Соемү Тойөда: Жапон Әскери-теңіз күштерінің адмиралы

Кіріспе

Жапон адмиралы Соэму Тойода (豊田副武) – Екінші дүниежүзілік соғыста Жапон императорлық теңіз күштерінің адмиралы.

Ерте мансап

Тойода қазіргі Кицуки қаласының бір бөлігі, Оита префектурасында дүниеге келген. 1905 жылы Жапон Императорлық Әскери-теңіз академиясының 33-шы сыныбын бітірген, 176 курсанттың арасында 26-шы орын алған. Ол «Хашидате» және «Ниссин» крейсерлерінде міндетін өтеді. 1906 жылдың 20 желтоқсанында «Асацую» эсминкісінде прапорщик болып тағайындалды. 1908 жылдың 25 қыркүйегінде подпоручик болып тағайындалды. Тойода қайтадан оқуға оралып, торпеда және теңіз артиллериясы саласындағы сарапшы болды. 1911 жылдың 1 желтоқсанынан бастап лейтенант ретінде «Курама» крейсерінде қызмет етті. 1915 жылы Жапония Әскери-теңіз колледжін құрметті дипломмен бітірді және 1917 жылдың 1 сәуірінде лейтенант-командир болып тағайындалды. 1917-1919 жылдары адмирал Мотаро Йосимацудың (жап. 吉松茂太郎) жеке хатшысы болды. 1919-1922 жылдары Ұлыбританияға теңіз атташесі ретінде жіберілді, осы кезеңде 1921 жылдың 1 желтоқсанында командир болып тағайындалды. Жапонияға оралғаннан кейін Тойода «Кума» крейсерінің аға офицері болып тағайындалды. Содан кейін бірнеше штабтық лауазымдарда қызмет етті, 1925 жылдың 1 желтоқсанында капитан болып тағайындалды және 1926 жылы алғашқы командасын алды: «Юра» крейсері. 1930 жылдың желтоқсанында «Хюга» линкор кемесінің капитаны болды. Лондондық теңіз конференциясына қатысып, 1931 жылы адмирал Исороку Ямамотомен бірге Лондонға барды. 1931 жылдың 1 желтоқсанында контр-адмирал шеніне көтерілді. 1931 жылдың желтоқсанынан 1933 жылдың ақпанына дейін Жапон Императорлық Әскери-теңіз штабының Екінші бөлімінің бастығы болды, ал 1935 жылдың 15 қарашасында вице-адмирал болып тағайындалды. 1935-1937 жылдары Теңіз істері бюросының директоры болды, ал 1937 жылдың 20 қазанында IJN 4-ші флотының бас қолбасшысы болды. 1938 жылдың 15 қарашасында IJN 2-ші флотының бас қолбасшысы болды. Екі флот та Қытайға басып кіруді қолдап, Екінші Қытай-Жапон соғысында белсенді қатысты. 1939-1941 жылдары Теңіз кемелерін салу басқармасының директоры болды.

Toyoda was born in what is now part Kitsuki city, Ōita Prefecture. He graduated from the 33rd class of the Imperial Japanese Navy Academy in 1905, ranked 26th out of 176 cadets. He served his midshipman duty aboard the cruisers Japanese cruiser Hashidate and Japanese cruiser Nisshin, and after being commissioned as an ensign on 20 December 1906, he was assigned to the destroyer Japanese destroyer Asatsuyu. He was promoted to sub lieutenant on 25 September 1908. Toyoda returned to school, becoming a torpedo and naval artillery expert. As a lieutenant from 1 December 1911, he served on the battlecruiser Japanese cruiser Kurama. He graduated from the Naval War College (Japan) with honors in 1915, and was promoted to lieutenant commander on 1 April 1917. From 1917 to 1919, he was aide de camp to Admiral Motaro Yoshimatsu (:ja:吉松茂太郎). From 1919 to 1922, he was sent as naval attaché to the United Kingdom, during which time he was promoted to commander on 1 December 1921. After his return to Japan, Toyoda was assigned as executive officer on the cruiser Japanese cruiser Kuma. He subsequently served in a number of staff positions, was promoted to captain on 1 December 1925, and received his first command: the cruiser Japanese cruiser Yura in 1926. In December 1930, he became captain of the battleship Japanese battleship Hyūga. During the London Naval Conference, he accompanied Admiral Isoroku Yamamoto to London in 1931. On 1 December 1931, Toyoda was promoted to rear admiral. From December 1931 to February 1933, Toyoda was chief of the Second Section of the Imperial Japanese Navy General Staff, and promoted to vice admiral on 15 November 1935. From 1935 to 1937, Toyoda was Director of the Bureau of Naval Affairs, and on 20 October 1937, became Commander in Chief of the IJN 4th Fleet. He subsequently became Commander in Chief of the IJN 2nd Fleet on 15 November 1938. Both fleets were active in the Second Sino Japanese War in support of the invasion of China. From 1939 to 1941, he was Director of Naval Shipbuilding Command.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылғы 18 қыркүйекте толық адмирал дәрежесіне көтерілген Тойода, Перл-Харборға шабуыл кезінде Куре теңіз округінің бас қолбасшысы болды. Тойода АҚШ-пен соғысқа қатаң қарсы болды және оны бастапқыда "жеңілуге тиіс" деп есептеді. 1942 жылғы 10 қарашада Тойода Жоғарғы соғыс кеңесінің мүшесі болды, онда ол Жапонияның әскери-теңіз авиациясының қаржыландыруын және қуатын арттыруға күш жұмсады (бірақ көбінесе сәтсіз аяқталды), армия басымдығы бар Императорлық Бас штабтың қарсылығына қарамастан. 1943 жылғы 21 сәуірде Тойода Жоғарғы соғыс кеңесінен Йокосука теңіз округінің қолбасшылығына ауыстырылды. Адмирал Минеичи Коганың қазасынан кейін Тойода 1944 жылғы 3 мамырда Біріккен флоттың бас қолбасшысы болып тағайындалды. Сол жылдың маусым айында ол "А-Го" жоспарын жасап, іске қосты, нәтижесінде Филиппин теңізіндегі шайқаста адмирал Джисабуро Озава басқаратын Императорлық жапон әскери-теңіз күштері шешулі жеңіліске ұшырады. Одан кейін "Шо-Го" жоспарын іске қосты, ол да Лейте шығанағындағы шайқаста үлкен жеңіліске әкелді. Тойода екі стратегияның да қауесетті екенін білді, бірақ бензин мен басқа да маңызды жабдықтардың жетіспеуіне байланысты Императорлық жапон әскери-теңіз күштерінің флоты қолдануға жарамсыз жағдайға жақындағандықтан, пайда табу мүмкіндігі флоты жоғалту қаупінен артық деп санады. Алайда, Тойоданың агрессивті қорғаныс стратегиясы сәтті болмады. Бұл ретте, Тойода сол стратегияны жалғастырып, Окинаваға соңғы рейс үшін "Тен-Го" жоспарын бекітті, нәтижесінде "Ямато" линкор жіберілді. Тойода, Коширо Оикавадан кейін, оның отставкаға шығуынан кейін Әскери-теңіз штабының бастығы болып тағайындалды және 1945 жылғы 29 мамырдан бастап Императорлық жапон әскери-теңіз күштерінің соңғы жоғарғы қолбасшысы болды. Тойода Жапонияның капитуляциясына қатысты көптеген императорлық кеңестерге қатысты. Бастапқыда Әскери-теңіз министрі Мицумаса Йонаи, Тойоданың Жапонияның бір аймағынан шыққан Әскери штаб бастығы Йошидзиро Умедзуге қолайлы ықпал ете алады деп үміттенді. Алайда, Тойода 26 шілдедегі Потсдам жарияланымына қарсы наразылық білдірген Умедзуге қосылды. Тойода соғысты тоқтатуды жақтады, бірақ үкіметтен жақсы шарттарға қол жеткізуді талап етті. Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасы тасталғаннан кейін Тойоданың ұстанымы одан да қатаң болды. Ол жапон халқы жапон аралдарын соңғы адамға дейін қорғауы керек деп мәлімдеді.

Promoted to full admiral on 18 September 1941, at the time of the attack on Pearl Harbor, Toyoda was Commander in Chief of the Kure Naval District. Toyoda was strongly opposed to the war with the United States, which he viewed from the start as "unwinnable". On 10 November 1942, Toyoda became a member of the Supreme War Council, where he made a strong (but mostly unsuccessful) effort to increase funding and the capacity of Japan's industry toward naval aviation, over the opposition to the Army dominated Imperial General Headquarters. On 21 April 1943, Toyoda was reassigned (i. e. demoted) from the Supreme War Council to command of Yokosuka Naval District. After the death of Admiral Mineichi Koga, Toyoda was appointed Commander in Chief of the Combined Fleet on 3 May 1944. In June of the same year, he drafted and implemented "Plan A Go" which resulted in the decisive defeat of the Imperial Japanese Navy under the command of Admiral Jisaburō Ozawa in the Battle of the Philippine Sea. He followed with "Plan Sho Go", which again resulted in another major defeat at the Battle of Leyte Gulf. Toyoda was aware that both strategies had significant risks, but because the fleet of the Imperial Japanese Navy was nearing the point of being unusable due to a lack of gasoline and other essential supplies, he believed that the possibility of profit outweighed the danger of losing the fleet. In the end, however, Toyoda's aggressive defensive strategy did not pay off. Nonetheless, Toyoda continued with the same strategy, approving "Plan Ten Go" to send the battleship Japanese battleship Yamato on its one way final mission to Okinawa. Toyoda replaced Koshirō Oikawa as Chief of the Navy General Staff, after the latter resigned, and was the final supreme commander of the Imperial Japanese Navy from 29 May 1945 onward. Toyoda participated in numerous Imperial Conferences concerning the surrender of Japan. Initially, the Navy Minister, Mitsumasa Yonai, hoped that Toyoda would be able to exert a moderating influence over Army Chief of Staff Yoshijirō Umezu (since both came from the same district of Japan). However, Toyoda joined Umezu in his protestations against the Potsdam Proclamation of 26 July. Toyoda was for termination of the war but insisted that the government push for more favorable terms. After the atomic bombing of Hiroshima and Nagasaki, Toyoda's position became even more hardline. He argued that the Japanese people should defend the Japanese home islands until the last man.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін Тойода 1945 жылғы 14 қарашада Токиода контр-адмирал Ральф А. Офстидің сұрауына жауап берді. Ол "өте зерек және жан-жақты хабардар" деп танылды және Жапон үкіметіндегі Армияның саяси билігінің деңгейін қатаң сынады. Сондай-ақ, ол Қытаймен соғысты "кейбір құрбандықтарға" қарамастан аяқтау қажеттігін айтты, осылайша адамдар мен ресурстарды Тынық мұхиты аймағына қайта бағыттауға болар еді. Кейін Тойода SCAP органдарымен тұтқындалып, Сугамо түрмесіне қамалды. 1948 жылы Тойода "соғыс заңдарын және әдет-ғұрыптарын бұзғаны үшін" соғыс қылмыстарымен айыпталды. Ол барлық айыптауға "күнәлі емеспін" деп жауап берді. Ол ақталды және 1949 жылы босатылды. Ол соғыс қылмыстарымен айыпталған жапондық қарулы күштерінің жалғыз өкілі болды, ақталуға қол жеткізген. Тойода 1950 жылы естеліктерін жариялады және 1957 жылы 72 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.