Кіріспе

Шаосин – Қытайдың солтүстік-шығысындағы Чжэцзян провинциясындағы Ханчжоу шығанағының оңтүстік жағалауында орналасқан префектура деңгейіндегі қала. Қиантан өзенінің сағасының оңтүстік жағалауында жатқан Шаосин, шығысында Нинбо, оңтүстік-шығысында Тайчжоу, оңтүстік-батысында Цзиньхуа және батысында Ханчжоу қалаларымен шектеседі. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 5 270 977 адамды құрайды, оның ішінде 2 958 643 (Кэкьяо, Юэченг және Шангю қалалық аудандары) Ханчжоу – Шаосин агломерациясында тұрады, аталған аймақтың жалпы халқы 13 035 326 адамды шамалайды. Шаосиннің белгілі тұрғындарының қатарында Ван Шижи, Чжоу Энлайдың ата-анасы, Лу Сун және Цай Юаньпей бар. Сонымен қатар, Шаосин шарабы, мейган кай және иісті тофумен де әйгілі, бұл өнімдер «Қытайдың бір тімірқасығы» (A Bite of China) телешоуында көрсетілген. Жергілікті диалектіде орындалатын және Юэ операсы деп аталатын қытай операсының бұл түрі Пекин операсынан кейін екінші орында тұрады. 2010 жылы Шаосин қаласы құрылғандығының 2500 жылдығын тойлады. Экономикалық жағынан қала мата, электроника және энергияны үнемдейтін жарықтандыру құралдарын өндірумен айналысады. Чжэцзян провинциясы ел бойынша жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші бойынша бесінші орында, ал Шаосин қаласы осы көрсеткіш бойынша 32-ші орында тұр.

Этимология

Қала алғаш рет 1131 жылы Оңтүстік Сун әулеті тұсында Шаосин деп аталған. Атауы Сун императоры Гаоцзонның Шаосин билеу кезеңінен бастау алады және "императорлық міндетті жалғастырып, қайта гүлденуге ұмтылу" деген мағына беретін поэтикалық ұғым.

Ерте тарих

Қазіргі Шаосинг Куаицзи тауларының солтүстігінде орналасқан, бұл таулар ежелгі Қытайдың көктем мен күз кезеңінде Юэ халқының маңызды орталығы болған. Қытай аңыздары оларды Ся патшалығының негізін қалаушы Ұлы Ю өміріндегі оқиғалармен байланыстырады. Б.з.д. V ғасырдың басында, Юэдің атақты патшасы Гуцзяньның кезінде, оның халқы төбелердің солтүстігіндегі аллювиалды жазықта тұрақты орталықтар құруға кірісті. У-дағы тұтқындықтан босағаннан кейін Гуцзянь кеңесшісі Фан Лиге қазіргі Шаосингтің Юэченг ауданында үлкен үшбұрышты бекініс салуды тапсырды. Бірақ Юэ У-ны жаулап алғаннан кейін, оның патшалық соты бұрынғы қарсыласының астанасына (қазіргі Сучжоу) көшірілді, және ол 334 жылы Цю мемлекетімен жаулап алынғанша сонда болды. 222 жылы осы аймақты басып алғаннан кейін, Цин империясының Куайджи әкімшілігі де У-да құрылды (кейін бұл қызметі үшін «Куайджи» деген ат алды), бірақ Бірінші император өзінің билігінің соңғы жылы (б.з.д. 210 ж.) қалаға келіп, Куайджи тауына (қазіргі Сианлу тауы) шығып, Ю рухына құрбандық шалды. Ол орнатқан ескерткіш қазір жоғалып кеткен, бірақ б.з.д. I ғасырда Сима Цян Қытайдың тарихи орындарына саяхат жасағанда оны көрген және «Ұлы тарихшының жазбаларында» сақтап қалған. Тайпин көтерілісі кезінде Шаосингте Бао Лишенг есімді жергілікті жасақ басшысы болды, ол өзінің туған ауылы Баочуньде Тайпин армиясына қарсы қарулы қарсылық ұйымдастырды. Бао жекпе-жек өнерінің шебері болған және өзінде табиғаттан тыс күш бар екеніне сендіріп, айналасындағы мыңдаған адамды өз мақсатына жұмылдырды. Дегенмен, бірнеше айлық қоршаудан кейін Баочунь Тайпин армиясымен басып алынды.

Қытай Халық Республикасы

XX ғасырдың басында Қытай Республикасы тұсында префектура таратылып, бұрынғы Шанин және Куайджи аймақтарын қамтитын жаңа округке Шаосин атауы берілді. Қазіргі таңда Шаосин – батысындағы Сяошань округі Ханчжоу қаласына, ал шығысындағы Юяо округі Нинбо қаласына өткен, Мин және Цин дәуіріндегі префектурадан жер аумағы шағын муниципалитет.

Қала маңындағы жерлер

Ұлы Юй (大禹陵) қабірі, Ся әулетінің аңызға толы негізін қалаушы. Орхидея павильоны (兰亭), әйгілі каллиграф, генерал Ван Шижи және оның танымал туындысы Лантингжи Сю (蘭亭集序) еске арналған, ол 353 жылы Шаосин қаласында жазылған. Шығыс көлі (东湖), қала сыртындағы көркем аймақ. Ван Янминнің (1472–1529) қабірі, генерал және неоконфуциандық философ. S308 тас жолында, Лантингтен оңтүстікке қарай орналасқан. Кеян көркем аймағы, Шаосин қаласының Кекиао бөлігінде орналасқан табиғи көрікті саябақ.

Арнайы іс-шаралар

Шаосин қаласы 2010 жылы Әлемдік хор ойындарының ресми өткізілу орны болды. Сонымен қатар, 2011 жылғы қазан айының соңында корфболдан әлем чемпионаты да осы қалада ұйымдастырылды.

Шаосин шараптары

Қытай күріш шарабын Шаосин шарабы немесе жай ғана Шао шарабы (绍酒) деп те атайды. Оның өндірісінде Жяньху Көлінің "таза" суы табиғи жолмен қолданылады. Оның ерекше дәмі бар және ол ел ішінде де, халықаралық деңгейде де жақсы танымал. Оны ішімдік ретінде, тамаққа қосып, сондай-ақ қытайлық дәрілік шөптерінен жасалған мазьдарды еріту үшін пайдаланады. Қытай Шаосин Сары шарап тобы корпорациясы жыл сайын ішкі және шетел нарықтары үшін 110 000 тонна өнім шығарады.

Жуфу халық әдет-ғұрыптары

Шаосиннің ұзақ тарихының нәтижесінде "Юэ мәдениеті" деп белгілі ерекше мәдениет қалыптасып, ұрпақтан-ұрпаққа жетіп келді. Жуфу – Юэ мәдениетінің маңызды бөлігі және Шаосиннің дәстүрлі халықтық салты ретінде, Шаосин халқы мен олардың өміріне әлі де зор ықпал етеді.

Тарих және негіз

Цжуфу, сондай-ақ Цуофу деп аталады және Шаосин қаласындағы ең маңызды жыл сайынғы құрбандық рәсімі болып табылады. Құрмет етілетін құдайлар – Нанчао Шэнчжун (南朝圣众) және Хуаншань Синьнан (黄山西南). Олар Юань әулеті тұсында (1279–1368 жж.) құлшылыққа алынған. Аңыз бойынша, Сун әулетінің (960–1279 жж.) билігін моңғол әскері құлатып, оның орнына Юань әулеті келген кезде, Сунның алғашқы азаматтары, яғни хань халқы, жаңадан құрылған азшылық саяси биліктен қатты қорқып, ұлтты құтқару үшін қаза тапқан Оңтүстік Сун әулетінің императорлары мен батыр шейіттеріне түн ортасында жасырын түрде құрбандық шалған. Нанчао Шэнчжун – моңғол шапқыншылығына қарсы соғыста қаза тапқан шейіттердің тобын білдіреді, олардың ішінде Оңтүстік Сун әулетінің соңғы императоры Хуаизонг, тұтқындалған, бірақ жауларға бағынбаған және кейін Юань үкіметімен өлтірілген Оңтүстік Сунның ғалым-генералы Вэнь Тяньсян, Хуаизонг императорымен бірге өзін-өзі өлтірген Оңтүстік Сунның премьер-министрі Лу Сюфу және 800-ге жуық басқа да лауазымды тұлғалар мен императорлық сарайдың мүшелері бар. Хуаншань Синьнан – моңғол әскерінен бейбіт азаматтарды құтқару үшін өмірін қиған есімдері белгісіз екі бауырлас. Ағайындылардың құрметіне олар қаза тапқан жерге олардың есімі берілген және олардың суретіне немесе мүсініне құрбандық шалынған. Тарихи деректерге сәйкес, Юань әулетінің билеуші тобы – моңғол ақсүйектері хань халқына қатал қарым-қатынас жасаған, сондықтан хань халқы жоғалған мемлекеті мен оның батыр шейіттері үшін аза тұту және олардың батасын тілеу үшін Нанчао Шэнчжун және Хуаншань Синьнан сияқты құдайларды ойлап тапқан және оларды жасырған. Билеуші топ жыл сайынғы құрбандық рәсімінің сыртқы мақсатын ғана білген, оны Бата Құдайының ризашылығын алу және келесі жылы мол өнім мен береке алу үшін дұға ету құралы деп санаған. Бұл рәсім ұрпақтан ұрпаққа жетіп, ақырында дәстүрге айналды, ал оның саяси маңызы бірте-бірте жойылды. Ол жыл сайынғы құрбандық рәсіміне айналды, онда құдайға барлық нығметтері үшін алғыс айтылып, келесі жылға бата тіленді.

Күндері

Жуфу әдетте қытай ай күнтізбесі бойынша 24 желтоқсан мен 28 желтоқсан аралығында өткізіледі. Шаосин халқы алдымен қытай ай күнтізбесіне сәйкес, ырысқа кенелу үшін қолайлы күнді таңдайды. Шаосинде қытай ай күнтізбесінің 20-30 желтоқсаны аралығындағы күндер «күн» емес, «түн» деп аталады, бұл үй шаруасын жүргізушілерге Қысқы мереке жақындап келе жатқанын және Жуфу мен Қысқы мерекеге дайындалу керек екенін еске салады.

Салтанатты рәсім

Содан кейін, рәсімнің жүргізушісі, әдетте үйдің иесі, құрбандыққа арналған хош иісті заттар мен қызыл шамдарды жағып, сол және оң жақ шамдықтарға қағаздан жасалған алтын және күміс Тайдингті іледі, жерге тізе бүгуге арналған төсеніштерді реттеп қояды және дайындалған тіреуішке Нанчао Шенчжун немесе Хуаншань Синьнанды білдіретін Мажан таяғын орналастырады. Құрбандық шалу кезінде әйелдерге қатысуға рұқсат етілмейді. Барлық дайындықтар аяқталғаннан кейін, отбасының еркек мүшелері тізе бүгіп, бас еңкейтіп негізгі есікке қарай құдайға құрмет көрсетеді. Осы сәтте көптеген тыйымдар орындалады. Мысалы, шарапты тостағаннан құюға болмайды, ал тағайып жеген таяқшалар еңкейіп жерге түсуіне жол жоқ. Тыйымдарды бұзбау үшін үнсіздік сақталады. Барлығы дайын болған соң, рәсім жүргізуші барлық қатысушыларға шарап құяды. Олар шарап тостағандарын мүмкіндігінше биік көтеріп, құдайды шығарып салады. Содан кейін рәсім жүргізуші Мажан таяғын алтын және күміс Тайдингпен бірге аулада өртейді. Ол тауық пен қаздың тілдерін кесіп, бірден үйдің шатырына лақтырып, сөзден туындауы мүмкін апаттарды алып кетуді құдайдан тілейді. Соңында, рәсім жүргізуші Мажан таяғының күліне шаймен бірге шарап құйылған тостақанды қойып, Жуфу рәсімінің аяқталғанын білдіреді. Рәсімнен кейін ата-бабаларға табыну жүзеге асырылады, ол Жуфуға ұқсас болғанымен, арасында айырмашылықтар бар. Табынудан кейін отбасы бірге үстелге отырып, Фули жейді, оны Санфу деп атайды, яғни баталарды бөліседі. Халықтық салт-дәстүр ретінде Жуфу Шаосин мәдени мұрасының бір бөлігі ретінде ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, қорғалып келеді. Оның ерекше шығу тегі бар. Оны Лу Сүн (1881-1936, Шаосин тумасы) өзінің «祝福 (小說)» (Жуфу) атты әңгімесінде кеңінен танымал етті, ол осы құрбандық рәсімінің атымен аталған. Романның трагикалық басты кейіпкеріне терең қайғы сезінген оқырмандар Жуфу дәстүрінің мән-жайларын біледі.