia, and the account of his expedition in 1596 is published in Richard Hakluyt's Voyages and Discoveries (1809 1812). See also The Three Brothers; Travels and Adventures of Sir Anthony, Sir Robert and Sir Thomas Sherley in Persia, Russia, Turkey and Spain (London, 1825); EP Shirley, The Sherley Brothers (1848), and the same writer's Stemmata Shirleiana (1841, again 1873).