Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бақытты соңы – көркем шығарманың сюжетіндегі басты кейіпкерлердің тілектері орындалатын архетип.
Plot archetype where a protagonist's desires are fulfilled
Бақытты соңы – көркем шығарманың сюжетінің соңы, онда басты кейіпкерлер мен олардың серіктері үшін барлық нәрсе жақсы болып аяқталады, ал басты жаулар/антагонисттер жеңіледі. Басты кейіпкерлер физикалық қауіпке ұшыраған сюжеттерде бақытты соңы көбінесе олардың аман қалуынан және ізденіс немесе миссияны сәтті аяқтаудан тұрады; физикалық қауіп болмаған жағдайда, бақытты соңы – түрлі кедергілерге қарамастан, махаббаттың толыққанды орындалуы болуы мүмкін. Көптеген сюжеттер екі жағдайды біріктіреді. Стивен Спилбергтің «Әлемдер соғысы» фильміндегі бақытты соңы үш ерекше элементтен тұрады: басты кейіпкерлер саяхаттың сансыз қауіп-қатерінен аман қалады; адамзат тұтастай шетелдік басқыншылықтан аман қалады; және басты кейіпкер әкесі ұзақ уақытпен араласқан балаларының құрметін қайта алады. Сюжет осылай құрылымдалған, көрерменнің соңында қанағат сезінуі үшін осы үш элементтің де болуы қажет. Бақытты соңы ертегілердегі дәстүрлі «бақытты өмір сүрді» немесе «олар бақытты өмір сүрді» деген сөздермен бейнеленеді. («Мың бір түнде» «барлық бақытты жоятын (яғни Өлім) келгенше бақытты өмір сүрді» деген формула бар; сондай-ақ, ертегілердің орыс нұсқалары көбінесе «олар ұзақ және бақытты өмір сүрді, содан кейін бір күні бірге қайтыс болды» деп аяқталады.) Қанағаттандырарлық бақытты соңы оқырман үшін де жағымды, себебі олардың көңіліне жақын кейіпкерлер марапатталады. Дегенмен, бұл болашаққа арналған мүмкін жалғастырудың бастауы болуы мүмкін. Мысалы, 1977 жылғы «Жұлдыздық соғыс» фильмінде Люк Скайуокер Өлім жұлдызын жойып, Галактикалық империяны жеңеді; алайда, оқиғаның бақытты соңы 1980 жылғы «Империяның кері шабуылы» фильмінде кері нәтижелерге әкеледі. Тұрақты бақытты соңы тұжырымдамасы Стивен Кингтің фантастикалық/ертегі романы «Аждаһаның көздері» еңбегінде ерекше аталады, ол жанр үшін стандартты жақсы соңымен аяқталады, бірақ кейін «жақсы да, жаман да күндер болды» деп мәлімдейді.
A happy ending is an ending of the plot of a work of fiction in which almost everything turns out for the best for the main protagonists and their sidekicks, while the main villains/antagonists are defeated. In storylines where the protagonists are in physical danger, a happy ending mainly consists of their survival and successful completion of the quest or mission; where there is no physical danger, a happy ending may be lovers consummating their love despite various factors which might have thwarted it. A considerable number of storylines combine both situations. In Steven Spielberg's version of "War of the Worlds", the happy ending consists of three distinct elements: The protagonists all survive the countless perils of their journey; humanity as a whole survives the alien invasion; and the protagonist father regains the respect of his estranged children. The plot is so constructed that all three are needed for the audience's feeling of satisfaction in the end. A happy ending is epitomized in the standard fairy tale ending phrase, "happily ever after" or "and they lived happily ever after". (One Thousand and One Nights has the more restrained formula "they lived happily until there came to them the One who Destroys all Happiness" (i. e. Death); likewise, the Russian versions of fairy tales typically end with "they lived long and happily, and died together on the same day".) Satisfactory happy endings are happy for the reader as well, in that the characters they sympathize with are rewarded. However, this can also serve as an open path for a possible sequel. For example, in the 1977 film Star Wars, Luke Skywalker defeats the Galactic Empire by destroying the Death Star; however, the story's happy ending has consequences that follow in 1980's The Empire Strikes Back that are reversed in 1983's Return of the Jedi. The concept of a permanent happy ending is specifically brought up in the Stephen King fantasy/fairy tale novel The Eyes of the Dragon which has a standard good ending for the genre, but simply states that "there were good days and bad days" afterwards.
Ерекшеліктері
Бақытты аяқталу үшін басты кейіпкерлердің жағдайы жақсы болса жеткілікті. Миллиондаған күнәсіз кейіпкерлер қаза болуы мүмкін, бірақ оқырманның/көргіштің/көрерменнің қызығушылығын тудырған кейіпкерлер аман қалғанша, бұл әлі де бақытты аяқталу болып саналады. Роджер Эберт Роланд Эммерихтің "Ертеңгі күннен кейін" фильміне шолу жасай келіп былай дейді: "Милиардтаған адам қаза болуы мүмкін, бірақ ең болмағанда басты кейіпкерлер аман қалды. Лос-Анджелес бірнеше құйынмен қиратылды, Нью-Йорк мұз бен қардың астында қалды, Ұлыбритания жылдам мұздады, ал Солтүстік жарты шардың көп бөлігі жойылды. Құдайға шүкір, Джек, Сэм, Лора, Джейсон және доктор Люси Холл, сондай-ақ доктор Холлдың кішкентай қатерлі ісікпен ауырған науқасы да аман қалды". Спилбергтің "Шиндлер тізімі" фильмінде еврейлерге жасалған Холокост – өзгере алмайтын қараңғы фон. Көрермендер нацистердің алты миллион еврейді өлтіретінін біледі және бұны ештеңе өзгерте алмайды. Дегенмен, фильмде есімдері мен бейнелері көрсетілген еврейлер батыл Шиндлердің арқасында құтқарылады, ал олардың барлық қорқынышты жағдайлардан аман қалуы көрерменге қанағатты бақытты аяқталу сыйлайды.
A happy ending only requires that the main characters be all right. Millions of innocent background characters can die, but as long as the characters that the reader/viewer/audience cares about survive, it can still be a happy ending. Roger Ebert comments in his review of Roland Emmerich's The Day After Tomorrow: "Billions of people may have died, but at least the major characters have survived. Los Angeles is leveled by multiple tornadoes, New York is buried under ice and snow, the United Kingdom is flash frozen, and much of the Northern Hemisphere is wiped out for good measure. Thank god that Jack, Sam, Laura, Jason and Dr. Lucy Hall survive, along with Dr. Hall's little cancer patient." In Spielberg's Schindler's List, the Jewish Holocaust is a grim unchangeable background; viewers know that six million Jews would be murdered by the Nazis, and nothing can change that. Still, the specific Jews who in the film have a name and a face are saved by the courageous Schindler, and their survival in the midst of all the horrors does provide the audience with a satisfying happy ending.
Уильям Шекспир
Бақытты соңның болуы – мелодрама мен трагедияны ажырататын маңызды белгілердің бірі. Кейбір кезеңдерде, «Макбет» немесе «Эдип патша» сияқты классикалық трагедиялардың соңы, онда басты кейіпкерлердің көпшілігі қаза болып, мүсінсіз немесе беделсіз күйде қалады, жақтырмас еді. Он жетінші ғасырда ирланд автор Нахум Тейт Уильям Шекспирдің «Король Лир» пьесасын өзінің көптеген өзгерістер енгізген нұсқасында жақсартуға тырысты, онда Лир аман қалады, ал Корделия Эдгарға үйленеді. Тейттің нұсқасы бір жарым ғасыр бойы сахнада басым болды, ал Шекспирдің түпнұсқасы ұмытылды. Дэвид Гаррик пен Джон Филип Кембл Шекспирдің түпнұсқа мәтінінің бір бөлігін қолданса да, Тейттің бақытты соңын сақтады. Эдмунд Кин 1823 жылы трагикалық соңымен «Король Лирді» ойнады, бірақ үш қойылымнан кейін Тейттің көпшілікке ұнайтын нұсқасына қайта оралды. 1838 жылы ғана Уильям Макреди Ковент-Гарденде Шекспирдің түпнұсқа трагикалық соңын сәтті қалпына келтірді – Хелен Фауситтің Корделия рөліндегі соңғы өнері, әкесінің құшағында қайтыс болған образы, виктория дәуірінің ең танымал суреттерінің біріне айналды және пьесаның трагикалық соңы көпшілік тарапынан қабылданды. Көптеген кейінгі сыншылар Тейттің түзетулерін жақсарту деп санамады және Шекспирдің түпнұсқасын қалпына келтіруді құптады. Бақытты соңдар «Ромео мен Джульетта» мен «Отеллоға» да ұзаққа соқпайтын сәттілікпен жалғастырылды. Бақытты соңның жалпыға қабылданған анықтамасы жоқ; мұндай анықтамалар уақыт пен мәдени айырмашылықтарға байланысты айтарлықтай өзгеруі мүмкін. «Венециялық саудагер» пьесасындағы Шайлоктың христиан дініне өтуі – оның бақытты соңы ретінде қарастырылуы мүмкін. Христиан болғаннан кейін Шайлок енді пайыз алуға құқылы болмады, оның пьесадағы жоспарларын жоққа шығарды және Антониомен арадағы бәсекелестікті аяқтады, бірақ одан да маңыздысы, заманауи көрермендер оның христиан болуын оның жанын құтқарудың жолы ретінде қарастырды (Римдіктерге 11:15 қараңыз). Кейінірек, яһудилер (және антисемитизмге қарсы шыққандар) осы соңға қарсылық білдірді, оны әділетсіздік пен қанаудың жеңісі ретінде және көрермендердің алдындағы көзқарасты қанау ретінде қарастырды. Сол сияқты, он алтыншы ғасыр көрермендері үшін «Құрғын» пьесасының соңы – бұрынғы тәуелсіз және белсенді әйел күйеуіне толық бағынып, мойынсұнуы – бақытты соң ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ қазіргі заманғы қоғамдағы әйелдердің орнына қарайтын болсақ, мұндай соң қазіргі стандарттарға сай келмейді («Құрғын»#Сексизм дауы).
The presence of a happy ending is one of the key points that distinguish melodrama from tragedy. In certain periods, the endings of traditional tragedies such as Macbeth or Oedipus Rex, in which most of the major characters end up dead, disfigured, or discountenanced, have been actively disliked. In the seventeenth century, the Irish author Nahum Tate sought to improve William Shakespeare's King Lear in his own heavily modified version in which Lear survives and Cordelia marries Edgar. Tate's version dominated performances for a century and a half and Shakespeare's original was nearly forgotten. Both David Garrick and John Philip Kemble, while taking up some of Shakespeare's original text, kept Tate's happy ending. Edmund Kean played King Lear with its tragic ending in 1823, but he reverted to Tate's crowd pleaser after only three performances. Only in 1838 did William Macready at Covent Garden successfully restore Shakespeare's original tragic end – Helen Faucit's final appearance as Cordelia, dead in her father's arms, became one of the most iconic of Victorian images and the play's tragic end was finally accepted by the general public. Most subsequent critics have not found Tate's amendments an improvement, and welcomed the restoration of Shakespeare's original. Happy endings have also been fastened – equally, with no lasting success – to Romeo and Juliet and Othello. There is no universally accepted definition of a happy ending; such definitions can considerably vary with time and cultural differences. An interpretation of The Merchant of Venices forced conversion of Shylock to Christianity is that it was intended as a happy ending. As a Christian, Shylock could no longer impose interest, undoing his schemes in the play and ending the rivalry between him and Antonio, but more important, contemporary audiences would see becoming a Christian as a means to save his soul (cf. Romans 11:15). In later times, Jews (and non Jewish opponents of anti Semitism) strongly objected to that ending, regarding it as depicting a victory for injustice and oppression and as pandering to the audience's prejudices. Similarly, for sixteenth century audiences, the ending of The Taming of the Shrew – a formerly independent and assertive woman being broken and becoming totally submissive to her husband – might have counted as a happy ending, which it would not under present day standards of women's place in society (see The Taming of the Shrew#Sexism controversy).
Дон Хуан
Дон Хуан аңызының көптеген түсіндірмелері кейіпкердің көптеген күнәлары үшін тозаққа тартылып кететінімен аяқталады (мысалы, Моцарттың «Дон Джованни» операсының соңы). Бірақ Хосе Зоррилла – оның 1844 жылғы «Дон Хуан Тенорио» пьесасы испан тілінде сөйлейтін әлемде ең көп танылған нұсқасы – әңгіме ешқашан қасіретті аяқталмауы керек, әрқашан қуанышпен бітуі тиіс деп сенді. Зоррилланың бейнелеуінде, Дон Хуанды тозақ отынан соңғы сәтте, оны жәбірлеген, бірақ кешірген, Донья Инестің өзімшіл, таза махаббаты құтқарады; ол Құдаймен келісім жасап, Дон Хуан үшін өз кінәсіз жанын құрбан етуге дайын болды, осылайша Дон Хуанды құтқарып, оны өзімен бірге жұмаққа алып кетті.
Most interpretations of the legend of Don Juan end with the protagonist rake being dragged off to Hell, in just retribution for his many sins (for example, the ending of Mozart's Don Giovanni). However, José Zorrilla – whose 1844 play Don Juan Tenorio is the version most well known in the Spanish speaking world – believed that a story should never end sadly, and must always have a happy ending. In Zorrilla's depiction, Don Juan is saved at the last moment from the flames of Hell by the selfless pure love of Doña Inés, a woman whom he wronged but who forgave him; she had made a deal with God to offer her own blameless soul on behalf of Don Juan's, thus redeeming Don Juan and taking him with her to Paradise.
" Сегізлік "
1859 жылы Дион Бусиконың құлдыққа қарсы "Окторон" пьесасы ақ терілі Джордж Пейтон мен окторон қызы Зояның трагикалық махаббатына арналған. Оның сегізден бір бөлігі қара нәсілді болуы олардың үйленуіне жеткілікті кедергі келтірді. Сол кездегі американдық қоғамда аралас нәсілді жұп махаббатын толыққанды көрсеткен пьесаны көрсетуге болмайтын еді. Керісінше, пьеса Зояның у ішіп, қайғыдан өлгенімен аяқталады, ал Джордж оның қасында күйіп-жанып, қайғыға батып тұрады. Алайда, Англияда, нөсқаулық азырақ болған жерде, пьесаға бақытты соң берілді, онда жас ғашықтар барлық кедергілерге қарамастан бақытты бірге болып, қойылым аяқталды.
The Octoroon, an 1859 anti slavery play by Dion Boucicault, focuses on the tragic love between the white George Peyton and the Octoroon girl Zoe. Her one eighth black ancestry is enough to prevent their marrying. In the American society of the time, it would have been unacceptable to present a play ending with a mixed race couple consummating their love. Rather, the play ends with Zoe taking poison and dying, the grief stricken George at her side. However, when the play was performed in England, where prejudice was less strong, it was given a happy ending, culminating with the young lovers happily getting together against all odds.
Опера
XVII ғасырдағы Италияда Франческо Кавалли Вергилийдің «Энеидасы» (әсіресе 4-кітабы) негізінде «Дидон» операсын жазды. Бірақ, Бузенеллоның либреттосы Вергилий ұсынған трагикалық соңды өзгертеді, онда Дидо Эней оны тастап кеткен соң өз-өзіне қол жұмсады. Бузенеллоның нұсқасында Гетули патшасы Ярбас Дидоны өзінен құтқару үшін керекті мезетте келіп, оны бақытты үйлендіреді. Елу жыл өткен соң Томасо Альбинони «Зенобия, regina de’ Palmireni» («Зенобия, Пальмира патшайымы») операсын жазды. Бұл опера III ғасырдағы Пальмира патшайымы Зенобияның тарихи өміріне шала-шала негізделген. Ол көп жыл бойы Рим империясының күшіне қарсы тұрды, бірақ соңында Рим императоры Аврелианның әскерлерімен жеңіліп қалды. Ол тақтан құлатылып, Римге тұтқынға алынды, ал оның патшалығы Рим империясына қосылды. Дегенмен, Альбинони Зенобияның тағдырының тарихи соңын өзгертеді. Альбинонидің нұсқасында, түрлі сюжеттік бұрылыстардан кейін, жомарт Аврелиан Зенобияның шыншылдығы мен адалдығына тәнті болып, оны тағына қалпына келтіреді.
In 17th century Italy, Francesco Cavalli wrote the opera Didone, based on Virgil's Aeneid (Book 4 in particular) and set to a libretto by Giovanni Francesco Busenello. However, Busenello's libretto changed the tragic ending provided by Virgil, in which Dido commits suicide after Aeneas abandons her. In Busenello's version Iarbas, King of the Getuli, shows up in the nick of time to save Dido from herself, and she ends up happily marrying him. Fifty years later, Tomaso Albinoni wrote the opera Zenobia, regina de’ Palmireni (Zenobia, Queen of the Palmyrans) loosely based on the historical life of the 3rd century queen Zenobia of Palmyra, who for many years defied the might of the Roman Empire until finally overcome by the armies of the Roman Emperor Aurelian. She was overthrown and taken captive to Rome, and her kingdom summarily annexed to the Roman Empire. However, Albinoni changed the historical ending of Zenobia's drama. In Albinoni's ending, after various plot twists the magnanimous Aurelian becomes impressed with Zenobia's honesty and integrity, and restores her to her throne.
Балет
Чайковскийдің "Лебедь көлі" балетінің 1895 жылғы алғашқы қойылымы, Одет пен Зигфрид жандардың бірге қайтысымен, өлімге дейін бір-біріне адал болуға ант ететін трагикалық аяқталды. Бірақ, Кеңес үкіметі тұсында 1950 жылы Мариинский балеті (бұрынғы Киров) үшін жаңа "Лебедь көлі" қойылымын сахналаған Константин Сергеев, трагикалық соңды қуанышты соңмен ауыстырды, осылайша жандар аман қалып, бақытты өмір сүруге мүмкіндік алды. "Лебедь көлі" балетінің соңына осындай өзгерістер оны қойған басқа да уақыттар мен жерлерде енгізілді (қ. Лебедь көлі#Балама соңдар).
Tchaikovsky's ballet Swan Lake, as originally presented in 1895, ends tragically with the lovers Odette and Siegfried dying together, vowing fidelity unto death to each other. However, under the Soviet regime, in 1950 Konstantin Sergeyev, who staged a new Swan Lake for the Mariinsky Ballet (then the Kirov), replaced the tragic ending with a happy one, letting the lovers survive and live happily ever after. Similar changes to the ending of Swan Lake were also made in various other times and places where it was presented (see Swan Lake#Alternative endings).
Романдар
"The Spy Who Came in from the Cold" романына қатысты "Таймс" журналының шолуы Джон ле Каррені бақытты соңдық бермегені үшін қатты сынады және сыншының пікірінде (көптеген басқалармен ортақ) мұндай соңдық неге қажет екеніне нақты себептер келтірді: "Батыр жауынан жеңіске жетіп, балалар ертегісіндегі Джек алыпты өлтіргендей болуы керек. Егер алып Джекті өлтірсе, оқиғаның мәніне жете алмаймыз". Джордж Бернард Шоу көрермендермен де, кейбір сыншылармен де күреске түсіп, оның "Пигмалион" пьесасы профессор Хиггинс пен Элиза Дулиттлдің үйленуімен бақытты аяқталуын талап етті. Шоудың қатты наразылығына қарамастан, 1914 жылы Лондонның Вест-Энде спектаклін қойған Герберт Бербом Три соңғы сахнаны тәттілеп, Шоуға: "Менің соңым ақша табуға көмектеседі, сіз маған риза болуыңыз керек. Сіздің соңыңыз жаман, сізді атып тастау керек" деді. Ашуланған Шоу 1916 жылғы басылымға "Содан кейін не болды" атты қосымша эссе жазды, оны кейінгі басылымдарға қосу үшін, онда Хиггинс пен Элизаның үйленуімен оқиғаның аяқталуы мүмкін емес екенін нақты түсіндірді. Дегенмен, көрермендер "My Fair Lady" мюзиклі мен фильмі сияқты бейімделулерде де бақытты соңдық күтті. Шоу сақталған жазбаларының бірінде Елизаның тәуелсіз және беделді болып, Хиггинстің баптауынан арылуын қалаған: "Елиза өзін-өзі босатқанда – Галатея тірілгенде, ол ескіге қайта оралмауы керек". Бұл қазіргі феминистік көзқарас бойынша бақытты соңдық болар еді. 1938 жылы Шоу сол жылы фильмді шығарған Габриэль Паскальға әділ келісім деп есептеген соңғы сахнаны жіберді: Хиггинс пен Элизаның жылы қоштасуы, содан кейін Фредди мен Элизаның гүл дүкенінде бақытты екенін көрсететін сахна; бұл Фредди үшін бақытты соңдық болар еді, өйткені басқа нұсқаларда ол оған деген үмітсіз, жауапсыз махаббатқа толы қалған. Алайда, Паскаль Шоудың ұсынған соңдығын пайдаланбады, оның орнына Елиза Хиггинстің үйіне оралатын, олардың қарым-қатынасы қалай дамитынын ашық қалдыратын сәл түсініксіз соңғы сахнаны таңдады. Бірнеше онжылдықтан кейін "Менің әдемі ханым" да осылай аяқталды.
A Times review of The Spy Who Came in from the Cold strongly criticized John le Carré for failing to provide a happy ending, and it gave unequivocal reasons why in the reviewer's opinion (shared by many others) such an ending is needed: "The hero must triumph over his enemies, as surely as Jack must kill the giant in the nursery tale. If the giant kills Jack, we have missed the whole point of the story." George Bernard Shaw had to wage an uphill struggle against audiences, as well as some critics, persistently demanding that his Pygmalion end happily with the marriage of Professor Higgins and Eliza Doolittle. To Shaw's great chagrin, Herbert Beerbohm Tree who presented the play in London's West End in 1914 had sweetened the ending and told Shaw: "My ending makes money; you ought to be grateful. Your ending is damnable; you ought to be shot." The irritated Shaw added a postscript essay, "'What Happened Afterwards", to the 1916 print edition, for inclusion with subsequent editions, in which he explained precisely why in his view it was impossible for the story to end with Higgins and Eliza marrying. Nevertheless, audiences continued wanting a happy ending also for later adaptations such as the musical and film My Fair Lady. As seen in one of his preserved notes, Shaw wanted the play to end with Eliza becoming independent and assertive and shaking off Higgins' tutelage: "When Eliza emancipates herself – when Galatea comes to life – she must not relapse". This might have made it a happy ending from the point of view of present day feminism. In 1938, Shaw sent Gabriel Pascal, who produced that year's film version, a concluding sequence which he felt offered a fair compromise: a tender farewell scene between Higgins and Eliza, followed by one showing Freddy and Eliza happy in their greengrocery flower shop; this would have been a happy end from the point of view of Freddy, who in other versions is left trapped in hopeless unrequited love for her. However, Pascal did not use Shaw's proposed ending, opting for a slightly ambiguous final scene in which Eliza returns to Higgins' home, leaving open how their relationship would develop further. Several decades later, My Fair Lady ended similarly.
Шерлок Холмс
Шерлок Холмс романы "Төрт белгі" әдеттегі детективтік сюжеттен өзге, маңызды романтикалық сюжеттік желіні де қамтыды. Кітаптың құпиясын зерттеген кезде Холмс пен серігі доктор Уотсон клиенті Мэри Морстанға ғашық болады, ал ол оған үйленуге келіседі. "Төрт белгі" үшін бұл шамамен дәстүрлі және қанағаттандырарлық бақытты аяқталу болды, бірақ Уотсонның Мэримен некедегі бақыты Шерлок Холмс әңгімелерінің қалыпты форматына кедергі келтірді, себебі Холмс пен Уотсон кез келген сәтте жаңа оқиғаға аттанатын. Уотсон енді Холмспен Бэйкер-стритте бірге тұрмай, жеке үйленген үйі болғандықтан, жаңа оқиға Холмс Уотсонның отбасы үйіне басып кіргеннен кейін және әйеліне "қарызға алғаны" үшін кешірім сұрағаннан соң ғана басталуы керек еді. Мұндай көріністермен әңгіме бастаудың орнына, Конан Дойл Уотсонның әйелін қайтыс еткендей көрсетті. "Норвуд құрылысшысының оқиғасында" Уотсон қайтадан ескі Бэйкер-стриттегі пәтерінде көрінеді, оқырмандарға оның әйелі бұрын қайтыс болғаны айтылады; оның қайтыс болу себебі ешқашан айтылмады, ал жесір Уотсонның қайғысын тікелей сезінуге оқырмандарға мүмкіндік берілмеді. Оқырмандар Мэридің өлімін аса наразылықсыз қабылдады, бірақ "Төрт белгіде" ол жанындағы және сүйкімді кейіпкер болған. Шерлок Холмс әңгімелерінде бақытты соң Холмс пен Уотсонның бірлесіп құпияны ашып, қылмыскерді полицияға тапсыруынан (немесе кейбір жағдайларда Холмс оны кешіріммен босатуынан) тұратын, оқырмандар оған қанағаттанатын. Алайда, Конан Дойл Холмсты өзі өлтіруге тырысқанда, "Соңғы проблеманың" трагикалық аяғында оқырмандар бұл аяқталуды қабылдамай, қатты наразылық білдіріп, авторды Холмсты қайта тірілтуге мәжбүр етті.
The Sherlock Holmes novel The Sign of Four included, in addition to the normal detective plot, also an important romantic plot line. While investigating the book's mystery, Holmes' faithful companion Dr. Watson falls in love with the client, Mary Morstan, and by the ending she consents to marry him. A fairly conventional and satisfying happy ending worked well for The Sign of Four, but Watson's matrimonial bliss with his Mary proved cumbersome for the normal format of the Sherlock Holmes stories in general, which involved Holmes and Watson setting out on a new adventure at a moment's notice. With Watson no longer sharing quarters with Holmes on Baker Street but having his own married home, a new adventure needed to begin with Holmes barging into the Watson family home and taking Watson off to an adventure after apologizing to Mrs. Watson for "borrowing" her husband. Rather than having to regularly initiate stories with such scenes, Conan Doyle summarily killed off Watson's wife. In The Adventure of the Norwood Builder, Watson is seen back in his old Baker Street quarters and the readers are told that his wife had died some time before; the circumstances of her death were never told, nor were readers given a chance to share the widowed Watson's grief in the direct aftermath. Readers accepted Mary's death without serious demur, though in Sign of Four she had been a sympathetic and likeable character. In Sherlock Holmes stories, a happy ending usually consisted of Holmes solving the mystery with Watson's help and the criminal turned over to the police (or, in some cases, released magnanimously by Holmes), and readers were satisfied with that. However, when Conan Doyle attempted to kill off Holmes himself, at the tragic ending of The Final Problem, readers refused to accept this ending, made strong and vociferous protests, and eventually forced the author to bring Holmes back to life.
Ғылыми фантастика
Ғылыми фантастика жазушысы Роберт Хайнлайн адамзаттың болашағын (әсіресе, АҚШ-тың) бейнелеуге тырысқан әңгімелер жинағын "Болашақ тарихы" деп атап жариялады. Хайнлайнның жоспары жиырма бірінші ғасырда (сол кезде алыс болашақ) өтетін екі байланысты повесть жазуды қамтиды. Біріншісі Нехемия Скаддер есімді харизматикалық уағызшының АҚШ президенті болып сайлануын, диктаторлық билікті басып алуын және өмірінің соңына дейін, содан кейін бірнеше ұрпаққа дейін сақталатын қатыгез теократияны орнатуын көрсететін еді; екіншісі теократияны құлатып, демократияны қайта орнатуға әкелетін сәтті революцияны суреттер еді. Бірақ Хайнлайн оқырмандарына түсіндіргендей, ол бірінші бөлікті толық жаза алмады, себебі ол "тынышсыздандырарлық" болар еді, өйткені ол жаман адамның толық жеңісімен аяқталуға тиіс еді. Керісінше, Хайнлайн Скаддердің өрлеуін қысқаша сипаттап, "Егер осылай жалғаса берсе" повесіне кіріспе жасады, ол теократияның құлауымен және демократиялық режимнің қайта орнатылуымен аяқталады. Хайнлайнның "Марстан келген Подкайн" атты тағы бір туындысында автордың түпнұсқа мәтіні трагикалық аяқталды. Кітаптағы басты кейіпкер, планетааралық саяхаттарға шығатын жасөспірім қыз, Венера батпақтарындағы ядролық жарылыс болжамынан қашып, кейін ғарыштан келген сәбиді ұмытып қалғанын есіне алады. Ол қайта оралып, жарылыста қаза табады, бірақ сәбиді өз денесімен қорғап құтқарады. Бұл аяқтау Хайнлайнның баспасына ұнаған жоқ, ол автордың наразылығына қарамастан, қайта жазуды талап етті. Ол әдеби агенті Луртон Блассингеймге жазған хатында: "Бұл Ромео мен Джульеттаны қайта жазуға ұқсайды, осылайша жас ғашықтар бақытты өмір сүреді", - деп шағымданды. Сондай-ақ, соңғы өзгеріс "шын өмір емес, себебі шын өмірде әр нәрсе бақытты аяқталмайды" деді. Наразылығына қарамастан, Хайнлайн оған келісуге мәжбүр болды және 1963 жылы алғаш жарияланған кітаптың соңы өзгертілді, онда Подкайн ауруханада ұзақ емдеуді қажет етеді, бірақ аман қалады. Бірақ Хайнлайн бас ие алмады. Оның талабы бойынша 1993 жылғы Baen басылымында екі аяқталу да (соңғы беттен басқа ешқандай айырмашылығы жоқ) және "қалаған аяқталуды таңдау" байқауы болды, онда оқырмандар қай аяқталуды ұнатқаны туралы эсселерді ұсынуы керек еді. 1995 жылғы басылымда екі аяқталу, Джим Бэйннің оқиғаға арналған жеке постскриптумы және жиырма бес эссе болды. Подкайннің өлімі жеңіске ие деп жарияланды. Оқырманның осы аяқталуды ұнату себептерінің бірі - Хайнлайн өзінің оқиғасын жасауға еркіндікке ие болуы керек еді, сондай-ақ, өзгертілген аяқталу трагедияны жай ғана оқиғаға айналдырды, тіпті жақсы құрылмаған оқиғаға да. Бұл қайғылы аяқталу барлық келесі басылымдарда пайда болды. Джо Холдеманның "Мәңгілік соғыс" романының негізгі тақырыбы - басты кейіпкердің ғасырлар бойы созылатын, нәтижесіз ғарыш соғысына қамалуы. Релятивистік жылдамдықпен саяхаттаудың арқасында жас болып қала бергенімен, ол адам қоғамының өзгеруін және оған барған сайын жат және түсініксіз болып бара жатқанын сезінеді. Мысалы, ол "шабуыл жасағының" командирі болып тағайындалады, оның сарбаздары тек гомосексуалдар, және олар гетеросексуалдың басшылығына наразы. Кейін кітапта ол ғарышта соғысып жатқанда, адамзат өзін-өзі клондауды бастағанын, нәтижесінде жаңа, ұжымдық түр пайда болғанын біледі, олар өздерін жай ғана Адам деп атайды. Басты кейіпкердің бақытына орай, Адам ескі үлгідегі гетеросексуалдық адамдардың бірнеше колонияларын құрды, егер эволюциялық өзгеріс қате болып шықса. Осы колониялардың бірінде кейіпкер ұзақ уақыттан бері жоғалған сүйіктісімен қуана қайта қосылады және олар бір әйелге үйленуді және жыныстық көбею және әйелдің жүктілігі арқылы балалы болуды бастайды - бұл сол кездегі адамзат үшін өте көне және ескі өмір салты, бірақ бұл жұп үшін өте қанағаттандырарлық.
Science fiction writer Robert Heinlein published the Future History, a series of stories attempting to depict the future of humanity (particularly, of the United States). Heinlein's plan included the writing of two interlinked novellas set in the Twenty First Century (then a distant future time). The first would have depicted a charismatic preacher named Nehemiah Scudder getting himself elected President of The United States, seizing dictatorial power and establishing a tyrannical theocracy which would last to the end of his life and several generations after; the second depicting the successful revolution which finally brings down the theocracy and restores democracy. In fact, as Heinlein explained to his readers, he found himself unable to write in full the first part which would have been "too depressing", ending as it had to with the villain's total victory. Rather, Heinlein contented himself with a brief summary describing Scudder's rise, prefacing the novella If This Goes On— which ends happily with the overthrow of the theocracy and the restoration of a democratic regime. In another Heinlein work, Podkayne of Mars, the author's original text ended tragically. The book's eponymous protagonist, an interplanetary adventuring teenage girl, flees the scene of an impending nuclear blast in the swamps of Venus, only to remember that an extraterrestrial baby was left behind. She goes back and gets killed in the blast, saving the baby by shielding it with her own body. This ending did not please Heinlein's publisher, who demanded and got a rewrite over the author's bitter objections. In a letter to Lurton Blassingame, his literary agent, Heinlein complained that it would be like "revising Romeo and Juliet to let the young lovers live happily ever after." He also declared that changing the end "isn't real life, because in real life, not everything ends happily." Despite his objections, Heinlein had to give in and when first published in 1963, the book had an amended ending, in which Podkayne survives though needing prolonged hospitalization. Heinlein, however, did not give up. At his insistence, the 1993 Baen edition included both endings (which differ only on the last page) and featured a "pick the ending" contest, in which readers were asked to submit essays on which ending they preferred. The 1995 edition included both endings, Jim Baen's own postlude to the story, and twenty five of the essays. The ending in which Podkayne dies was declared the winner. Among the reasons why readers favored this ending were that they felt Heinlein should have been free to create his own story, and also that they believed the changed ending turned a tragedy into a mere adventure, and not a very well constructed one at that. This restored tragic ending has appeared in all subsequent editions. A basic theme of Joe Haldeman's The Forever War is the protagonist being trapped in a centuries long, futile space war. While remaining young due to traveling at relativistic speeds, he feels a growing alienation as human society is changing and becoming increasingly strange and incomprehensible to him. For example, he is appointed as the commanding officer of a "strike force" whose soldiers are exclusively homosexual, and who resent being commanded by a heterosexual. Later in the book, he finds that while he was fighting in space, humanity has begun to clone itself, resulting in a new, collective species calling itself simply Man. Luckily for the protagonist, Man has established several colonies of old style, heterosexual humans, just in case the evolutionary change proves to be a mistake. In one of these colonies, the protagonist is happily reunited with his long lost beloved and they embark upon monogamous marriage and on having children through sexual reproduction and female pregnancy – an incredibly archaic and old fashioned way of life for most of that time's humanity, but very satisfying for that couple.
Қиял
Труди Канаванның "Қара сиқыршы" трилогиясының орталық элементі – басты кейіпкер Сонеяның күшті сиқыршы Акаринмен қарым-қатынасының дамуы. Алғашқыда ол одан қорқады және сенімсіздікпен қараса да, оның ниеттерін түсініп, оның қиын және қауіпті күресіне араласса, екеуі терең махаббатқа толы болады. Дегенмен, соңғы бөлімнің – "Жоғарғы Ие" кітабының соңында Акарин өзін құрбан етеді, барлық күшін Сонеяға сыйлап, олардың жауы – зұлым Иканиді жеңуі үшін мерт болады. Көңілі қаяулы Сонеа Акариннің баласын күтеді және оның сиқырлық ісін барынша жалғастыруға тырысады. Көптеген оқырмандар осы аяққа шок болды. Акариннің неге өлгені керек екені туралы көп рет қойылған сұрақтарға жауап берген Канаван: "Осы соңғы сахна туралы ой келгенде, мен толық уақытты жұмыстан бас тартуға тұрарлық оқиға бар екенін түсіндім, себебі сол кезде мен барлық кейіпкерлері тірі және сүйіктілерімен бақытты өмір сүретін кітаптардан жалықтым. Егер кейіпкерлер өлсе, онда олардың "құрбаны" туралы жылы сезімдер қалдыратын болжамды жағдайларда өледі. Өлім жылы сезімдерге толуы керек емес. Акарин соғыстың салдарынан қаза тапты. Соғыс – қатыгез және беймәлім өлтіруші. Ол кімнің лайықты екеніне қарай өлтірмейді. Әрі, әй, сіздер бұл аяқты ешқашан ұмытпайсыз!" деді. Бірақ көптеген жанкүйерлер Акариннің өлімін соңғы деп қабылдаудан бас тартты. Өзін РобинГабриелла деп таныстырған бір жанкүйер Акариннің тірі қалатын балама аяғын жазып, жариялады: "Менің шындығында қалаған, бірақ ешқашан алмаған аяғы. Акарин тірі! Бұл – Сонеяның соңынан бақытты болуын, қуанышпен аяқталуын немесе жай ғана Акаринге ие болуды қалағандардың бәріне арналған. Қуанышпен қабылдаңыз!"
A central element in the Black Magician trilogy by Trudi Canavan is the developing relations of protagonist Sonea with the powerful magician Akkarin. At first she fears and distrusts him, but as she grows to understand his motivations and to share his difficult and dangerous struggle, the two fall very deeply in love with each other. However, at the end of the final part, The High Lord, Akkarin sacrifices himself, giving all his power to Sonea and dying so that she could defeat their enemies, the evil Ichani. The grieving Sonea is left to bear Akkarin's child and carry on his magical work as best she can. Many readers were shocked by this ending. To repeated queries on why Akkarin had to die, Canavan answered "When the idea came to me for this final scene I knew I had a story worth giving up full time work to write, because at the time I was utterly sick of books where all the characters are alive and happily shacked up with a love interest by the end. If characters died it was in some expected way that left you feeling warm and fuzzy about their 'sacrifice'. Death shouldn't leave you feeling warm and fuzzy. Akkarin was a casualty of war. War is a cruel and random killer. It doesn't kill based on who deserves it more or less. And, hey, you're never going to forget that ending!". However, many of the fans refused to accept Akkarin's death as final. A fan identifying herself as RobinGabriella wrote and posted an alternate ending letting Akkarin live: "The ending I really wanted but never got. Akkarin lives! This is for all you people who wanted Sonea to be happy at long last, wanted a happy ending, or just wanted Akkarin for yourselves. Enjoy!"
Голливуд фильмдері
Көптеген жағдайларда Голливуд студиялары әдеби шығармаларды фильмге бейімдегенде, түпнұсқада жоқ бақытты соңдар қосты. Мэри Шеллидің 1818 жылғы «Франкенштейн» романы Виктор Франкенштейн мен Элизабет Лавенцаның өлімімен аяқталады. 1931 жылғы фильмде олар аман қалып, үйленеді. С.С. Форестердің 1935 жылғы «Африка королевасы» романында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Африкада қамалып қалған британдық жұп неміс канонерлік қайығын батыру жоспарын құрады, осы мақсатқа жету үшін зор күш жұмсады, көп құрбандықтарға барды, бірақ соңында тырысып, ештеңеге жете алмайды. 1951 жылғы фильмде олар жеңіске жетеді және неміс қайығының батып жатқанын көреді (немістердің асылып қалудан құтылуы үшін). Трумэн Капотенің 1958 жылғы «Тиффаниде таңғы ас» повесі басты кейіпкер Холли Голайтлидің өз жолын іздеп, еркек кейіпкердің өмірінен кетуімен аяқталады. 1961 жылы оның негізінде түсірілген фильмде ол оның ұсынған махаббатын қабылдайды және фильм олардың жаңбырдың астында жылы құшақтасуымен аяқталады. Ханс Кристиан Андерсеннің «Кішкентай теңіз қызы» ертегісі кейіпкер теңіз қызының өзіне асыл құрбандық әкелуімен аяқталады, ол сүйікті ханзадасының басқа әйелге үйленетінін қабылдайды. Бірақ ол күткеннен гөрі, жақсылық жасау арқылы, әуедегі рух түрінде, өлмейтін жанға ие болу мүмкіндігіне ие болады. Андерсен жазғандай, өлмейтін жан алу оның басты мақсаты болған, ханзада осы мақсатқа жетудің құралы болған, сондықтан Андерсен бұл соңды «рухани бақытты соң» деп санаған болуы мүмкін. Алайда, 1989 жылғы Disney бейімделуі рухани жаққа көп көңіл бөлмеді және махаббатқа назар аударды, Андерсеннің соңын өзгертіп, американдық көрермендерге аздап нәзік және дәстүрлі соң ұсынды: теңіз қызы ханзадасына үйленеді. Disney кейіннен Андерсеннің түпнұсқасында болмайтын, осы некеден туған балаға арналған жалғастыруын шығарды. Герман Вуктың «Марджори Морнингстар» романы бұрынғы жарқын кейіпкердің суретші мамандығына деген арманынан бас тартып, ата-анасы бекіткен орта таптық еркекке үйленуімен және қала маңындағы үй шаруасындағы әйелдің және ананың қарапайым өміріне бейімделуімен аяқталады. Slate Magazine журналындағы шолуында Алана Ньюхаус «көптеген әйел оқырмандар осы кітаптың соңына жеткенде жылайды, себебі солай болуы керек. Марджори Морнингстар, олар оны танығандай, мүлдем басқа адамға айналды» деп жазды. Ньюхаус кітаптың соңын сақтайтын фильм немесе пьеса «бір аптадан аспайды» деген пікірді білдірді. Бірақ фильмді жасаушылар Марджоридің талантты, сезімтал және жылы жүректі драматургтің құшағында аяқталуын қамтамасыз етті, ол кітапта оны дұрыс бағаламаған еді, ал фильмде оның өнер мансабын бастауына көмектеседі деп күтілуде. Джордж Оруэллдің «1984» романының соңы өте қатал: басты кейіпкерлер Уинстон мен Джулия тоталитарлық мемлекетке қарсы көтерілуге тырысқандары үшін толығымен сындырылады, олардың бүлікшіл «қылмыстық ойлары» саналарынан шығарылып, бір-біріне сатқындық жасауға және бір-біріне деген сүйіспеншіліктерін жоюға мәжбүр болады. 1956 жылғы фильмнің екі балама соңы жасалды. Бірі, Оруэллдің түпнұсқасына адал, Уинстонның «Ұлы аға өмір сүрсін!» деп дауыстаған көпшілікке ынталы түрде қосылуымен аяқталады. Балама соңында Уинстон миы жуылғанына қарсы шығып, «Үлкен бауырды құлату керек!» деп айқайлай бастайды, содан кейін оны атып тастайды. Джулия оған көмекке жүгіріп келеді және сол тағдырға ұшырайды. Екі адамның күшті, қанаушы мемлекетке қарсы күресінің соңы «бақытты соңмен» аяқталуы мүмкін емес еді. Ең шындыққа жақын өзгеріс – «адамгершілік бақытты соң» жасау, Уинстон мен Джулияның адалдығы мен қадір-қасиетін сақтап, шейіттер болып қалуына мүмкіндік беру.
In numerous cases, Hollywood studios adapting literary works into film added a happy ending which did not appear in the original. Mary Shelley's 1818 novel, Frankenstein, ended with the deaths of Victor Frankenstein and Elizabeth Lavenza. In the 1931 film adaption they survive and marry. C. S. Forester's 1935 novel The African Queen has a British couple, stranded in Africa during the First World War, hatch a plot to sink a German gunboat; they make an enormous, dedicated struggle, with boundless effort and sacrifice, but at the last moment their quest ends with failure and futility. In the 1951 film adaptation they succeed, and get to see the German boat sink (just in time to save them from being hanged by the Germans). Truman Capote's 1958 novella Breakfast at Tiffany's ended with the main character, Holly Golightly, going her own solitary way and disappearing from the male protagonist's life. In the 1961 film made on its base she finally accepts the love he offers her and the film ends with their warmly embracing, oblivious of a pouring rain. Hans Christian Andersen's fairy tale The Little Mermaid ends with the protagonist mermaid making a noble sacrifice, resigned to seeing her beloved prince marrying another woman. She is, however, unexpectedly rewarded for the sacrifice by the chance to earn herself an immortal soul by further good deeds in air spirit form. As written by Andersen, acquiring an immortal soul had been her main objective from the start, with the prince chiefly a means to this end, and thus Andersen may have meant this as a "spiritual happy ending". However, the 1989 Disney adaptation paid much less attention to the spiritual aspect and focused on the love interest, and they replaced Andersen's ending and presented the American public with a less subtle one and more conventional ending: the mermaid does get to happily marry her prince. Disney later added a sequel, obviously impossible for the Andersen original, focused on the child born of that marriage. Herman Wouk's novel Marjorie Morningstar ends with the formerly vibrant protagonist giving up her dreams of an artistic career, marrying a mediocre middle class man approved by her parents and becoming totally reconciled to the commonplace life of a suburban housewife and mother. In her review for Slate Magazine, Alana Newhouse wrote that "most female readers cry when they reach the end of this book, and for good reason. Marjorie Morningstar, as they came to know her, has become another woman entirely"; Newhouse expressed the opinion that an adaptation to a film or a stage play which would keep the book's ending "would not run for a week". But the makers of the film version did change the ending, letting Marjorie end up in the loving arms of a talented, sensitive and warm hearted playwright – whom she unwisely rejected in the book, and who in the film version can be expected to encourage and support her in launching her own artistic career. George Orwell's Nineteen Eighty Four has a particularly harsh ending, with the protagonists Winston and Julia being totally broken by the totalitarian state against which they tried to rebel, their subversive "criminal thoughts" driven out of their minds and being forced to betray each other and destroy their love for each other. The 1956 adaptation had two alternate endings made. One, faithful to the Orwell original, ended with a rehabilitated and brainwashed Winston fervently joining the crowd cheering "Long live Big Brother!". The alternate ending had Winston rebelling against his brainwashing and starting to shout, "Down with Big Brother", whereupon he is shot down. Julia runs to his aid and suffers the same fate. Clearly, the theme of two individuals waging a foredoomed rebellion against an all powerful oppressive state effectively precluded the option of so radically changing the ending as to let them live "happily ever after". The maximum realistic change was to create a "moral happy end", letting Winston and Julia keep their integrity and dignity and die as martyrs.